III SA/Wa 1357/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Przybysz, Sędziowie sędzia WSA Bożena Dziełak, sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kalinowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi "B." sp. j. A. M., E. K. z siedzibą w L. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] czerwca 2014 r., którym oddalono skargę B. Sp. j. A. M., E. K. (dalej zwanej "Skarżącą" lub "Spółką)) na czynność egzekucyjną Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., polegającą na zajęciu rachunku bankowego zawiadomieniem z dnia 10 kwietnia 2014 r., nr [...]. Minister Finansów w motywach uzasadnienia wskazał, że w toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, do którego upoważniła go ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), dalej zwana też "u.p.e.a.", "ustawą" lub "ustawą egzekucyjną"). Wskazany środek egzekucyjny wymieniony został bowiem w jej art. 1a pkt 12 lit. a. Zajęcia rachunku bankowego dokonano zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., poprzez doręczenie do banku zawiadomienia z dnia 10 kwietnia 2014 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej Skarżącej z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi. Ponadto wezwano dłużnika zajętej wierzytelności, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu albo zawiadomił o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Minister zauważył, że zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego doręczono Skarżącej w dniu 28 kwietnia 2014 r., natomiast bankowi w dniu 15 kwietnia 2014 r., co wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbioru znajdujących się w aktach sprawy. Do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wykorzystano druk "Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem", który na dzień dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej odpowiadał wzorowi określonemu dla druków tego rodzaju w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.). Zawiadomienie z 10 kwietnia 2014 r., stanowiące podstawę zaskarżonego zajęcia egzekucyjnego, posiada wszystkie elementy zawarte w art. 67 § 2 u.p.e.a. W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, iż dokonując zajęcia rachunku bankowego Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. naruszył przepisy prawa regulujące kwestie zastosowania środka egzekucyjnego, jakim jest egzekucja z rachunku bankowego. Ponadto Minister Finansów nadmienił, że w trybie skargi na czynności egzekucyjne nie podlegają rozpatrzeniu kwestie materialno - prawne stanowiące podstawę uruchomienia odrębnego postępowania administracyjnego. Zaliczył do tych kwestii okoliczności mogące stanowić podstawę zgłoszenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podnoszona przez Spółkę kwestia wygaśnięcia obowiązku podatkowego oraz nieuwzględnienia wszystkich konicznych przerw w naliczaniu odsetek nie mogła być analizowana w trybie art. 54 ustawy. Skarżąca, nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem, złożyła skargę do Sądu. Postanowieniu Ministra Finansów zarzuciła naruszenie przepisów art. 54 § 1 w zw. z art. 7 § 3 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, a także przepisów art. 124 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez bezzasadne uznanie, że w drodze skargi na czynność egzekucyjną Skarżąca nie mogła kwestionować niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego z uwagi na wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku, co w konsekwencji doprowadziło do nieodniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do zarzutów, na których została oparta skarga na czynność egzekucyjną. W uzasadnieniu zarzutów Skarżąca wskazała, że w jej ocenie w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7 § 3 u.p.e.a. wskutek zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego. Przy dokonywaniu jakiejkolwiek czynności egzekucyjnej organ egzekucyjny zobowiązany jest bowiem do zapewnienia zgodności tej czynności z wszystkimi przepisami u.p.e.a. Dlatego też, w ocenie Skarżącej, podstawę do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną może dawać naruszenie przez taką czynność jakiegokolwiek przepisu u.p.e.a., w tym również przepisu art. 7 § 3. Z żadnego przepisu obowiązującego prawa nie wynika, aby uprawnienie do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną miało być wyłączone w sytuacji, w której podnoszone przez Skarżącą naruszenie prawa daje równocześnie podstawę do złożenia innego środka zaskarżenia. Względy celowościowe wskazują, że jeżeli zobowiązany nie korzystał z innych środków prawnych (jak w niniejszej sprawie), w ramach skargi na czynność egzekucyjną można zgłaszać wszelkie nieprawidłowości postępowania. Zasada niekonkurencyjności środków powinna być odnoszona do konkretnego postępowania. Spółka powtórzyła, że w trybie art. 54 ustawy mogła zakwestionować wadliwie, gdyż w zawyżony sposób ustalone odsetki za zwłokę. Może się bowiem zdarzyć, że kwota odsetek za zwłokę zostanie naliczona prawidłowo w tytule wykonawczym, ale nieprawidłowo z zawiadomieniu. Dlatego tę okoliczność można podnosić zarówno w trybie zarzutów z art. 33, jak w skargi w trybie art. 54 ustawy. Skarżąca zarzuciła ponadto, że Organy nie odniosły się merytorycznie do jej argumentacji, przez co naruszyły art. 124 § 2 Kpa. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym wydanych w postępowaniu administracyjnym i egzekucyjnym postanowień podlegających zaskarżeniu zażaleniem, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla niniejszej sprawy). Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Teza spółki co do możliwości zgłaszania w trybie art. 54 ustawy tych kwestii, które mogły być też zgłaszane w trybie art. 33 lub 59, oparta jest o założenie, że niekonkurencyjność tych środków powinna być badana ad casum, że nie jest zasadą uniwersalną. Otóż z tą tezą nie można się zgodzić. Powszechnie przyjmuję się, że instytucja skargi na czynność egzekucyjną, unormowana w art. 54 ustawy egzekucyjnej, służy zaskarżaniu czynności o charakterze wyłącznie technicznym i wykonawczym. W jej ramach dopuszczalne jest podnoszenie takich zarzutów, które odnoszą się do formalnoprawnych elementów czynności egzekucyjnych, podnoszone zarzuty nie mogą natomiast dotyczyć tych ewentualnych wadliwości postępowania egzekucyjnego, którym poświęcone są w inne przepisy ustawy egzekucyjnej. Nie można skutecznie wnieść skargi w trybie art. 54 ustawy, kiedy skarga taka sformułowana jest w oparciu o podstawy dotyczące zażalenia na postanowienie, żądanie umorzenia postępowania, wyłączenia rzeczy spod egzekucji, albo zarzutów unormowanych w art. 33 ustawy egzekucyjnej. Skarga z art. 54 uznawana jest bowiem za środek o charakterze ultima ratio - służy on wtedy, gdy zobowiązany nie dysponuje żadnym innym środkiem obrony swoich praw. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest środkiem uniwersalnym, lecz ściśle sformalizowanym i ograniczonym do wspomnianych wyżej kwestii technicznych i wykonawczych. Przywoływana przez Strony zasada niekonkurencyjności oznacza, że niezależnie od tego, czy zobowiązany skorzystał z określonych możliwości ochrony prawnej, czy nie, w ramach konkretnego środka może podnosić kwestie przypisane tylko temu środkowi, a nie jakiekolwiek. Gdyby zaaprobować stanowisko forsowane w skardze, należałoby np. uznać, że nielogiczne i zbędne jest ustanowienie terminu 7 dni na zgłoszenie zarzutu, skoro i tak, później, w terminie 14 dni od dnia dokonania czynności egzekucyjnej, możliwe miałoby być zgłoszenie, a ramach art. 54, zarzutu przedawnienia. Ponadto, gdyby intencją Ustawodawcy było przyznanie zobowiązanemu uprawnienia do zgłoszenia w każdym czasie każdej wadliwości postępowania, zawarłby w ustawie stosowną normę wprost wyrażającą takie uprawnienie. Jako oczywiste należy przyjąć respektowane przez Ustawodawcę założenie, że określone kwestie powinny być rozstrzygnięte w konkretnym czasie i w sposób ostateczny, bez możliwości ponownego analizowania ich na dalszym etapie postępowania egzekucyjnego, chyba że pojawią się one dopiero na tym dalszym etapie. Co więcej – o ile były już one rozstrzygane w innych postępowaniach, zgłaszanie ich w postępowaniu egzekucyjnym nie jest dopuszczalne. Z tych właśnie względów kwestia, która może być potencjalnie zgłaszana jako zarzut w trybie art. 33 ustawy, nie może być analizowana w konkretnym postępowaniu egzekucyjnym, jeśli była już przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu podatkowym. Wówczas, zgodnie z art. 34 § 1a ustawy, taki zarzut uznać należy za niedopuszczalny. Widać więc wyraźnie, że u podstaw tych wszystkich przepisów, które ustanawiają środki ochrony zobowiązanego, legło założenie o ich niekonkurencyjności. Jeśli zobowiązany nie skorzysta z pewnych przysługujących mu środków, sam pozbawia się prawa do ochrony. Jakkolwiek więc wspomniana zasada niekonkurencyjności nie wynika wprost i jednoznacznie z art. 54 ustawy, to jednak wynika ona z wykładni systemowej tego przepisu, z założenia racjonalności prawa i spójności jego sytemu. W efekcie uznać należy, wbrew twierdzeniom Spółki, że skarga w trybie art. 54 jest środkiem sformalizowanym i ściśle ograniczonym. Art. 7 § 3 ustawy oznacza tylko tyle, że w razie ustalenia, że obowiązek pieniężny został wykonany lub stał się bezprzedmiotowy, żaden środek egzekucyjny nie może być zastosowany. Jednakże to, czy istotnie ten obowiązek wykonano lub czy istotnie stał się bezprzedmiotowy, wymaga rozstrzygnięcia w innym, odrębnym postępowaniu. Chodzi o postępowania unormowane w wyżej wymienionych przepisach ustawy, które ustanawiają wspomniane środki ochrony zobowiązanego. Nie było więc możliwe, aby Organy analizowały w niniejszej sprawie kwestię przedawnienia zobowiązania, a nadto kwestię wadliwego naliczenia odsetek w zawiadomieniu o zajęciu. Ta ostania kwestia została zresztą tak ujęta w skardze, że wydaje się zmierzać do obejścia zakazu podnoszenia w trybie art. 54 kwestii nieistnienia zobowiązania albo niespełniania przez tytuł wykonawczy wymogów art. 27 ustawy, czyli kwestii, jakie mogły być objęte zarzutami z art. 33. Wskazano przecież w skardze, że "...może się wszakże zdarzyć, że kwota odsetek za zwłokę od egzekwowanej należności zostanie naliczona prawidłowo w treści tytułu wykonawczego, natomiast nieprawidłowo w treści zawiadomienia o zajęciu.". Tymczasem trafnie zauważył Dyrektor, że to zagadnienie jest dla sprawy czysto hipotetyczne, gdyż kwota naliczonych odsetek była taka sama w tytule, jak i w zawiadomieniu. Ponowić więc należy uwagę, że Spółka po prostu powinna zgłosić zarzuty do prowadzonej egzekucji. Nie jest dla sprawy istotne, dlaczego tych zarzutów nie zgłosiła. Zasadniczy spór sprawy Sąd rozstrzygnął zgodnie ze stanowiskiem Organów, tzn. Sąd przyznał im rację, że w trybie art. 54 ustawy nie mogą być podnoszone kwestie, jakie Spółka podniosła w piśmie z 12 maja 2014 r. inicjującym postępowanie. Jako zrozumiałe należało więc ocenić, iż Organy nie odnosiły się merytorycznie do tych kwestii, np. do znaczenia dla sprawy wyroku Trybunału Konstytucyjnego 17 lipca 2012 r. Z tych samych zresztą powodów do tej kwestii nie odnosi się Sąd. Organy nie naruszyły więc art. 124 § 2 Kpa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 Ppsa, Sąd oddalił skargę.