III SA/Wa 1356/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Waksmudzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), sędzia WSA Maciej Kurasz, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 marca 2019 r. sprawy ze skargi L. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz L. K. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej powoływane jako SKO) postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. nr. [...] utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta [...] (dalej powoływanego jako organ I instancji lub Prezydent) z dnia [...] września 2017 r. nr [...] ([...]), którym uznano za bezzasadne zarzuty wniesione w postępowaniu egzekucyjnym i odmówiono umorzenia postepownaia egzekucyjnego. Z akt sprawy wynika, że Prezydent [...] na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] marca 2017 r. prowadził w stosunku do skarżącego Ł. K. egzekucję łącznego zobowiązania pieniężnego. Pismem z dnia 27 lipca 2017 r. skarżący wniósł do organu egzekucyjnego zarzuty do postępowania egzekucyjnego i zarzucił brak doręczenia decyzji wymiarowej, na podstawie której prowadzono egzekucję oraz brak doręczenia upomnienia. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Prezydent zakwalifikował ww. zarzuty jako zarzut nieistnienia obowiązku objętego egzekucją (art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.e.a.) i zarzut niedoręczenia upomnienia (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.) i postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. nr [...] uznał za bezzasadne zarzuty wniesione przez skarżącego i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu tego postanowienia organ wskazał, że decyzja i upomnienie zostały doręczone na adres zamieszkania skarżącego. Przesyłki zawierające decyzję i upomnienie zostały wydane dorosłemu domownikowi, ojcu skarżącego B. K. Zatem w sprawie wystąpiło doręczenie w trybie, o którym mowa w art. 43 k.p.a. Od postanowienia organu I instancji skarżący wniósł zażalenie do SKO. W zażaleniu skarżący podniósł, że jego ojciec nie zamieszkuje na stałe ze skarżącym i przebywa w miejscu zamieszkania skarżącego okazjonalnie żeby odbierać "kierowaną do siebie" korespondencję. Okoliczności te powodują, że ojciec skarżącego nie jest domownikiem w rozumieniu art. 43 k.p.a. Oznacza to, że doręczenia dokonane z jego udziałem są bezskuteczne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej powoływane jako SKO) postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. nr. [...] utrzymało w mocy ww. postanowienie Prezydenta. W uzasadnieniu postanowienia SKO wskazało, że wszelką korespondencję kierowaną w niniejszej sprawie do Ł. K. w jego miejscu zamieszkania odebrał jego ojciec B. K., który wobec doręczyciela pocztowego przedstawiał się jako domownik Ł. K. W ten sam sposób doręczana była też korespondencja urzędowa w roku 2016 i 2017 przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Ze zwrotnych potwierdzeń odbioru wynika, że B. K. podejmował się oddania przesyłek Ł. K., co miało miejsce w sprawie, gdyż skarżący w terminie wniósł zarzuty i zażalenie na postanowienie organu I instancji. W tej sytuacji, zdaniem organu twierdzenia skarżącego, według których jego ojciec nie jest domownikiem skarżącego należało uznać za gołosłowne. Na decyzję SKO Ł. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 149 Ordynacji podatkowej przez uznanie za skuteczne doręczenia przesyłek, które wydano osobie niebędącej domownikiem skarżącego. W skardze podniesiono te same okoliczności, które wskazano w zażaleniu na ww. postanowienie organu I instancji. Oprócz tego, skarżący podniósł, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że upomnienie wydane zostało ojcu skarżącego w placówce pocztowej. Zdaniem skarżącego doręczenie to jest niezgodne z prawem. W ocenie skarżącego poczta nie miała prawa wydawać awizowanej przesyłki ojcu skarżącego, nawet przy założeniu, że był to domownik skarżącego. Doręczenie przesyłki domownikowi adresata możliwe jest wyłącznie w miejscu zamieszkania adresata. