III SA/Wa 1332/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za okres I-VII.2002r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdzona, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej 1050 zł (tysiąc pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] marca nr [...] Burmistrz Miasta G. ustalił W. K. podatek od nieruchomości w wysokości 34.991,10 zł za okres od stycznia do lipca 2002 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w okresie od [...] stycznia 2002 r. do [...] lipca 2002 r. W. K. bezumownie korzystał z nieruchomości położonej w G., gdzie prowadził działalność gospodarczą. Przedmiotowe grunty stanowiły własność Skarbu Państwa, z kolei wieczystym użytkownikiem tych gruntów oraz budynków i budowli na nich się znajdujących był syndyk Przedsiębiorstwa [...]. W przedmiotowej sprawie, zdaniem organu I instancji, na W. K. jako samoistnym posiadaczu nieruchomości ciążył obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 i pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r., Nr 9, poz. 84 z późn. zm.) - dalej powoływana jako u.p.o.l. W odwołaniu od powyższej decyzji W. K. podnosił, iż decyzja organu I instancji jest bezzasadna, ponieważ w omawianym okresie nie był on posiadaczem samoistnym nieruchomości położonej w G. Po rozpatrzeniu odwołania decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ II Instancji wskazał, iż skarżący zawarł w dniu [...] grudnia 1996 r. z syndykiem masy upadłości Przedsiębiorstwa [...] w G. umowę najmu, oddającą w używanie całe Przedsiębiorstwo tj. grunty o łącznej powierzchni [...] m² stanowiące własność Skarbu Państwa i znajdujące się w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa oraz budynki i budowle, jako odrębny od gruntów przedmiot własności. Umowa zawarta została na czas oznaczony od [...] stycznia 1997 r. do [...] grudnia 2001 r. Natomiast w okresie od [...] stycznia 2002 r. do [...] lipca 2002 r. W. K. użytkował tę nieruchomość bezumownie, ponieważ nie przyjął warunków umowy dzierżawy na ten okres, zaproponowanych przez syndyka. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, należało stwierdzić, że w przypadku gruntów, obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości w okresie styczeń – lipiec 2002 r. ciążył na bezumownym użytkowniku tj. W. K., zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż w przedmiotowej sprawie władanie przez podatnika budynkami i budowlami znajdującymi się na wskazanym wyżej gruncie również było bezumowne, w tej sytuacji obowiązek podatkowy powstał na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. W ocenie organu II instancji, jeżeli podmiot, który nie jest właścicielem gruntów, budynków czy budowli posiada te rzeczy oraz wyraża jednocześnie wolę władania posiadanymi nieruchomościami jak właściciel, jest ich posiadaczem samoistnym. Organ odwoławczy wskazał, iż wyrazem woli władania przez odwołującego się posiadanymi gruntami, budynkami i budowlami jak właściciel był fakt odmowy opuszczenia, zajmowanej bez tytułu prawnego, nieruchomości oraz ponoszenie bieżących opłat związanych z zajmowaną nieruchomością. Z uwagi na powyższe, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. W skardze z dnia [...] maja 2004 r. W. K. zarzuca zaskarżonej decyzji rażące naruszenie art. 2 ust. 1 i 4 u.p.o.l. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a w konsekwencji przyjęcie, iż skarżący w okresie od [...] stycznia 2002 r. do [...] lipca 2002 r. był samoistnym posiadaczem budynków i budowli jako odrębnego od gruntów przedmiotu własności bez odniesienia się do całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Skarżący podnosi, iż budynki i budowle znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości nie stanowią własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, dlatego też do tych obiektów nie ma zastosowania art. 2 ust. 3 i 4 u.p.o.l. Zdaniem skarżącego, w przedmiotowej sytuacji może mieć zastosowanie jedynie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy, który mówi o obowiązku podatkowym spoczywającym na użytkowniku wieczystym nieruchomości. Z kolei skarżący podnosi, iż nigdy takim użytkownikiem nie był. Ponadto, w ocenie strony skarżącej, zaskarżona decyzja niesłuszne wskazuje, iż w okresie od [...] stycznia 2002 r. do [...] lipca 2002 r. W. K. był samoistnym posiadaczem tej nieruchomości. Skarżący podnosi, iż uiszczał na rzecz syndyka odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Dlatego też, z powyższego wywieść należy, iż uznawał on, że prawo własności do przedmiotowej nieruchomości przysługuje komuś innemu. Zdaniem strony skarżącej, posiadacz samoistny nie płaciłby odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości jeżeli sam uzurpowałby sobie prawo własności tej nieruchomości. Ponadto skarżący zauważa, iż [...] lipca 2002 r. aktem notarialnym zakupił przedmiotową nieruchomość. Z kolei, w ocenie skarżącego, posiadacz samoistny nie kupowałby nieruchomości, którą włada jak właściciel - wystąpiłby raczej o jej zasiedzenie. Zdaniem skarżącego poprzez czynności faktyczne, czyli uiszczanie odszkodowania, zawarł on z syndykiem umowę nienazwaną, która stanowiła podstawę regulowania roszczeń między stronami. W związku z tym, do przedmiotowej nieruchomości nie może mieć zastosowania art. 2 ust. 4 u.p.o.l., mówiący o posiadaniu jej bez tytułu prawnego. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta G. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sprawie mamy do czynienia z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie nie ustalono w sposób dokładny i zrozumiały rzeczywistego stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, naruszając tym samym art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) dalej powoływanej jako O.p. W przepisie tym wyrażono zasadę prawdy obiektywnej, konkretyzacji, której służy, art. 187 O.p. W piśmiennictwie podkreśla się, że materiał dowodowy jest zupełny, jeśli zebrano i rozpatrzono wszystkie dowody, a udowodniony stan faktyczny stanowi pełną, spójną i logiczną całość. Podstawą decyzji podatkowej niewadliwej może być tylko ocena dokonana zgodnie z prawidłami logiki oraz doświadczenia życiowego, której podstawę stanowią materiały dowodowe zgromadzone w sprawie i pozostające ze sobą we wzajemnej łączności. Rozpatrując materiał dowodowy nie można pominąć żadnej okoliczności korzystnej dla strony, biorąc pod uwagę jedynie dowody, które są dla niej niekorzystne. W tym zakresie aktualność zachowują poglądy prezentowane w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 26 października 1984r., sygn. akt II SA 125/84, ONSA 1984/2/98). W konsekwencji przyczynia się to bowiem do stwierdzenia, że gdy wydawano rozstrzygnięcie w oparciu o nieprawidłowo zebrany i przeanalizowany materiał dowodowy, to naruszono zasadę swobodnej oceny dowodów wynikającą z art. 191 O.p. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zostało skonstruowane w taki sposób, że budzi wątpliwości, co do rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w konsekwencji wszystkich okoliczności podnoszonych przez skarżącego. Organ podatkowy stosownie do art. 210 § 1 O.p., powinien w swej decyzji zawrzeć uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienie decyzji podatkowej ma kardynalne znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 124 O.p., a realizowanej na mocy art. 210 § 4 O.p. Organ podatkowy jest zobowiązany tą zasadą do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia, jest uzasadnienie decyzji. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ podatkowy pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. W świetle art. 210 § 4 O.p. w uzasadnieniu faktycznym należy przytoczyć wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonać na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny czy dana okoliczność została udowodniona. W przedmiotowej sprawie, nakreślone przez ustawodawcę wymogi nie zostały spełnione. Przede wszystkim podnieść należy, że ważną dla sprawy – zdaniem Sądu – jest okoliczność, wskazana przez skarżącego, iż płacił odszkodowanie z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości. Fakt ten podczas całego postępowania nie został należycie wyjaśniony. Z akt sprawy, w szczególności z protokołu przesłuchania syndyka wynika jedynie, że strona była obciążana przez syndyka masy upadłości Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolniczego w G. odszkodowaniem, jednak nie oznacza to, iż odszkodowanie było rzeczywiście przez skarżącego płacone. Okoliczność ta ma - zdaniem Sądu - istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy bowiem za samoistnego posiadacza w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego należy uznać tego, który włada rzeczą jak właściciel. Samoistne posiadanie charakteryzuje się tym, że posiadacz włada rzeczą w takim zakresie, jak to czyni właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą do jakiej właściciel jest uprawniony (por. orzeczenie SN z dnia 7 maja 1986r., III CRN 60/86, OSNCP 9/87, poz. 138). Tylko ten kto rzeczą faktycznie włada z zamiarem władania dla siebie jest jej posiadaczem samoistnym. Wola posiadania jest więc skierowana na określony rodzaj władztwa. O charakterze posiadania obok woli decyduje także i zakres posiadania. Władztwo faktyczne musi być stanem trwałym, co oznacza, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub nawet sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony (por. wyrok z dnia 16 grudnia 1998r., sygn. akt I S.A. 339/98 LEX nr 44548). Dobrowolne uiszczanie odszkodowania z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy - przez władającego nieruchomością na rzecz jej właściciela - stoi na przeszkodzie uznaniu takiej osoby jako samoistnego posiadacza w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego, takie zachowanie zaprzecza woli korzystania z nieruchomości jak właściciel. Skonstatować należy, iż osoba uważająca się za właściciela nie płaciłaby odszkodowania za korzystanie z rzeczy, co do której uzurpowałaby sobie prawa właścicielskie. Wobec powyższego, w ponownym postępowaniu podatkowym niezbędne będzie zebranie materiału dowodowego w tym zakresie, jednoznaczne ustalenie, czy przedmiotowe odszkodowanie rzeczywiście było przez skarżącego uiszczane oraz ocena tego faktu pod kątem przedstawionych powyżej wywodów. Niezależnie od przedstawionej argumentacji Sąd zauważa, iż podczas powtórnego postępowania wymiarowego należy jednoznacznie wykazać stan prawny gruntów, wyjaśniając tym samym przesłankę z art. 2 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l., pozwalającą na opodatkowanie skarżącego w sytuacji, gdy grunty, które posiadał stanowiły własność Skarbu Państwa, a nie wchodziły w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaistniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). W przedmiocie kosztów postępowania i wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 i 200 w/w ustawy.