III SA/Wa 1336/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Gurba, po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 9 sierpnia 2018 r. w zakresie wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L.T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2018 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. i 2013 r. postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy L.T. (dalej jako "Skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] marca 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w 2012 i 2013 r. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad uiszczoną kwotę 500 zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że nie posiada środków na pokrycie wpisu sądowego w całości. Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, a obecnie pracuje wyłącznie na pół etatu i zarabia 797,50 zł netto. Jego żona uzyskuje dochód z wynajmu mieszkania w kwocie 1200 zł netto. Małżonkowie otrzymują również świadczenie "500+" na jedno dziecko. Małżonkowie od 2017 r. mają rozdzielność majątkową. Skarżący podał, że ewentualna odmowa zwolnienia od kosztów pozbawiłaby go możliwości skontrolowania decyzji, którą uważa za niezgodną z prawem. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Skarżący posiada ¼ udziału mieszkania o pow. 68,8 m2. Również żona Skarżącego posiada ¼ udziału w tym mieszkaniu. Szacunkowa wartości całego mieszkania to ok. 400.000 zł. Mieszkanie to zostało zakupione na kredyt, który nie jest spłacony. Skarżący posiada ponadto 60% udziałów w V. Sp. z o.o., która nie ma żadnego majątku i od marca 2014 r. zawiesiła swoją działalność. Skarżący posiada ponadto ok. 1,4% udziałów o wartości 500 zł w V. Sp. z o.o. Skarżący oświadczył, że jego żona nie pracuje. Na dochód gospodarstwa domowego składa się wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę Skarżącego w wysokości 797,50 zł oraz dochód żony z wynajmu mieszkania w wysokości 1200 zł netto. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 1997,50 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki Skarżący wymienił: opłaty za prąd – 150 zł, opłaty za dwa telefony – 100 zł, czynsz – 700 zł, wyżywienie - środki czystości – 500-700 zł, kredyt na mieszkanie – 995 zł. Do wniosku Skarżący załączył zaświadczenie o zarobkach, deklarację podatkową za 2017 r. oraz wyciąg z rachunku bankowego. Z uwagi na fakt, że dane zawarte w formularzu okazały się niewystarczające do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, poprzez: - wskazanie wartości posiadanych przez Skarżącego udziałów w V. Sp. z o.o.; - wskazanie majątku żony Skarżącego (pomimo posiadania rozdzielności majątkowej) oraz jego wartości (nieruchomości; ruchomości o wartości powyżej 5.000 zł, w tym pojazdy mechaniczne; udziały i/lub akcje w spółkach; papiery wartościowe; oszczędności); - podanie, czy żona Skarżącego jest osobą bezrobotną, czy też jest zatrudniona, prowadzi działalność gospodarczą bądź sprawuje funkcje w spółkach. W sytuacji, jeśli żona Skarżącego jest osobą bezrobotną należało nadesłać zaświadczenie z Urzędu Pracy, jeśli jest zatrudniona – zaświadczenie od pracodawcy o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, jeśli pełni funkcje w spółkach prawa handlowego – wskazanie nazwy spółki oraz podanie funkcji, jaką pełni i jaki uzyskuje z tego tytułu dochód; - dokumentu, z którego wynika wysokość uzyskiwanego przez żonę Skarżącego dochodu z najmu nieruchomości (umowa najmu); - wyciągów wszystkich posiadanych przez żonę Skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich sześciu miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz – w odniesieniu do lokat - wysokości środków zgromadzonych na lokatach oraz w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej rachunku bankowego dla prowadzonej działalności gospodarczej z uwzględnieniem zestawienia operacji na tych rachunkach we wskazanym okresie, - nadesłanie kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za rok 2017 żony Skarżącego lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie; - kserokopii zawartej umowy kredytowej, na mocy której Skarżący dokonuje spłat raty kredytu w wysokości 995 zł; - wskazania wysokości wynagrodzenia pełnomocnika oraz źródeł jego finansowania. W dniu 23 lipca 2018 r. pełnomocnik Skarżącego nadesłał pismo, w którym oświadczył, że wartość nominalna udziałów Skarżącego w V. Sp. z o.o. wynosi 60.000,00 zł, jednak działalność tej spółki od marca 2014 r. została zawieszona, Skarżący nie jest w stanie odzyskać udziałów, a wobec braku prowadzenia działalności przez spółkę nie jest możliwe określenie ile udziały są obecnie warte. Podał ponadto, że żona Skarżącego posiada udziały w spółce V. Sp. z o.o., których wartość nominalna wynosi 35.500 zł, spółka ta rozpoczęła działalność w czerwcu 2018 r. a żona Skarżącego pełni funkcję prezesa w tej spółce i nie otrzymuje wynagrodzenia z tego tytułu. Nadto, żona Skarżącego posiada udziały w F. Sp. z o.o., których wartość nominalna wynosi 35.000,00 zł, spółka ta rozpoczęła działalność w lipcu 2018 r. Również w tej spółce żona Skarżącego pełni funkcję prezesa i nie otrzymuje wynagrodzenia z tego tytułu. Pełnomocnik oświadczył również, że wynagrodzenie pełnomocnika strony ustaliły na kwotę 5.000 zł, płatne po terminie pierwszej rozprawy. Zdaniem Skarżącego, pieniądze na wynagrodzenie będą pochodziły z pożyczek od rodziny lub ewentualnie znajomych. Do pisma pełnomocnik załączył kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego oraz kopię umowy najmu miejsca postojowego, wyciąg z rachunku bankowego żony Skarżącego, kopię dokumentu PIT żony Skarżącego oraz kopię umowy kredytowej. Postanowieniem z 9 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że oświadczenia złożone przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy budzą wątpliwości i nie znajdują potwierdzenia w przedstawionych dokumentach. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, w którym sformułował żądanie uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy powyżej kwoty 500 zł. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący przyznał, że otrzymuje w ramach świadczenia "500+" kwotę 1000 zł. Zaznaczył, iż podał wszystkie rachunki bankowe jakimi dysponuje, a realnie z wynajmu mieszkania, uzyskuje kwotę 1000 zł. Skarżący wskazał, że jego żona nie posiada jakiegokolwiek wartościowego majątku, dlatego też nie wskazał go na wezwanie referendarza sądowego; obecnie zamieszkuje wraz z żoną i dziećmi u swojej rodziny. Podkreślił, że wpływy pieniężne na konto żony nie stanowią stałego dochodu, a są to pożyczki od rodziny na bieżące utrzymanie lub ewentualne kroki inwestycyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed śadami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "P.p.s.a.") w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od ogólnej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. W rozpatrywanej sprawie Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł co oznacza, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ich ponieść. W ocenie sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż sytuacja finansowa Skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowią kwotę 19.532 zł należną tytułem wpisu sądowego od skargi. W ocenie Sądu ocena sytuacji majątkowej Skarżącego dokonana przez referendarza sądowego była trafna pomimo, iż nie wszystkie jego spostrzeżenia miały uzasadnienie w stanie faktycznym sprawy. Należy bowiem wskazać, iż referendarz sądowy błędnie przyjął, iż skarżący posiada inne rachunki bankowe na podstawie potwierdzenia uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, który potwierdzał jedynie, iż Skarżący uiścił opłatę za pośrednictwem Poczty Polskiej, a nie z innego posiadanego przez siebie rachunku. Referendarz sądowy niewłaściwe ocenił również kwoty wpływów małżonki Skarżącego z tytułu najmu mieszkania, nie uwzględniając konieczności poniesienia przez właścicieli czynszu administracyjnego, którym najemcy zgodnie z zawartą umową z 26 maja 2017 r. nie zostali obciążeni. W pełni należy jednak podzielić ocenę referendarza sądowego, że Skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja majątkowa w gospodarstwie domowym jest na tyle trudna, że uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Referendarz sądowy trafnie zauważył, iż Skarżący mając na utrzymaniu żonę oraz dwoje małoletnich dzieci podejmuje zatrudnienie jedynie na ½ etatu uzyskując wynagrodzenie 797,50 zł, natomiast żona Skarżącego, która rzekomo osiąga jedynie dochód z tytułu najmu mieszkania, obejmuje udziały w spółkach na kwotę 65.000 zł (których przedmiot działalności to m.in. restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne) i pełni funkcje prezesa w tych spółkach, nie pobierając jednak z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Z danych przedstawionych przez Skarżącego wynika, wiec że ani on, ani jego małżonka nie wykorzystują w pełni posiadanych możliwości zarobkowych, podczas gdy z dokumentacji zgromadzonej w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie wynika, aby zdolność podjęcia przez nich zatrudnienia w pełnym zakresie była wyłączona. W takim stanie rzeczy Skarżący musi więc liczyć się z konsekwencjami podjętych decyzji w gospodarstwie domowym, tj. podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy też brak osiągania przez żonę dochodów z działalności spółek, w których objęła udziały o znacznej wartości, w postaci negatywnej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie, bądź z pomocą osób bliskich, zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FZ 88/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie bez znaczenia dla oceny wniosku, pozostaje również fakt, iż na rachunek bankowy żony Skarżącego notowane były w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 22 lipca 2018 r. wpływy w kwocie 15 700 zł, przeznaczone, zgodnie z treścią rozpoznawanego sprzeciwu, na bieżące utrzymanie i ewentualne kroki inwestycyjne. Skoro bowiem Skarżący dysponuje dodatkowymi możliwościami pozyskania środków na bieżące utrzymanie, to ich posiadanie tych środków wpływa na całokształt sytuacji majątkowej jego i jego rodziny, jak również możliwość poniesienia przez niego kosztów postępowania sądowego. Sąd zauważa bowiem, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach (por. postanowienie NSA z 28 stycznia 2015 r., II OZ 39/15, dostępne w CBOSA). Zdaniem Sądu nie ma podstaw, aby inne wydatki skarżącego były zaspokajane przed należnymi kosztami sądowymi, w sytuacji gdy Skarżący posiada dodatkowe źródła przychodów, a bieżące wydatki związane z utrzymaniem jego i rodziny, są w zasadzie całkowicie zaspokajane ze stałych dochodów Skarżącego. W tym stanie rzeczy Sąd, uznał, iż brak jest podstaw do obciążania kosztami opłaty sądowej w niniejszej sprawie ogółu podatników i na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.