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże nie z powodu zarzutów w niej podniesionych. Zasadny okazał się - mający kluczowe znaczenie w tej sprawie - zarzut naruszenia art. 43 k.p.a. przy doręczeniu decyzji wymiarowej ustalającej zobowiązanie, którego dotyczyła egzekucja prowadzona przeciwko skarżącemu. Skarżący w skardze zarzucił naruszenie art. 149 Ordynacji podatkowej, jednakże w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, gdyż na podstawie art. 18 u.p.e.a w postępowaniu egzekucyjnym w administracji zastosowaniowe mają przepisy k.p.a. Mając na uwadze okoliczność, że art. 149 Ordynacji podatkowej stanowi odpowiednik art. 43 k.p.a. Sąd uznał, że skarżący zarzucił SKO naruszenie art. 43 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem: "W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, w drzwiach mieszkania". Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd (wyrażony m.in. w wyroku NSA z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt. II GSK 551/12), że pokwitowanie przesyłki odbioru pisma przez dorosłego domownika jest następstwem aktu woli i stanowi uzewnętrznienie podjęcia woli oddania pisma adresatowi. Zatem pokwitowanie przesyłki przez osobę podającą się za domownika adresata oznacza, że osoba ta podjęła się przekazania przesyłki adresatowi. Dlatego doręczenie zastępcze przewidziane w art. 43 k.p.a. stwarza domniemanie prawne doręczenia przesyłki, które może być wprawdzie obalone, ale ciężar obalenia tego domniemania spoczywa na stronie postępowania będącej adresatem przesyłki. Obalenie tego domniemania możliwe jest przez wykazanie, że osoba której pozostawiono przesyłkę nie jest pełnoletnim domownikiem adresata. W orzecznictwie i w doktrynie przyjmuje się, że za "domownika" w rozumieniu art. 43 k.p.a. może być uznana także osoba, która, nie będąc zameldowaną w jednym mieszkaniu z adresatem pisma (i posiadając inne mieszkanie lub dom), przebywa w jego mieszkaniu i pozostaje z adresatem pisma we wspólnym gospodarstwie domowym (por. np. postanowienia NSA postanowienie z 16 listopada 2011 r. sygn. akt II GSK 2165/11 i z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 2247/11 oraz powołane tamże poglądy doktryny: G. Łaszczyca (w:) G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz,. Wyd. Zakamycze 2005, s. 519) i dla której mieszkanie adresata jest jej aktualnym centrum życiowej działalności, ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów. Sąd podziela pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1996 r. sygn. akt III RN 27/96 (OSNP 1997/11/187), według którego status "domowników" adresata pisma (art. 43 k.p.a.) mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami nawet gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu (np. jako lokatorzy lub sublokatorzy), chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo. W przeciwnym razie osoby takie należy traktować jako sąsiadów adresata i o fakcie doręczenia im przeznaczonej dla niego przesyłki poinformować zainteresowanego przez umieszczenie odpowiedniego zawiadomienia na drzwiach jego mieszkania, względnie izby w jego mieszkaniu. W świetle tych konstatacji należało stwierdzić, że w rozpoznej sprawie dla uznania ojca skarżącego za domownika konieczne było wykazanie, że zamieszkiwał on ze skarżącym w okresie, w którym organ doręczał decyzję wymiarową i upomnienie. Nie było konieczne wykazanie, że ojciec skarżącego oprócz zamieszkiwania ze skarżącym prowadził z nim wspólne gospodarstwo domowe. W niniejszej sprawie brak było podstaw do uznania, że przy doręczeniu decyzji wymiarowej wystąpiło domniemanie wynikające z art. 43 k.p.a., gdyż skarżący podniósł, że nie mieszka z ojcem a organ z kolei nie wykazał, że twierdzenie to jest nieprawdziwe. W