III SA/Wa 1291/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października do grudnia 2009 r. postanawia: - przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 5.000 zł, - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "Spółka" lub "Skarżąca") pismem z dnia 17 kwietnia 2015 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października do grudnia 2009 r. Skarżąca w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III z dnia 27 maja 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 10.322 zł wniosła na urzędowym formularzu (PPPr) o częściowe zwolnienie jej od kosztów sądowych. Ponadto wskazała, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczyła, iż licząc się z możliwością sądowego prowadzenia sporu z organem podatkowym zabezpieczyła na poczet opłat sądowych kwotę 621.828,68 zł, lecz środki te zostały objęte zajęciem zabezpieczającym, a następnie egzekucją. Na potwierdzenie powyższego załączyła zarządzenia o zajęciu zabezpieczającym, tytuł wykonawczy, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego oraz wyciągi bankowe wskazujące na dokonane zajęcie. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy oszacowała na 38.730,07 zł. Podniosła ponadto, że na posiadanych rachunkach bankowych prowadzonych przez [...] S.A. posiada kwoty 0 zł oraz 11,11 EUR. Spółka w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych podniosła, że nie prowadzi działalności zarobkowej, przez co nie uzyskuje żadnych środków ze źródła w postaci działalności gospodarczej z powodu utraty wiarygodności u dotychczasowych i potencjalnych kontrahentów. Winą za taki stan rzeczy obarczyła nieprzewidywalną działalność organów podatkowych. Według niej organy nie wahają się przed podejmowaniem działań bezprawnych. Ponadto Skarżąca zwróciła uwagę, że na obecną chwilę ponosi minimalne koszty księgowości w wysokości 1 zł plus VAT, natomiast jej zobowiązanie miesięczne z tytułu wynajmu biura wynosi 100 zł plus VAT. Zaznaczyła jednocześnie, że wynagrodzenie pełnomocnika zostanie obliczone i wypłacone po uwolnieniu kwoty 621.828,68 zł, którą to kwotę w postępowaniu egzekucyjnym zajął Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. . Skarżąca załączyła zeznania podatkowe, zestawienie przychodów i kosztów, wyciągi bankowe, deklaracje VAT, bilans i rachunek zysków i strat, zestawienie należności i zobowiązań, dokumentację dotyczącą postępowania egzekucyjnego i zabezpieczającego. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 16 lipca 2015 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanego zwolnienia od opłat sądowych. Skarżąca w sprzeciwie z dnia 5 sierpnia 2015 r. zarzuciła argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu nielogiczność oraz wewnętrzną sprzeczność poprzez wskazanie, że Spółka powinna mieć świadomość obowiązku poniesienia opłat sądowych, w sytuacji, gdy spełniony został postulat zapobiegliwości polegający na zgromadzeniu środków na poniesienie opłat sądowych. Jej zdaniem okoliczność przejęcia przez organ podatkowy zgromadzonych środków należało poddać ocenie w kontekście zasady zaufania, co nie zostało uczynione. Skarżąca uznając za wadliwe stwierdzenie referendarza sądowego, iż nie mają znaczenia powody dla których Spółka nie prowadzi działalności zarobkowej, podniosła, że nie ma przepisów prawa, w oparciu o które można formułować ogólną normę o konieczności prowadzenia działalności gospodarczej celem pozyskania środków na pokrycie kosztów procesu. Jej zdaniem nie można formułować bezwzględnie obowiązującego obowiązku tego rodzaju działań. W związku z powyższym uznała, że w konkretnym przypadku należy dokonać oceny czy przedsiębiorca zaprzestając prowadzenia działalności gospodarczej działa racjonalnie. Końcowo zwróciła uwagę na abstrakcyjne rozważania na temat istoty dopłat, które nie zostały odniesione do indywidualnych realiów sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. W przypadku osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), a zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu Państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Tym samym dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 10.322 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wykładnia językowa art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że to wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie ma żadnych środków lub nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na podkreślenie zasługuje także to, iż Sąd nie jest zobligowany do prowadzenia odrębnego postępowania mającego na celu ustalenie faktycznych możliwości finansowych Skarżącej. To na stronie spoczywa ciężar dowodzenia, iż nie jest w stanie ponieść należnych, ustawowych kosztów postępowania, w tym wpisu sądowego. W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Rozpoznając niniejszy wniosek należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku oraz złożonych oświadczeniach i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącej Spółki oraz jej zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością wpisu sądowego. Wskazać należy, iż okolicznością uzasadniającą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z dokumentów przedstawionych przez Spółkę wynika, iż istotnie jej sytuacja finansowa jest trudna. Podkreślić należy, że wszczęta przez organ egzekucja przyczyniła się do utraty zdolności kredytowej Spółki, a także zajęcia kwoty w wysokości 621.828,69 zł zabezpieczonej przez Spółkę na poczet opłat sądowych. Natomiast zajęcia zabezpieczające rachunków bankowych oraz – jak określiła to Skarżąca – nieprzewidywalne, a tym samym nie do pogodzenia z zasadą zaufania działania organów, doprowadziły do zaprzestania prowadzenia działalności zarobkowej. W następstwie powyższego Skarżąca utraciła wiarygodność u dotychczasowych oraz potencjalnych kontrahentów, przez co za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 38.730,07 zł. Z kolei przeprowadzona egzekucja środków pieniężnych z rachunków bankowych pozbawiła Skarżącą możliwości dysponowania jakimikolwiek środkami finansowymi. Niemniej w ocenie Sądu przyznanie Stronie prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest zasadne. Podkreślić bowiem należy, że przyznanie tego prawa uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy, a nie trudnościami w ich zgromadzeniu. Założeniem tego prawa jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony racji podmiotom, które nie mają obiektywnych możliwości uiszczenia kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego kosztem, którego poniesienie jest niezbędne do jego prowadzenia jest wpis od skargi w kwocie 10.322 zł. Uwzględniając natomiast fakt, iż Spółka w nadesłanym bilansie wykazała, iż wciąż posiada aktywa, które umożliwiają jej podjęcie starań w celu zgromadzenia jakichkolwiek środków na poczet kosztów postępowania, Sąd stwierdził, że uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu od skargi w kwocie 5.000 zł leży w możliwościach finansowych Skarżącej. Natomiast wpłacenie tej kwoty spowoduje, że zrealizowane zostanie, gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawo do sądu. Biorąc powyższe pod uwagę, po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz złożonej przez nią informacji dotyczącej jej sytuacji finansowej Sąd stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawczyni zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie Spółki od wpisu od skargi ponad kwotę 5.000 zł. Mając na uwadze całość przedstawionej wyżej argumentacji Sąd - na podstawie art. 260, art. 246 § 2 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 254 § 1 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.