III SA/Wa 1313/16

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 6/7/2016 r po rozpoznaniu wniosku A.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /2/2016 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi; 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie; Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz 718) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, formularzem PPF z 24/5/2016 r., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że od czasu zaprzestania działalności oraz upadłości (jej) firmy Skarżąca pozostaje bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Pozostaje na utrzymaniu rodziców oraz syna i znajomych. Ma do spłaty kredyty (25600 zł, 200923, 82 zł) oraz inne zadłużenie (na kwotę 700000 zł). W wykonaniu wezwania referendarza sadowego z 2/6/2016 r. – o odpisy zeznań podatkowych, wyciągi z rachunków bankowych, kalkulację kosztów życia, zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków skarżąca wskazała, że: - nie osiągała dochodów w 2014 i 2015 r.; -posiada rachunek bankowy, ale z niego nie korzysta (zadłużenie); - utrzymuje się z pomocy osób bliskich; - nie może partycypować w kosztach postępowania. Skarżąca nie złożyła ani deklaracji podatkowych, ani wyciągów z rachunków bankowych, ani nawet miesięcznej kalkulacji kosztów życia. Należało stwierdzić, co następuje: Jedynym wymagalnym kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości wskazanej w części historycznej. Zdolność do ponoszenia innych kosztów postępowania - na razie niewymagalnych w sprawie – może być rozważana w razie ich wystąpienia z uwzględnieniem każdoczesnej sytuacji finansowej skarżącej. Z uwagi na czynności podejmowane przez stronę nie sposób jej uznać za osobę trwale niezdolną do uzyskania środków finansowych, także na poczet kosztów sądowych – zwłaszcza, że jak wynika z akt administracyjnych, prowadziła aktywną działalność zarobkową. Z punktu widzenia interesów Skarbu Państwa decyzja o zwolnieniu strony od potencjalnych kosztów byłaby zatem brzemiennym i niewybaczalnym błędem i wyrazem nadużycia uprawnień przez urzędnika sądowego. Zdaniem referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała, by nie była w stanie – i to pomimo ciężkiej sytuacji zawodowej i finansowej (upadłość, zadłużenie) – zdobyć środków na poczet wpisu od skargi w wysokości 500 zł: tym bardziej, że nie oznaczyła okoliczności uniemożliwiających jej podjęcie starań w celu zatrudnienia, ale także dlatego, że cieszy się sympatią bliskich i znajomych oraz może liczyć na ich pomoc, co sama zadeklarowała. Jednakże, nawet rozważając podjęcie decyzji niekorzystnej dla strony, referendarz sądowy jest skrępowany więzami przyzwoitości, zasad racjonalnego wnioskowania, doświadczenia życiowego i, niezależnie od tychże, kryteriami minimum socjalnego i minimum egzystencji, przyjętymi powszechnie. Minimum socjalne to wskaźnik społeczny mierzący koszty utrzymania gospodarstw domowych. Zakres i poziom zaspokajanych potrzeb według tego modelu winny zapewniać takie warunki życiowe, by na każdym z etapów rozwoju człowieka umożliwić reprodukcję jego sił życiowych, posiadanie i wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych. Minimum egzystencji (inaczej także minimum biologiczne) jest wskaźnikiem, który określa poziom zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych (w postaci przeliczenia na kwotę) konieczny do przetrwania biologicznego – przeżycia (zob. https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-egzystencji-2). Z informacji nadesłanych przez stronę wynika, że osiągany przez nią (samodzielnie) dochód – i to nie samodzielnie, lecz w wyniku pomocy bliskich - nie przekracza minimum socjalnego w wysokości 1079, 03 zł (por część historyczna). Stad pogląd, że nie służyłoby realizacji celów prawa pomocy i realizacji prawa do Sądu obciążenie strony obowiązkiem zgromadzenia środków niezbędnych z tytułu wpisu od skargi. W tym zakresie referendarz sądowy dał wiarę twierdzeniom Skarżącej, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej, odnośnie sytuacji materialnej: także dlatego, że uiszczenie wpisu od skargi warunkuje rozpoznanie sprawy przez Sąd, czyli dostęp Skarżącej do Sądu. Stąd decyzja, na tym etapie postępowania, o zwolnieniu strony od wpisu od skargi. Nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika jedynie wyrażenie woli jego działania w sprawie. Referendarz sądowy wskazuje, że Sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom – ale tylko występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - niezbędnych pouczeń w przystępnym języku, co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 §1 i § 2 p.p.s.a.). Dlatego referendarz sądowy uznał, także wobec treści uzasadnienia z formularza PPF i dodatkowo złożonych, w wyniku wezwania, dokumentów, że udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji nie zwiększy – w niniejszej sprawie - gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu, pomijając już fakt, że strona – jak wskazała może korzystać z pomocy bliskich. Zarazem referendarz sądowy nie może ustanowić stronie pełnomocnika z urzędu, ponieważ nie wykazała ona – i to pomimo doręczonego jej 17 czerwca 2016 r. wezwania – sytuacji życiowej, w której znajduje się. Nie złożyła ani deklaracji podatkowych, ani wyciągów z rachunków bankowych, ani nie oznaczyła szczegółowo pomocy uzyskiwanej od członków rodziny. Tym samym nie wykazała istnienia – w tym zakresie - przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w sprawie. Stronie zostało zagwarantowane nadto bezpieczeństwo prawne poprzez obowiązywanie przepisów procedury o "opiekuńczym charakterze", przytoczonych powyżej. Dlatego, referendarz sądowy, uwzględniając też regułę adhibe rationem difficultatibus, nakazującą odwołanie się do racjonalnego wnioskowania w razie trudności (w niniejszej sprawie trudności w zakresie oceny zakresu przyznania prawa) pomocy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.