rozpoznanej sprawie organy obydwu instancji w ogóle nie przeprowadziły postepowania w celu wyjaśnienia okoliczności zamieszkiwania ojca skarżącego w domu skarżącego. Podnoszona przez SKO okoliczność, przebywania przez ojca skarżącego w jego domu i odbierania korespondencji kierowanej do skarżącego sama przez się nie świadczy o tym, że ojciec skarżącego zamieszkiwał razem ze skarżącym oraz, że miejsce zamieszkania skarżącego stanowiło centrum interesów życiowych jego ojca. Przypomnieć należy, że z akt sprawy wynika, że w rozpoznanej sprawie ojciec skarżącego w domu skarżącego odebrał cztery przesyłki tj. przesyłkę zawierającą decyzję wymiarową, przesyłkę zawierającą odpis tytułu wykonawczego i zawiadomienie o zajęciu wierzytelności, przesyłkę zawierającą postanowienie organu I instancji i przesyłkę zawierającą postanowienie organu II instancji. Zawarte w zaskarżonym postanowieniu twierdzenia SKO, według których ojciec skarżącego w miejscu zamieszkania skarżącego odbierał także inne przesyłki pochodzące od organów są niepotwierdzone dowodami. Oceniając te okoliczności Sąd uznał, że odebranie przez ojca skarżącego ww. przesyłek w domu skarżącego nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że ojciec skarżącego zamieszkiwał ze skarżącym. Odebranie ww. przesyłek mogło nastąpić w trakcie pobytów ojca skarżącego w jego domu, które nawet jeżeli miały częsty charakter to nie stanowią wystarczającej przesłanki do uznania domu skarżącego za centrum interesów życiowych jego ojca. Częste przebywanie ojca skarżącego w jego domu nie może być uznawane z równoważne z zamieszkiwaniem ojca ze skarżącym, gdyż mogło mieć miejsce także w sytuacji, gdy ojciec skarżącego zamieszkiwał gdzie indziej. W tym stanie rzeczy przed wydaniem zaskarżonego postanowienia konieczne było ustalenie, miejsca zamieszkania ojca skarżącego, gdyż okoliczność ta miała podstawowe znaczenie dla ustalenia, czy ojciec skarżącego jest domownikiem skarżącego a co za tym idzie czy w sprawie miały miejsce skuteczne doręczenia dokonane w trybie art. 43 k.p.a. Sąd uwzględnił skargę także z powodu występujących w sprawie nieprawidłowości związanych z doręczeniem upomnienia, które zostało wskazane w zarzutach przez skarżącego. W rozpoznanej sprawie skarżący zarzucił także brak doręczenia upomnienia z dnia 6 lipca 2017 r. Skarżący podniósł, że upomnienie to zostało awizowane i odebrane na poczcie przez ojca skarżącego, podczas gdy przepisy nie przewidują możliwości wydania domownikowi adresata, na poczcie, awizowanej wcześniej przesyłki. Doręczenie przesyłki z zastosowaniem tzw. awiza reguluje art. 44 k.p.a. Przepis ten ustanawia fikcję doręczenia w przypadku, gdy nie można doręczyć przesyłki adresatowi osobiście lub jego domownikowi. Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy pomimo awizowania przesyłka w ogóle nie zostanie odebrana. Pozostałe przepisy k.p.a. nie regulują trybu wydawania przesyłek, które zostały awizowane. Dlatego do odbioru na poczcie przesyłki doręczanej w postępowaniu administracyjnym, która wcześniej została awizowana z powodu niezastania adresata, zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1113 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 37 tej ustawy: 1. Przesyłkę pocztową lub kwotę pieniężną określoną w przekazie pocztowym doręcza się adresatowi pod adresem wskazanym na przesyłce, przekazie lub w umowie o świadczenie usługi pocztowej. 