III SA/Wa 1335/05
WyrokWSA w Warszawie2005-11-09
Skład orzekający: Bożena Dziełak, Hieronim Sęk, Alojzy Skrodzki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzająca uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, jest decyzją nieważną?Ratio decidendi
Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzająca uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, jest decyzją nieważną na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest organem właściwym do rozpatrywania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a., a właściwym organem odwoławczym od decyzji Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek był Minister Polityki Społecznej.Stan faktyczny
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z marca 2005 r. stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. Wcześniejsza decyzja ZUS z lipca 2004 r. odmawiająca umorzenia zawierała błędne pouczenie o możliwości zaskarżenia do Sądu Okręgowego. Po uchyleniu pouczenia decyzją z października 2004 r., Skarżącego poinformowano o możliwości złożenia wniosku do Prezesa ZUS w terminie 14 dni. Skarżący złożył wniosek po 77 dniach. ZUS stwierdził uchybienie terminu. Skarżący złożył skargę do WSA, podnosząc, że działał zgodnie z pouczeniami i w terminie.Rozstrzygnięcie
1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) stwierdza, że decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), Sędziowie Asesor WSA Hieronim Sęk, Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2005 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) stwierdza, że decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana w całości.
Decyzją z dnia [...] marca 2005 r., skierowaną do J. K., Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Zakład") stwierdził uchybienie terminu określonego w art. 129 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.
Wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. odmówił umorzenia wskazanych wyżej należności. W decyzji zamieszczono pouczenie o przysługującym miesięcznym terminie zaskarżenia tej decyzji do Sądu Okręgowego w L. za pośrednictwem Oddziału ZUS. Decyzją z dnia [...] października 2004 r. ZUS uchylił powyższą decyzję w części dotyczącej pouczenia co do możliwości i trybu wniesienia środka odwoławczego. W decyzji tej zawarto informację o możliwości wystąpienia do Prezesa Zakładu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Decyzję tę doręczono Skarżącemu w dniu 29 listopada
2004 r. Skarżący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył 14 lutego 2005 r. tj. po upływie 77-go dnia od daty odebrania decyzji.
Na decyzję tę Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Poinformował, że odpowiedź na odebraną w dniu 29 listopada 2004 r. decyzję z dnia [...] października 2004 r. złożył w ustawowym terminie. Tak jak i inne pisma było ono skierowane do "ZUS w L." i dalej za jego pośrednictwem do Sądu Okręgowego w L.. Rozprawa odbyła się [...] grudnia 2004 r. Sąd odrzucił odwołanie z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. Skarżący wyjaśnił, że pisemne uzasadnienie postanowienia otrzymał 7 lutego 2005 r. Sąd pouczył go, że może on jedynie zwrócić się do Prezesa Zakładu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, co też Skarżący uczynił 14 lutego 2005 r. Skarżący podniósł, że wszystkie pisma składane były przez niego w terminie i zgodnie z pouczeniami.
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi.
Szczegółowo przedstawił zarówno okoliczności powstania zadłużenia Skarżącego, jak i przebieg postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.
Zakład podtrzymał stanowisko o uchybieniu przez Skarżącego terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i stwierdził, że rozpatrzenie wniosku złożonego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowiłoby rażące naruszenie prawa.
W piśmie z dnia 5 września 2005 r. Skarżący ponownie podniósł, że wszystkie pisma kierował zgodnie z wyznaczonymi terminami, a termin był zawsze dotrzymywany. Jego zdaniem nie może on ponosić odpowiedzialności za to, że pisma przekazywane były przez ZUS nie tam, gdzie powinny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.
Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzeka zatem wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; s. 196).
Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była zgodność z prawem decyzji stwierdzającej uchybienie terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zakończonej w I instancji decyzją odmawiającą umorzenia Skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Przepis art. 134 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że organem właściwym do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest organ, który byłby właściwy do rozpatrzenia odwołania od decyzji.
