III SA/Wa 1290/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z.B. na zarządzenie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1290/16 o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie - Z. B. (dalej jako "Skarżący") pismem z dnia 1 kwietnia 2016 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2016 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. W skardze zawarł wniosek o zwolnienie z opłaty od skargi. Na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2016 r. Skarżący został wezwany pismem z 16 maja 2016 r. do nadesłania wypełnionego i podpisanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie zobowiązano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów. W załączeniu przesłano obowiązujący urzędowy formularz wniosku PPF. Korespondencja zawierająca powyższe wezwanie oraz formularz PPF została uznana za doręczoną Skarżącemu, po dwukrotnym awizowaniu, z dniem 1 czerwca 2016 r. Zarządzeniem z 16 czerwca 2016 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie, na podstawie art. 257 w zw. z art. 258 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", pozostawił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący nie uzupełnił we wskazanym terminie braku wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wypełnionego formularza PPF oraz złożenia dodatkowych informacji o jego kondycji życiowej. Skarżący sprzeciwem z 7 lipca 2016 r. wniósł o ponowne przeanalizowanie sprawy i uchylenie zaskarżonego zarządzenia, względnie jego zmianę i przyznanie prawa pomocy. Według niego do akt sprawy złożone zostały liczne dokumenty wskazujące na trudną sytuację majątkową i finansową, które uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy – nawet bez składania wymaganego formularza PPF. Zwrócił uwagę, że jego trudna sytuacja jest znana Sądowi z urzędu z uwagi na licznie wypełnione formularze PPF składane do innych spraw administracyjnych w ciągu ostatnich 3 lat. Końcowo wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi oświadczył, że nie jest w stanie ich ponieść bez istotnego uszczerbku dla utrzymania siebie i najbliżej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Wymóg złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu przewiduje art. 252 § 2 P.p.s.a., a złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie innej, niż tego wymagają przepisy prawa, stanowi jego brak formalny w rozumieniu art. 49 § 1 P.p.s.a. (por. uchwała NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08, ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 74). W takiej sytuacji należy wezwać do uzupełniania tego braku w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W konsekwencji uchybienie temu terminowi musi pociągnąć za sobą realizację wskazanego rygoru, czyli pozostawienie wniosku bez rozpoznania (art. 257 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż do Skarżącego trafnie skierowane zostało wezwanie do złożenia wniosku w prawidłowej formie, wskazując konkretnie istotę uchybienia, wraz z drukiem obowiązującego formularza. Skarżący jednak zarządzenia tego w zakreślonym terminie nie wykonał. Zauważyć przy tym należy, że sąd administracyjny dokonuje doręczeń pism kierowanych do stron w sposób opisany w art. 65 i nast. P.p.s.a. W przypadku niemożności doręczenia stronie pisma sądowego, stosuje się doręczenie o charakterze zastępczym polegające na pozostawieniu pisma w placówce pocztowej lub urzędzie gminy przy jednoczesnym dwukrotnym zawiadomieniu strony o możliwości odebrania przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem czternastu dni od dnia pierwszego zawiadomienia. W niniejszej sprawie konsekwencją zwrotu do Sądu przesyłki zawierającej wezwanie Skarżącego do nadesłania wypełnionego i podpisanego formularza PPF oraz udzielenia dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów było uznanie, że wezwanie to zostało doręczone stronie w trybie doręczenia zastępczego z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, o którym mowa w art. 73 § 1 P.p.s.a., tj. w dniu 1 czerwca 2016 r. W sytuacji, gdy Skarżący nie zastosował się do wezwania w wyznaczonym terminie i tym samym nie przedłożył wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, starszy referendarz sądowy pozbawiony został możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku. Zasadnie zatem pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania (por. postanowienie NSA z dnia 5 października 2011 roku, sygn. akt I OZ 742/11). Podkreślić również należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów P.p.s.a. poprzez żądanie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na przesłanym skarżącemu formularzu PPF nie jest więc naruszeniem przepisów i norm gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to stosując się do obowiązku przedstawienia swojej sytuacji majątkowej poprzez wypełnienie wszystkich rubryk formularza o przyznanie prawa pomocy. W świetle wskazanych okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 257 P.p.s.a. w związku z art. 260 § 1 – 3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.