III SA/Wa 1315/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi T. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 marca 2013 r. Minister Finansów, po rozpatrzeniu wniosku T. B. (dalej: "Skarżący") o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 września 2012 r., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że postanowieniem z dnia 25 września 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego przez Naczelnika [...] Urzędu skarbowego w W. na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...]. od nr [...] do [...] i [...] oraz [...], [...], [...] i [...]. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącego 27 września 2012 r. Pismem z dnia 17 października 2012 r. Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu Skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżący wyjaśnił, że ze względu na częste wyjazdy i problemy z odbiorem poczty elektronicznej poprosił o przekazywanie dokumentów na adres domowy. Postanowienie odebrała żona, jednak Skarżący postanowienia nie otrzymał. O postanowieniu Skarżący dowiedział się od pełnomocnika telefonicznie. Postanowienie to otrzymał pocztą elektroniczną w dniu 17 października 2012 r. Pełnomocnik nie wniósł zażalenia, gdyż nie otrzymał takiej dyspozycji, a Skarżący takiej dyspozycji nie wydał, bo nie wiedział, że postanowienie zostało wydane. Zdaniem Skarżącego, bez swojej winy nie był w stanie w terminie ustosunkować się do postanowienia. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Minister Finansów przytoczył treść art. 141 § 2 i art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: "k.p.a.". Stwierdził, że wskazane przez Skarżącego okoliczności nie mogą zostać uznane za wystarczające do przywrócenia terminu do rozpoznania środka zaskarżenia. W ocenie Ministra Finansów, Skarżący nie uprawdopodobnił w sposób wystarczający, iż uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło bez jego winy. Nieprecyzyjne uregulowanie stosunków pomiędzy Skarżącym a jego pełnomocnikiem nie pozwala uznać, że Skarżący spełnia warunki do przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, określone w art. 58 k.p.a. Minister Finansów podniósł, że w postępowaniu w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego Skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który nie mając dyspozycji wniesienia zażalenia na otrzymane postanowienie, winien był zadbać, by strona otrzymała rozstrzygnięcie w terminie umożliwiającym jej wniesienie z zachowaniem ustawowego terminu środka zaskarżenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący podniósł, że pomimo działania przez profesjonalnego pełnomocnika nie udało mu się dochować terminu, z przyczyn niezależnych od niego. W tamtym czasie przebywał poza miejscem prowadzenia działalności i nie miał kontaktu z pełnomocnikiem. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie zaskarżone zostało postanowienie z dnia 7 marca 2013 r., którym Minister Finansów odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 września 2012 r. w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu skarbowego w W. na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...]. od nr [...] do [...] i [...] oraz [...], [...], [...] i [...]. W sprawach dotyczących przywrócenia terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia konieczne jest przede wszystkim poczynienie ustaleń, czy termin do wniesienia odwołania lub zażalenia rozpoczął bieg. Tylko bowiem w przypadku skutecznego doręczenia decyzji lub postanowienia można mówić o dochowaniu lub niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia i o przywróceniu terminu w razie jego przekroczenia. W rozpoznanej sprawie Minister Finansów stwierdził, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 września 2012 r. w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 27 września 2012 r. Zdaniem Ministra Finansów, w postępowaniu w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego Skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika i jak się wydaje doręczenie mu ww. postanowienia organ uznał za skuteczne. Tymczasem w aktach sprawy znajduje się potwierdzona za zgodność z oryginałem przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. kserokopia pełnomocnictwa z dnia 4 lipca 2012 r., mocą którego Skarżący upoważnił K. S. doradcę podatkowego do reprezentowania go w zakresie podejmowania wszelkich czynności zmierzających do realizacji praw i wykonywania obowiązków wynikających z przepisów materialnego prawa podatkowego (podkreślenie Sądu), w