III SA/Wa 1294/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie sędzia WSA Aneta Lemiesz, sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości. Zaskarżonym postanowieniem z [...], marca 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W., po rozpatrzeniu wniosku W. S. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...], grudnia 2012 r. ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wnika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. decyzją z [...], grudnia 2012 r. ustalił Skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn w kwocie 8.559,00 zł z tytułu nabycia praw do spadku po zmarłym 11 września 2004 r. H.S.. Decyzja ta została skutecznie doręczona domownikowi K. S. [...], grudnia 2012 r. Decyzja zawierała pouczenie o przysługującym środku i terminie zaskarżenia. W dniu 14 stycznia 2013 r. Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji z [...], grudnia 2012 r., a następnie 18 lutego 2013 r. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, wskazując, że jest chory i nie może dostosować się do żadnych terminów. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał na treść art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749, ze zm., dalej: "O.p.") i stwierdził, że doręczenie przedmiotowej decyzji nastąpiło 27 grudnia 2012 r., zatem ustawowy termin do wniesienia odwołania upłynął 10 stycznia 2013 r. Ze względu na fakt, że odwołanie zostało wniesione 14 stycznia 2013 r. zakreślony ustawą termin do jego wniesienia nie został zachowany. Następnie organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 162 § 1 i § 2 O.p. i wyjaśnił, jakie przesłanki winny być spełnione, aby możliwe było przywrócenie terminu oraz jak należy rozumieć "brak winy", o którym mowa w ww. przepisie. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, iż z doświadczenia życiowego wynika, że osoba chora z reguły przebywa w miejscu zamieszkania lub w innym miejscu, w którym miałaby zapewnioną opiekę, a przynajmniej – celem zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych – pomoc osób trzecich. Natomiast z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie wynika, że Skarżący jest osobą samotną. Przeciwnie, ze zgromadzonego materiału wynika, iż Skarżący zamieszkuje z matką i bratem. Organ odwoławczy uznał, że nie można wykluczyć, iż Skarżący mógł i powinien, gdyby dołożył należytej staranności – za pośrednictwem członków rodziny lub innej osoby opiekującej się nim w czasie choroby, złożyć odwołanie we właściwym terminie. Podkreślił, że zarówno matka jak i brat Skarżącego są spadkobiercami po zmarłym H. S.i wnieśli odwołanie dochowując ustawowego terminu do jego złożenia. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej ani wniosek Skarżącego, ani wskazane okoliczności sprawy, nie pozwalają na przyjęcie, że Skarżący w sposób niezawiniony uchybił terminowi do wniesienia odwołania. Samo powołanie się we wniosku o przywrócenie terminu na chorobę nie uprawdopodabnia jeszcze braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Nie wyklucza ono bowiem możliwości wniesienia odwołania przy pomocy osoby trzeciej na przykład domownika. Zdaniem organu odwoławczego, Skarżący nie wykazał, że dochował należytej staranności w celu dotrzymania terminu do wniesienia odwołania, a przeszkoda uniemożliwiająca mu wniesienie odwołania w terminie istniała cały czas do momentu złożenia wniosku i była nie do przezwyciężenia. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że to od Skarżącego należy oczekiwać i wymagać należytej staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący stwierdził, że nie jest domownikiem K. S. i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Mieszka w innym budynku i na innej działce. Podniósł, że na dokumencie brak daty odbioru i przez kogo został odebrany. Poinformował, że decyzję otrzymał od H. S.. Podał, że jest na rencie po przebyciu [...], i [...],. Zdaniem Skarżącego metody, które stosuje Urząd Skarbowy są na pograniczu prawa. Wniósł o powołanie komisji, która stwierdzi, że nie jest on domownikiem. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Ponadto stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, iż Skarżący i jego brat zamieszkują osobno. Nie wynika to także z korespondencji kierowanej zarówno do Skarżącego jak i jego brata, w której każdorazowo podawany był ten sam adres. Zdaniem organu, okoliczność braku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest bez znaczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W niniejszej sprawie zaskarżone zostało postanowienie, którym Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...], grudnia 2012 r. ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn. Wydaje się rzeczą oczywistą, iż rozważania dotyczące kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania muszą być poprzedzone poczynieniem ustaleń, czy termin do wniesienia odwołania rozpoczął bieg. Tylko bowiem w przypadku skutecznego doręczenia decyzji można mówić o dochowaniu lub niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania i o przywróceniu terminu w razie jego przekroczenia. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że ww. decyzja z [...], grudnia 2012 r. ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn została skutecznie doręczona domownikowi – K.S. w dniu 27 grudnia 2012 r. Natomiast Skarżący w skardze stwierdził, że nie jest domownikiem K.S., mieszka w innym budynku, posadowionym na innej działce, zaś decyzję otrzymał od H. S.. Podniósł, że na potwierdzeniu odbioru decyzji brak jest daty odbioru i nie wskazano kto decyzję odebrał. Zdaniem Sądu w rozpoznanej sprawie niezasadnie Dyrektor Izby Skarbowej przyjął, iż decyzja z dnia [...], grudnia 2012 r. została skutecznie doręczona. Na potwierdzeniu odbioru ww. decyzji w rubryce "data i czytelny podpis odbiorcy" widnieje zapis "K. S. 27 12 2012". Zgodnie z twierdzeniem Skarżącego nie ma wyjaśnienia kim jest dla Skarżącego K. S.. Z potwierdzenia odbioru nie wynika też, iż K.S. zobowiązał się do oddania pisma adresatowi. Żadne z pól potwierdzenia odbioru nie zostało wypełnione, a więc i pole, w którym mowa jest o doręczeniu przesyłki pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu, który podjął się oddania pisma adresatowi oraz że zawiadomienie o doręczeniu pisma umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata lub na drzwiach mieszkania adresata, albo w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Nie ma zatem potwierdzenia, że K.S. zobowiązał się przekazać ww. decyzję Skarżącemu, podobnie jak i nie ma informacji, czy K.S. jest pełnoletnim domownikiem, sąsiadem lub dozorcą domu. Sama zbieżność nazwisk Skarżącego i osoby, która przesyłkę odebrała nie zastępuje ww. informacji. Brak również informacji o pozostawieniu w jednym z powyżej wskazanych miejsc zawiadomienia o doręczeniu pisma. Nie została zatem spełniona żadna z przesłanek, o których mowa w art. 149 O.p., który to przepis, jak się wydaje, zastosował Dyrektor Izby Skarbowej twierdząc, iż decyzja została doręczona skutecznie. Niestety w tym zakresie organ odwoławczy nie wypowiedział się, więc pozostaje przyjąć założenie, iż według Dyrektora Izby Skarbowej właśnie w trybie art. 149 O.p. doręczono decyzję z dnia 14 grudnia 2012 r. Zgodnie z art. 149 O.p. w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Doręczenie, o którym mowa w art. 149 O.p., wywołuje pożądany skutek, gdy łącznie spełnione są następujące warunki: pełnoletni domownik, sąsiad lub dozorca podejmie się oddania pisma adresatowi, osoby te pokwitują odbiór pisma oraz utrwalony pozostanie fakt podjęcia się oddania pisma adresatowi, zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu zostanie umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej, na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Niespełnienie jednej z tych przesłanek eliminuje możliwość uznania pisma za skutecznie doręczone w trybie art. 149 O.p., tj. w tzw. trybie zastępczym. Jeżeli zatem, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, nie zaznaczono kto odebrał decyzję, (tj. pełnoletni domownik, sąsiad lub dozorca), brak jest oświadczenia, że osoba, która odebrała przesyłkę podjęła się oddać ją adresatowi i nie ma informacji o pozostawieniu zawiadomienia o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu w oddawczej skrzynce pocztowej, na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata, brak jest podstaw, by przyjąć, iż decyzja została doręczona prawidłowo w trybie art. 149 O.p. (wyrok z dnia 17 września 2002 r., I SA/Wr 1117/00, POP 2003, z. 3, poz. 62). Odnośnie do ostatniego z powyżej wskazanych warunków, wyjaśnić trzeba, iż został on wzięty pod uwagę przez Sąd, po pierwsze dlatego, ze na potwierdzeniu odbioru nie zaznaczono, kim dla Skarżącego jest K. S., po drugie, gdyż Skarżący stwierdził, iż K. S. nie jest jego domownikiem i że mieszka w innym budynku niż odbiorca decyzji. Ponieważ w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej przyjął, iż przesyłkę odebrał dorosły domownik i tę okoliczność utożsamił ze skutecznym jej doręczeniem zaznaczyć trzeba, że przyjęcie założenia, iż dorosły domownik podejmuje się oddać przesyłkę adresatowi przez sam fakt jej odbioru, nie ma oparcia w treści art. 149 O.p. (wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 października 2009 r., I SA/Lu 239/09 LEX nr 573363). Pokwitowanie jest dowodem doręczenia przesyłki adresatowi dopiero wówczas, kiedy zawiera odpowiednią informację, że domownik podjął się oddania pisma adresatowi, (wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2002 r., I SA 2614/00, niepubl.). Zauważenia wymaga, iż pokwitowanie ma podstawowe znaczenie w doręczeniu, gdyż stanowi ono pisemne potwierdzenie odbioru pisma. Zamieszczone na nim informacje mają doniosłe znaczenie przy ocenie skuteczności doręczenia. Dlatego, to rolą organu doręczającego decyzję jest przestrzeganie zasad doręczania pism określonych przepisami Ordynacji podatkowej, tym bardziej gdy, jak w niniejszej sprawie, na co wiele wskazuje, decyzja z dnia 14 grudnia 2012 r. została doręczona przez pracownika Urzędu Skarbowego. Wniosek o doręczeniu decyzji przez pracownika Urzędu Skarbowego wynika stąd, że na potwierdzeniu odbioru brak jest pieczęci placówki zajmującej się dostarczaniem pism lub podpisu listonosza. W ogóle nie ma na nim informacji, kto decyzję doręczył, ale mając na uwadze wagę przesyłki, wydaje się, iż odpowiedzialny organ podatkowy, jeśli nie powierzył doręczenia przesyłki wyspecjalizowanej jednostce, to uczynił to poprzez swojego pracownika. Reasumując, stwierdzić należy, iż decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...], grudnia 2012 r. ustalająca Skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn nie została skutecznie doręczona Skarżącemu, co oznacza, iż nie mógł zostać przekroczony termin do złożenia od niej odwołania. Tym samym zaskarżone postanowienie narusza przepisy wskazane w podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia. Nie można bowiem orzekać w sprawie przywrócenia terminu, który nie został przekroczony. Na koniec wyjaśnienia wymaga, mając na uwadze zgłoszone w skardze wnioski, iż sąd administracyjny nie prowadzi postępowania wyjaśniającego. Zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a.") postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym może dotyczyć wyłącznie dokumentu, musi mieć charakter uzupełniający w stosunku do postępowania dowodowego przeprowadzonego i udokumentowanego przez organ w aktach administracyjnych. Sąd nie może więc powołać komisji lub przesłuchać świadków. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. .