W niniejszej sprawie decyzję stwierdzającą uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co wynika z jej treści. Opatrzono ją nagłówkiem "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", jednakże w sentencji zawarto stwierdzenie "Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdza uchybienie terminu...". Decyzję tę, z upoważniania Prezesa Zakładu podpisał "Zastępca Dyrektora". Zdaniem Sądu, ta ostatnia okoliczność nie ma jednakże wpływu na ocenę, jaki podmiot wydał decyzję. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Oznacza to, że inne osoby mogą podpisywać decyzje Zakładu tylko z jego upoważnienia. I tak też się stało w niniejszej sprawie. Uznać zatem należało, że decyzja rozstrzygająca o terminowości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy była decyzją Zakładu, a nie jego Prezesa. Bez znaczenia jest przy tym i to, że Prezes Zakładu wskazany został jako organ orzekający w odpowiedzi na skargę. Sąd ocenia rzeczywistą treść decyzji, bez względu na intencje organu, który ją wydał.
Sąd stwierdza, iż przedmiotową decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności, przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego.
Decyzja, od której wniesiono odwołanie odmawiała Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Należało zatem przede wszystkim określić jaki środek zaskarżenia przysługuje w stosunku do tej decyzji i jaki organ jest właściwy do jego rozpatrzenia.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.s.u.s. określone tą ustawą zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych wykonuje miedzy innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną (art. 66 ust. 1 u.s.u.s.).
Przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. stanowi natomiast, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.
Decyzja Zakładu, wydana w pierwszej instancji zawierała błędne pouczenie o środkach zaskarżenia, wskazując na właściwość sądu powszechnego. Została ona uchylona decyzją Zakładu z dnia [...] października 2004 r. w części dotyczącej pouczenia (prawidłowość tej decyzji nie może być przedmiotem wypowiedzi Sądu w niniejszej sprawie). Skarżących pouczono w niej o możliwości wniesienia w trybie art. 127 § 3 k.p.a. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Do istoty unormowanego tym przepisem środka zaskarżenia należy przede wszystkim to, że jest on rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w I instancji. Zgodnie z treścią tego przepisu organem ponownie rozpatrującym sprawę powinien być Zakład, a nie Prezes Zakładu.
Zdaniem Sądu jednakże art. 127 § 3 k.p.a. w ogóle nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie.
Wskazując przewidziany w nim tryb jako właściwy do zaskarżenia decyzji Zakładu, pominięto całkowicie unormowania kodeksu postępowania administracyjnego warunkujące jego zastosowanie. Przepis ten dotyczy bowiem decyzji wydanych w pierwszej instancji przez "ministrów", którymi w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego są Prezes i wiceprezes Rady Ministrów pełniący funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrowie kierujący określonym działem administracji rządowej, przewodniczący komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierownicy centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierownicy innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4 k.p.a, tj. rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych oraz wydawania zaświadczeń.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w żadnej z kategorii wymienionych tu podmiotów. Należą do nich wyłącznie organy jednoosobowe. Zakład jest natomiast jednostką organizacyjną.
O braku możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 127 § 3 k.p.a. świadczy również porównanie zakresu tego przepisu z art. 5 § 2 pkt. 3 i 4 k.p.a. I tak, w pkt 3 sformułowano na potrzeby kodeksu postępowania administracyjnego definicję organów administracji publicznej. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w przepisach tego kodeksu jest mowa o organach administracji publicznej rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2.
Osobno natomiast zdefiniowane zostało pojęcie "ministrów" (pkt 4). Zakres definicji organów administracji publicznej jest szerszy niż "ministrów", a jednak ustawodawca w art. 127 § 3 wskazał na decyzje "ministra", a nie np. centralnych i naczelnych organów administracji publicznej, czy też jakichkolwiek innych organów będących "jednostkami organizacyjnymi", o których mowa w pkt. 3.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jednostką organizacyjną. Nie należy natomiast do kategorii organów spersonifikowanych, mieszczących się w pojęciu "ministra".