szczególności: 1. w postępowaniu podatkowym, w czynnościach sprawdzających, w kontroli podatkowej, w postępowaniu kontrolnym (w kontroli skarbowej), w postępowaniu zabezpieczającym i w postępowaniu egzekucyjnym, odwoławczym, 2. do składania i podpisywania wszelkich pism właściwych w danym postępowaniu, 3. do składania wyjaśnień, podań, informacji i oświadczeń, 4. do odbierania zaświadczeń, pism i innych dokumentów od organów podatkowych w zakresie podatku od towarów i usług (podkreślenie Sądu). Nie wiadomo z czyjej inicjatywy pełnomocnictwo to znalazło się w aktach sprawy dotyczącej postępowania egzekucyjnego, gdyż brak na nim prezentaty, nie ma też pisma przewodniego, przy którym zostało ono złożone. Jak już podano, zgodności z oryginałem tego pełnomocnictwa nie poświadczył pełnomocnik Skarżącego, lecz Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W., przy czym brak daty dokonania tej czynności. Zaznaczyć trzeba, że wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych złożył Skarżący osobiście w piśmie z dnia 1 czerwca 2012 r. Brak informacji w zakresie dotyczącym podmiotu, który złożył pełnomocnictwo oraz poświadczenie jego zgodności z oryginałem przez organ nasuwa przepuszczenie, iż pełnomocnictwo mógł dołączyć do akt organ, a nie Skarżący lub jego pełnomocnik. Powyższe spostrzeżenia są o tyle istotne, że zgodnie z art. 33 § 3 k.p.a. pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Organ administracji publicznej może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Z przytoczonego przepisu wynika, iż pełnomocnictwo dołącza do akt sprawy pełnomocnik. W orzecznictwie, z którym zgadza się Sąd orzekający w niniejszej sprawie, przyjmuje się, że ważne jest nie tylko to aby w aktach znajdowało się pełnomocnictwo, ale znaczenie ma także to kto je złożył. Ustanowienie pełnomocnika jest prawem strony, zatem w każdym postępowaniu winna ona wskazać, czy chce działać przez pełnomocnika, natomiast organ nie może podjąć działania w tym zakresie za stronę. Pełnomocnictwo do sprawy może złożyć jedynie osoba upoważniona przez ustawodawcę, zaś w tym kręgu nie mieści się organ administracji publicznej. Pełnomocnictwo złożone w postępowaniu podatkowym nie wywołuje automatycznie skutku w postępowaniu egzekucyjnym toczącym się z udziałem tej samej strony W związku z tym, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem odrębnym, strona ustanawiająca pełnomocnika do reprezentowania jej w tym postępowaniu winna dopełnić wymogów wynikających z przepisów art. 33 § 2 i 3 k.p.a. Poza tym złożenie dokumentu pełnomocnictwa do akt jednej z kilku spraw prowadzonych przez ten sam organ podatkowy, nawet gdy będzie to pełnomocnictwo ogólne, nie zwalnia pełnomocnika z obowiązku załączenia oryginału lub poświadczonej urzędowo kopii takiego dokumentu do akt kolejnej sprawy. Posłużenie się przez organ pełnomocnictwem złożonym na potrzeby innego postępowania, choćby swym zakresem obejmowało ono przedmiot postępowania, do którego akt nie zostało załączone, a następnie procedowanie z udziałem "rzekomego pełnomocnika", naraża organ na zarzut pozbawienia strony czynnego udziału w postępowaniu (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2013 r., II GSK 690/13, G. Prawna NO 2013/212/2, LEX 1381258; wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2012 r., II FSK 2513/10, LEX nr 1244239; wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2009 r., II FSK 1431/07, LEX nr 475210, POP 2009/5/468-469; wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2010 r., II SA/Wa 363/10, LEX nr 755309; wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FSK 128/08, LEX nr 360005; wyrok NSA z dnia 15 maja 2012 r. sygn. akt II FSK 2173/11, LEX nr 1240408; wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2012 r. sygn. akt II FSK 2125/11, LEX nr 1276251). We wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, podpisanym osobiście przez Skarżącego (nie ma informacji o cofnięciu pełnomocnictwa) Skarżący jako przyczynę niedochowania terminu podał m.in., iż pełnomocnik nie złożył zażalenia, gdyż Skarżący takiej dyspozycji mu nie wydał. Natomiast znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo jest na tyle obszerne, że w ramach wymienionych w nim czynności, do których wykonania umocowany jest pełnomocnik mieści się wniesienie zażalenia, szczególnie, że wskazano tam również postępowanie odwoławcze oraz uprawnienie do podpisywania pism właściwych w danym postępowaniu. Wobec braku informacji kto złożył pełnomocnictwo do akt sprawy nie można wykluczyć, że