2. Przesyłka pocztowa, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także wydana ze skutkiem doręczenia: 1) adresatowi: a) do jego oddawczej skrzynki pocztowej, z wyłączeniem przesyłek rejestrowanych, b) w placówce pocztowej, jeżeli podczas próby doręczenia przesyłki pocztowej adresat był nieobecny pod adresem wskazanym na przesyłce, przekazie pocztowym lub w umowie o świadczenie usługi pocztowej albo doręczenie za pomocą oddawczej skrzynki pocztowej nie jest możliwe, c) w miejscu uzgodnionym przez adresata z operatorem pocztowym; 2) przedstawicielowi ustawowemu adresata lub pełnomocnikowi adresata upoważnionemu na podstawie pełnomocnictwa udzielonego na zasadach ogólnych lub na podstawie pełnomocnictwa pocztowego: a) pod adresem wskazanym na przesyłce pocztowej, przekazie pocztowym lub w umowie o świadczenie usługi pocztowej, b) w placówce pocztowej; 3) osobie pełnoletniej zamieszkałej razem z adresatem, jeżeli adresat nie złożył w placówce pocztowej zastrzeżenia w zakresie doręczenia przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego: a) pod adresem wskazanym na przesyłce pocztowej, przekazie pocztowym lub w umowie o świadczenie usługi pocztowej, b) w placówce pocztowej, po złożeniu na piśmie oświadczenia o zamieszkiwaniu razem z adresatem; 4) osobie uprawnionej do odbioru przesyłek pocztowych w urzędzie organu władzy publicznej, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. poz. 1228, z 2015 r. poz. 21, 1224 i 2281 oraz z 2016 r. poz. 749), jeżeli adresatem przesyłki jest dany organ władzy publicznej; 5) osobie uprawnionej do odbioru przesyłek pocztowych w podmiotach będących osobami prawnymi lub jednostkami organizacyjnymi nieposiadającymi osobowości prawnej, jeżeli adresatem przesyłki jest: a) dana osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, b) niebędąca członkiem organu zarządzającego albo pracownikiem danej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej osoba fizyczna w niej przebywająca; 6) kierownikowi jednostki organizacyjnej lub osobie fizycznej przez niego upoważnionej, jeżeli adresatem przesyłki pocztowej jest osoba fizyczna przebywająca w jednostce, w której ze względu na charakter tej jednostki lub powszechnie uznawany zwyczaj doręczenie przesyłki adresatowi jest znacznie utrudnione lub niemożliwe (...). Z powołanych przepisów art. 37 ust. 2 pkt 2 lit. b) i pkt 3 lit. b) wynika, że w przypadku korespondencji kierowanej do osób fizycznych, w placówce pocztowej pismo powinno być wydane, co do zasady adresatowi, a jeżeli innej osobie, to albo przedstawicielowi ustawowemu albo uprawnionemu pełnomocnikowi. Pismo w placówce pocztowej może też zostać wydane innej osobie pełnoletniej zamieszkałej z adresatem po złożeniu przez nią na piśmie oświadczenia o wspólnym zamieszkiwaniu razem z adresatem (art. 37 ust. 2 pkt 3 tit. b) powołanej ustawy). W tej sytuacji należało stwierdzić, że uznanie wyżej wymienionego upomnienia za doręczone w sposób prawidłowy wymagało wykazania, że ojciec skarżącego odbierając korespondencję zawierająca upomnienie złożył oświadczenie o wspólnym zamieszkiwaniu razem ze skarżącym. W aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających, że oświadczenie o którym mowa w art. 37 ust. 2 pkt 3 tit. b) ustawy Prawo pocztowe zostało złożone przez ojca skarżącego. Zatem w sprawie nie ma dowodu potwierdzającego, że przedmiotowe upomnienie zostało doręczone adresatowi w sposób prawidłowy. Występujący w sprawie brak ustalenia przez organy miejsca zamieszkania ojca skarżącego oraz wyjaśnienia, czy ojciec skarżącego złożył na piśmie ww. oświadczenie stanowił naruszenie art. 7 i 77 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wskutek tego uchybienia brak było podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiły przesłanki faktyczne uprawniające organ do wydania postanowienia uznającego zarzuty skarżącego za bezzasadne. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ ustali, czy ojciec skarżącego zamieszkiwał ze skarżącym oraz czy odbierając na poczcie upomnienie z dnia 6 lipca 2017 r. złożył oświadczenie, o którym mowa w art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. b) ustawy Prawo pocztowe. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 119 pkt 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 200, 205 § 1 , art. 209 i art. 210 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.