III SA/Wa 1308/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. i K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r.. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym - Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF w tut. Sądzie 28 września 2007 r. skarżący H. i K. małżonkowie K. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnili, że zgłaszali się do różnych biur adwokackich, z propozycji których – ze względów finansowych – zmuszeni byli jednak zrezygnować. Podali, że łączny dochód ich dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi 4.155,30 zł netto miesięcznie. Poza mieszkaniem o powierzchni 36,80m2 skarżący nie posiadają żadnego majątku. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący złożyli w dniu 12 października 2007 r. pismo, w którym wyjaśnili, że od 1 marca 2007 r. jedynym dochodem K. K. jest emerytura. W odpowiedzi na żądanie wskazania i udokumentowania wysokości wydatków stwierdzili, iż wyliczeń takich nie prowadzili i nie prowadzą, stąd też jest to "nie do spełnienia". Skarżący są posiadaczami samochodu [...] rok produkcji 1999. Wysokości wydatków związanych z jego eksploatacją nie prowadzili i nie prowadzą. Stwierdzili, iż w związku z niemożnością nadesłania żądanych informacji (pkt 3 i 5 wezwania referendarza sądowego) wpłacili "żądane" 100 zł z prośbą o szybkie rozpatrzenie prośby. Do pisma dołączyli zeznanie podatkowe za 2006 r., decyzje o wysokości emerytur, wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia[...] października 2007 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie 29 października 2007 r. skarżący złożyli w terminie sprzeciw od w/w postanowienia. W treści pisma powołali dotychczas przedstawioną argumentację dotyczącą ich sytuacji materialnej oraz wskazali, iż środki znajdujące się na ich rachunku bankowym, tj. wypłata dywidendy, środki z likwidacji książeczki mieszkaniowej oraz comiesięczne wpłaty po 500 zł należą do ich dzieci. Ponadto skarżący dodali, że nie mogą szczegółowo wskazać i udokumentować wysokości ponoszonych przez nich wydatków, z uwagi na "setki" czynników, składających się na te wydatki tj. ubranie wyżywienie, lekarstwa, czynsz, opłata za energię elektryczną, gaz, woda, ścieki, itd. Odnośnie kosztów utrzymania samochodu skarżący wskazali, iż nie wiedzą o jakie koszty chodzi: kwartalne, półroczne, roczne. Dalej wskazali elementy, które mogą składać się na te koszty (np. remont kapitalny) i skutkować różną wysokością tych kosztów w poszczególnych przedziałach czasu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a., wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W niniejszej sprawie należało zatem zbadać, czy sytuacja majątkowa skarżących uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym, co jest możliwe w sytuacji, gdy strona wykaże (podkreślenie własne), że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Ponadto należało rozważyć, czy sytuacja majątkowa wnioskodawców uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże (podkreślenie własne), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe. Stosownie bowiem do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że co do zasady każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych, do których zalicza się opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 P.p.s.a.). Jest istotne, że opłaty sądowe, czyli wpisy i opłaty kancelaryjne, stanowią dochód budżetu państwa (art. 212 P.p.s.a.). W konsekwencji zwolnienie strony od obowiązku ich ponoszenia, oznacza zmniejszenie jego dochodów, które należy pokryć, uzyskując wpływy z innych źródeł. Dlatego też oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy uwzględnić okoliczność, że państwo wykorzystuje uzyskiwane środki na realizację określonych celów i zadań. Należy rozważyć realizację zasady prawa do Sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości obywateli w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W konsekwencji, przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 powołanej ustawy, a przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Podkreślić również należy, iż każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny oraz z powodu zawiłości sprawy, konieczne jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie, w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony jego interesów przez profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową skarżących oraz ich zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Zdaniem Sądu zauważyć należy, iż przedstawiona przez skarżących w przesłanych do tut. Sądu pismach sytuacja majątkowa nie świadczy o trudnościach finansowych uniemożliwiających im poniesienie kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania. Zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej wynosi 100 zł, natomiast przybliżony koszt pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika wynosi około 240 zł, zgodnie § 18 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Ponadto podobnie kształtują się koszty pomocy prawnej świadczonej przez radcę prawnego bądź doradcę podatkowego. Tym samym w sytuacji, gdy skarżący osiągają systematyczne comiesięczne dochody w kwocie 4.155,30 zł z tyt. emerytur i w kwocie 500,00 zł na konto bankowe z bliżej nie określonego tytułu oraz posiadają oszczędności z tyt. zlikwidowanej książeczki mieszkaniowej poważne wątpliwości budzi stanowisko strony skarżącej, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Jednocześnie zwrócić uwagę należy, iż pomimo wezwania skarżący nie przesłali informacji o comiesięcznych wydatkach jakie ponoszą na prowadzenie własnego gospodarstwa domowego. Dodać należy, iż za takie z całą pewnością nie można uznać przedstawione w złożonych pismach rozważania co może taki wydatek stanowić, np. "setki" czynników, tj. ubranie wyżywienie, lekarstwa, czynsz, opłata za energię elektryczną, gaz, woda, ścieki, itd. Ponadto podobnie skarżący odnieśli się do wydatków na utrzymanie samochodu wskazując, iż nie wiedzą o jakie koszty chodzi: kwartalne, półroczne, roczne. Dalej opisali, że na ich wysokość może wpływać np. remont kapitalny. Zdaniem Sądu takie przedstawienie przez skarżących wydatków nie mówi nic o wydatkach jakie faktycznie oni ponoszą na miesięczne utrzymanie siebie i samochodu. W przekonaniu Sądu niezrozumiałe jest stanowisko skarżących, iż niemożliwe jest przedstawienie dokumentów potwierdzających uiszczanie opłat np. za czynsz, energię, gaz, telefon. W tej sytuacji mając na uwadze dochody strony skarżącej oraz fakt nie wskazania przez nią kwot konkretnych wydatków miesięcznych, trudno przyjąć, że otrzymując emerytury w łącznej kwocie 4.155,30 zł nie stać jej na poniesienie kosztów, które zgodnie z w/w kalkulacją wynoszą około 340 zł. W ocenie Sądu twierdzenia skarżących zawarte w złożonych pismach nie są przekonywujące. Ustosunkowując się do powyższego podkreślić jeszcze raz należy, iż ubiegając się o przyznanie prawa pomocy skarżący powinni – w sposób szczególnie staranny - wykazać swoją niemożność ponoszenia kosztów sądowych, a przynajmniej podjąć efektywną próbę współpracy w tym względzie, czego nie uczynili. Wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie, skarżący uchylili się od dostarczenia jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby być podstawą zweryfikowania złożonych przez nich oświadczeń o ich stanie majątkowym. Zestawienie powyższych faktów powoduje konieczność zastanowienia się nad tym, czy skarżący rzeczywiście znajdują się w tak trudnej sytuacji majątkowej jaką przedstawiają w pismach. Należy również zwrócić uwagę, że zadaniem Sądu jest ocena złożonych przez skarżących oświadczeń i ewentualna ich weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenia dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawców (por. postanowienie NSA z 10 maja 2004 r. sygn. FZ 18/04). Wskazać można również, iż w postanowieniu z 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż uchylenie się przez stronę od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, uznać należy za przeszkodę wykluczająca uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Reasumując należy stwierdzić, iż w rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy nie wykazali istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie im prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 245, a także art. 246 § 1 P.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.