Zmiany art. 5 § 2 pkt. 3 i 4 oraz art. 127 § 3 k.p.a. wprowadzone zostały tym samym art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz.U. Nr 162, poz. 1126; z 2001 r. Nr 81, poz. 875). Świadczy to o celowości ograniczenia zakresu zastosowania art. 127 § 3 k.p.a. do decyzji określonej kategorii organów.
Ustawodawca osobno zdefiniował kategorię organów spersonifikowanych i tylko do nich zastosował art. 127 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu niedopuszczalne jest dokonanie takiej interpretacji tej definicji, która umożliwiałaby objęcie nią jednostki organizacyjnej jaką jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Skoro zaś w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 127 § 3 k.p.a., to Zakład nie mógł być uznany za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w oparciu o ten przepis. Jego właściwość jako organu odwoławczego w stosunku do własnych decyzji nie wynika również z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Przede wszystkim należało zatem ustalić, w oparciu o unormowania dotyczące zaskarżalności decyzji wydawanych przez Zakład, właściwy w sprawie organ odwoławczy.
Tryb zaskarżania decyzji Zakładu w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych, unormowany został w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Od decyzji takiej służy odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych przepisami kodeksu postępowania cywilnego.
Przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił jednakże, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje.
Zdaniem Sądu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji Zakładu w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Wskazuje na to usytuowanie tego wyłączenia w artykule normującym ten właśnie tryb odwoławczy. W żaden jednak sposób przepis ten nie wskazywał środka zaskarżenia właściwego dla tych decyzji.
W ocenie Sądu do decyzji tych nie ma także zastosowania art. 83a u.s.u.s., aczkolwiek wyłączenie takie nie wynika wprost z jego treści. Zważyć należało jednakże, iż ust. 2 i 3 jednoznacznie odnoszą się do tych decyzji Zakładu, od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego. Natomiast w ust. 1 przewidziano instytucję ponownego ustalenia prawa lub zobowiązania stwierdzonego decyzją ostateczną Zakładu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub obowiązek. Przede wszystkim przewidziany tu tryb nie jest trybem odwoławczym, wymagającym chociażby określenia terminu, w jakim odwołanie winno być wniesione. Poza tym decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie stwierdzają zobowiązania. Prawo natomiast, gdyby rozumieć je jako prawo do ulgi w spłacie należności, decyzje te przyznają tylko w razie uwzględnienia w całości lub w części wniosku zobowiązanego. Oznaczałoby to, że tak czy inaczej przepis ten nie dotyczyłby decyzji odmawiających udzielenia takiej ulgi, a więc tych, do których zmiany zmierzałby wniosek osoby zainteresowanej. Brak jest przy tym podstaw do odmiennego traktowania decyzji pozytywnych i negatywnych dla zobowiązanego. "Prawo" należy tu rozumieć jako prawo do świadczeń, a to także przemawia za uznaniem, iż art. 83 ust. 1 dotyczy decyzji, od których służy odwołanie do sądu powszechnego.
Z powyższych rozważań wynikałoby, że przedmiotowe decyzje Zakładu były ostateczne, skoro nie służyło od nich odwołanie do sądu powszechnego, a ani Prezes Zakładu, ani też Zakład nie byli władni ponownie rozpatrzyć sprawy.
W ocenie Sądu wniosek taki nie byłby jednak prawidłowy. W tym stanie rzeczy odwołać się należało do innych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich z pewnością należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.
W odniesieniu do przedmiotowych decyzji ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza, co wskazano wyżej, jedynie tryb ich zaskarżania do sądu powszechnego. Oznacza to, że decyzje te będą zaskarżalne w trybie i na zasadach określonych kodeksem postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zasada ta wyklucza możliwość uznania, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji nie służy odwołanie. W wyroku z dnia 8 lutego 2002 r. sygn.akt V SA 1573/01 (Lex 82685) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził następujący pogląd: "Postępowanie administracyjne ma charakter dwuinstancyjny. Decyzja ostateczna zapada w instancji drugiej. Dwuinstancyjność jest standardem rzetelnego postępowania wymaganym przez zasady państwa prawa. Dlatego nie jest dopuszczalne używanie wykładni ścieśniającej tam, gdzie uszczuplałaby ona wspomniany standard.". Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela.