Skarżący nie wiedział, iż w postępowaniu w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych jest również reprezentowany przez pełnomocnika. Niewłaściwe jest przy tym czynienie Skarżącemu zarzutu, iż nieprecyzyjnie uregulował stosunki z pełnomocnikiem, gdyż jak to wykazano pełnomocnictwo obejmowało szerokie spektrum czynności, do których upoważniony był pełnomocnik. Mając na uwadze powyższe, wyjaśnienia wymaga, czy pełnomocnictwo zostało prawidłowo dołączone do akt niniejszej sprawy (przez właściwą osobę). Niezależnie od tego zwrócić należy uwagę, iż pełnomocnictwo dotyczyło czynności w zakresie podatku od towarów i usług. Po wskazaniu bowiem wszystkich czynności, do których upoważniony jest pełnomocnik, zaznaczono, iż chodzi o czynności w zakresie podatku od towarów i usług. Zatem pełnomocnik uprawniony był do reprezentowania Skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli oczywiście w ramach niego prawidłowo przedstawiono pełnomocnictwo (o czym wyżej), dotyczącym egzekucji należności z tyłu podatku od towarów i usług. Natomiast postępowanie egzekucyjne obejmowało również należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...]. od nr [...] do [...] i [...] obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług oraz o numerach [...], [...], [...] i [...] obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Wniosek Skarżącego o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, doprecyzowany jako wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego obejmował więc zakres, który nie występował w znajdującym się w aktach sprawy pełnomocnictwie. Nie można więc uznać, iż doręczenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 września 2012 r. odmawiającego wstrzymania postępowania egzekucyjnego było w pełni skuteczne. Skoro pełnomocnik był uprawniony do reprezentowania Skarżącego (niezmiennie należy mieć przy tym na uwadze wcześniejsze zastrzeżenia Sądu) w postępowaniu egzekucyjnym obejmującym swym zakresem tylko jego część obejmującą należności z tytułu podatku od towarów i usług, zaś ww. postanowienie obejmowało swym rozstrzygnięciem również postępowanie egzekucyjne, którym objęte są należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, to nie można uznać, iż pełnomocnik był właściwy do odbioru postanowienia dotyczącego egzekucji każdej z tych należności. W takiej sytuacji (można powiedzieć pewnego rodzaju dualizmu) organ zobowiązany był poczynić ustalenia z pełnomocnikiem lub Skarżącym do kogo wysłać postanowienie w sprawie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Ponieważ tego nie uczynił, a postanowienie doręczył osobie tylko w połowie uprawnionej do odbioru ww. rozstrzygnięcia, nie można w sposób uprawniony twierdzić, iż postanowienie zostało skutecznie doręczone. Na skutek wadliwych działań organu doszło do wystąpienia sytuacji bardzo nietypowej, jaką jest doręczenie jednego aktu administracyjnego w sposób skuteczny tylko w części, oczywiście przy zastrzeżeniu, że pełnomocnictwo zostało dołączone do akt sprawy prawidłowo. Przepisy prawa takiej sytuacji nie normują, niemniej jednak, zdaniem Sądu mając na uwadze zasady zawarte w art. 6 i art. 8 k.p.a., przyjąć trzeba rozwiązanie korzystne dla Skarżącego, gdyż nie on przyczynił się do wytworzenia takiej sytuacji, lecz organ. Zawarta w art. 8 zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 wynika bowiem przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom może wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej. Brak zaufania obywateli do organów państwa jest z reguły skutkiem naruszenia prawa przez organy państwowe, zwłaszcza zaś niektórych wartości w nim wyrażonych, takich jak równość i sprawiedliwość. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić trzeba, iż Minister Finansów niezasadnie przyjął, iż postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 września 2012 r. odmawiające wstrzymania postępowania egzekucyjnego zostało doręczone skuteczne. W konsekwencji brak było podstaw, by przyjąć, iż termin do wniesienia zażalenia został przekroczony i tym samym, aby zasadne było merytoryczne orzekanie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Oznacza to, iż zaskarżone postanowienie narusza przepisy wskazane w podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia. Ponownie rozpoznając niniejsza sprawę Minister Finansów zobowiązany jest uwzględnić stanowisko Sądu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), postanowiono jak w sentencji. Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.