III SA/Wa 1346/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie Asesor WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Jarosław Trelka (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. III SA/Wa 1346/06 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] listopada 2005 r. H. B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wskazała w nim, że wysokość zaległości została ustalona decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Działalność gospodarczą prowadziła od 1999 do 2000 r. W roku 2000 biuro rachunkowe, które prowadziło dokumentację księgową jej firmy, nie zgłosiło faktu zaprzestania tej działalności. Przez 5 lat, do roku 2005, nie odprowadzała należnych składek, gdyż działalności tej de facto nie prowadziła. Ponadto podniosła, że jest bezrobotna, ma na utrzymaniu 17-letniego, uczącego się syna, utrzymuje się z dochodu męża. Po opłaceniu wszystkich stałych zobowiązań (czynsz, energia, gaz, telefon) pozostała kwota wystarcza jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Próby znalezienia pracy okazały się nieskuteczne. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Prezes ZUS odmówił umorzenia skarżącej należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia do grudnia 2000 r., w tym: - na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 10 483, 08 zł., - na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w wysokości 2429, 88 zł., - na Fundusz Pracy w wysokości 880, 98 zł., co łącznie daje kwotę 13, 793, 94 zł. Organ wskazał, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia należności określona w art. 28 ust. 1 - 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej także "ustawą" oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Organ uznał też, że skarżąca nie wykazała ważnego interesu uzasadniającego umorzenie należności w części dotyczącej osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem. W szczególności nie wykazała, że brak umorzenia oznaczałby niemożliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącej i jej rodziny. Ma ona bowiem możliwość spłaty zobowiązań w układzie ratalnym. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca oceniła, że pozostaje w "ciężkiej" sytuacji materialnej, po opłaceniu wszystkich opłat pozostała na członka jej rodziny kwota wynosi 200 zł. Wniosła o rzetelne zajęcie się jej sprawą. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2006 r. i w lakonicznym uzasadnieniu powtórzył jej argumentację. W skardze na powyższą decyzję z dnia [...] lutego 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca podkreśliła, że jest osobą niepracującą, pozostaje wraz z synem na utrzymaniu męża, który jest chory, sama także jest chora i przebywa pod stałą opieką lekarską. Uznała, że jej dochód nie pozwala spłacić zaległości nawet w układzie ratalnym, edukacja jej syna pociąga za sobą znaczne koszty, których nie byłaby w stanie pokryć w razie konieczności zwrotu w ramach układu raty miesięcznej w wysokości 229, 90 zł. Podkreśliła też, że zaniechanie opłacania składek w roku 2000 wyniknęło z braku pieniędzy, a nie z jej złej woli. Uznała też, że znacznie poprawiłoby jej sytuację umorzenie choćby odsetek i dodatkowych kosztów, a wówczas byłaby w stanie spłacić należność główną w układzie ratalnym. Przedstawiła też strukturę wydatków jej rodziny z której wynika, że po opłaceniu stałych kosztów gospodarstwa domowego kwota przypadająca na członka jej rodziny wynosi 134, 63 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumenty zawarte w obydwu decyzjach wydanych w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów odmiennych, niż podniesione w jej treści. Stosownie do art. 156 § 1 punkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, nieważna jest decyzja administracyjna wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. W niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] stycznia 2005 r. obarczona jest taką właśnie wadą. Wydał ją bowiem organ niewłaściwy - zamiast Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Prezes ZUS. Stosownie do art. 83 ust. 1 punkt 3 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących umarzania należności z tytułu składek. Niewątpliwie zatem decyzję I instancji w niniejszej sprawie powinien wydać właśnie ZUS. Tymczasem wydał ją Prezes ZUS, o czym świadczy nie tylko nagłówek zamieszczony w tej decyzji, ale przede wszystkim użyta w jej sentencji formuła "...Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawia umorzenia...". Fakt nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. jest zatem oczywisty. Konsekwencją nieważności decyzji I instancji jest nieważność decyzji zaskarżonej. Sam bowiem fakt utrzymania w mocy decyzji obarczonej wadą nieważności przesądza, że taka decyzja odwoławcza także jest nieważna (vide np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 1996r. sygn. akt SA/Lu 691/95, LEX nr 26790), a przyczyną jej nieważności jest fakt wydania z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa). W takiej sytuacji zachodziła konieczność stwierdzenia nieważności obu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia Sądu wydanego w niniejszej sprawie zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze, gdyż sprawa z wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek powinna zostać ponownie przez Zakład rozpoznana wedle wskazań poczynionych przez Sąd, tzn. decyzję I instancji powinien wydać Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wskazać jedynie należy, że organ powinien odnieść się do wszystkich przesłanek umorzenia należności zawartych w przepisach prawa, w tym też w rozporządzeniu, oraz ocenić wszystkie okoliczności ewentualnego umorzenia wskazane przez skarżącą. Uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji ocenić należy jako zbyt lakoniczne, nie odpowiadające wymogom art. 107 § 3 Kpa. Dotyczy to zwłaszcza decyzji z dnia [...] lutego 2006 r., która ogranicza się jedynie do przytoczenia przepisów prawa (nota bene nie wszystkich, które w sprawie mogłyby mieć zastosowanie) i powtórzenia konkluzji poprzedniej decyzji, iż w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia zaległości. Takie uzasadnienie decyzji musi być ocenione krytycznie, przy czym tej krytycznej oceny nie zmienia uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w kwestii umorzenia składek. Na marginesie Sąd zauważa, że sentencja decyzji z dnia 24 lutego 2004 r. nie odpowiada wymogom art. 138 § 1 Kpa. Przepis ten przewiduje, że w razie wydania prawidłowej decyzji przez organ I instancji organ odwoławczy "utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję", a nie utrzymuje ją w mocy i ponownie, w ten sam sposób orzeka co do istoty sprawy. Tymczasem w decyzji z [...] lutego 2006 r. Prezes ZUS utrzymał "...w mocy zaskarżoną decyzję..." oraz ponownie odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 Kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.