W rezultacie stwierdzić zatem należy, że do decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne miał zastosowanie art. 127 § 1 i 2 k.p.a. Przepisy te stanowią, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji (§ 1), a właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (§ 2).
Organy wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, określone zostały w art. 17 tego kodeksu. I tak, w stosunku do organów administracji publicznej innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego i wojewodów, organami wyższego stopnia są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku - organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest samodzielną państwową jednostką organizacyjną nie stanowiącą elementu administracji państwowej.
Jednakże obowiązek zastosowania do jego działalności przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nakazuje, dla celów postępowania prowadzonego w oparciu o przepisy tego kodeksu, określenie właściwego dla Zakładu organu wyższego stopnia, uprawnionego do rozpatrywania odwołań od decyzji Zakładu.
Zgodnie z art. 181 k.p.a. organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne, a do postępowania przed nimi stosuje się odpowiednio art. 180 § 1 k.p.a. Rzecz w tym, że w żadnych przepisach nie określono wprost organu odwoławczego od decyzji Zakładu w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, w szczególności zaś nie uczyniono tego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.
Ustawa ta nie przewiduje też organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu. W art. 66 ust. 1 tejże ustawy określono natomiast organ nadzoru. Przepis ten stanowi, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.
W art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) wprost postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.
W świetle powyższego, zdaniem Sądu, w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej (Dz.U. Nr 265, poz. 2643).
Zakład, nie będąc organem odwoławczym w rozumieniu art. 134 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., stwierdzając uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który należało przy tym potraktować jako odwołanie, naruszył wskazane wyżej przepisy określające właściwość organu odwoławczego w sprawach z zakresu umarzania należności z tytułu składek.
Z dniem 24 sierpnia 2005 r. weszła w życie zmiana art. 83 ust. 4 u.s.u.s., wprowadzona ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 150, poz. 1248). Oceny, czy Skarżący uchybił terminowi do złożenia odwołania dokona właściwy w sprawie organ odwoławczy, określony z uwzględnieniem zmian wprowadzonych tą ustawą.
Aczkolwiek Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości, a zatem w sprawie brak jest stanowiska właściwego organu odwoławczego, którego merytoryczna zasadność podlegałaby ocenie Sądu, to uzasadnionym wydaje się być wskazanie na dostrzeżone przez Sąd okoliczności istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia.
Wskazać tu należy art. 112 k.p.a. pominięty najwyraźniej przy podejmowaniu rozstrzygnięcia o uchybieniu przez Skarżącego terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z tym przepisem błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Bezspornym jest, że Skarżący skorzystał z prawa wniesienia odwołania do sądu powszechnego, wskazanego mu przez organ I instancji, przy czym uczynił to w terminie. Stwierdzając, że wniesione odwołanie wskazuje, w ślad za pouczeniem, ewidentnie błędny organ właściwy do jego rozpatrzenia, właściwy organ odwoławczy, a nie organ I instancji, powinien ocenić to odwołanie, uwzględniając właśnie treść art. 112 k.p.a. Sposób postępowania przyjęty w niniejszej sprawie nie uwzględniał konsekwencji, jakie niesie ze sobą ten przepis.
Sąd zauważa ponadto, że rozstrzygnięcie w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania winno mieć formę postanowienia. Wynika to wprost z treści cytowanego wyżej art. 134 k.p.a.
Stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości niemożliwym czyni natomiast wypowiedzenie się Sądu co do zasadności zarzutów podniesionych w skardze.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.
Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.
Skarżący nie wnosił o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowego.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło