III SA/Wa 1365/08

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Referendarz sądowy zauważa, że jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie jest obowiązek zapłaty wpisu od tej skargi w wysokości niespełna 10 tys.- zł. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli zwolnienie od kosztów sądowych, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Wnioskiem zawartym w treści formularza PPF z 9 kwietnia 2008 r. K. J. – dalej jako skarżąca – zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z tożsamym wnioskiem skarżąca zwróciła się w sprawie III SA/Wa 1257/08. W uzasadnieniu wniosku skarżąca poinformowała, że nie ma majątku, ani własnych dochodów, lecz jest na utrzymaniu męża, z którym ma rozdzielność majątkową. Nie posiada nieruchomości, cennych ruchomości, pojazdów, rachunków, oszczędności – etc. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, dwoma synami i córką. Utrzymują się z dochodu ze stosunku pracy męża w kwocie 1700,- zł brutto, które to dochody nie wystarczają na wpis sądowy. Pismem z 3 czerwca 2008 r. skarżąca została wezwana, na adres wskazany w treści formularza PPF, do przedstawienia dodatkowych informacji o jej sytuacji finansowej. Skarżąca nie ustosunkowała się w sprawie III SA/Wa 1365/08 do doręczonego jej, w trybie art. 73 u.p.p.s.a. – w dniu 1 lipca 2008 r. - wezwania z 2 kwietnia 2008 r., czym uniemożliwiła ocenę jej sytuacji majątkowej. Natomiast w sprawie o sygn. III SA/Wa 1257/08 skarżąca wskazała, że do wydatków bieżącego utrzymania rodziny należą czynsz najmu mieszkania (275 zł), prąd, gaz i inne media (250 zł), żywność i ubrania (650 zł) oraz inne (500 zł rocznie). Powtórzyła, że skarżąca utrzymuje się z pensji męża oraz incydentalnej pomocy rzeczowej najbliższej rodziny. Nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. W ciągu ostatniego roku skarżąca nie sprzedawała nieruchomości, ani ruchomości o wartości przekraczającej 10.000 zł. Do zobowiązań pełnomocnik zaliczył długi wynikające z decyzji podatkowych. Skarżąca nie posiada wierzytelności. Ustosunkowując się do wezwania dotyczącego postępowania egzekucyjnego przyznała że takowe się toczy, zaś szczegółowe informacje na ten temat znajdują się w aktach tego postępowania. Skarżąca oświadczyła, że szczegóły umowy między nią a pełnomocnikiem objęte są tajemnicą. Dodała jednak, że wysokość wynagrodzenia jest uzależniona od wyniku sprawy i przy jej zlecaniu nie została pobrana zaliczka. Do formularza załączono także umowę majątkową małżeńską, wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenie o zarobkach męża skarżącej, zeznania podatkowe za lata 2006-2007. Referendarz sądowy zauważa, że "(...) art. 8 ust 2 Konstytucji nakłada na wszystkich obowiązek bezpośredniego stosowania jej przepisów i (....) nie zwalnia sądów oraz organów władzy publicznej od obowiązku bezpośredniego stosowania Konstytucji.(....)" (por. przykładowo wyrok TK z 28 listopada 2001 r. sygn. K 36/01, wyrok z 31 stycznia 2001 r. sygn. P 4/99, postanowienie z 22 marca 2000 r. sygn. P.12/98), co nakazuje mu uwzględnianie przepisów Konstytucji przy podejmowaniu rozstrzygnięć z zakresu prawa pomocy, we wskazanych wyżej granicach. Ze względu na szczególne znaczenie, które posiada w polskim systemie prawa dostęp do sądu, przejawiające się tak w treści Konstytucji i ustaw, jak w praktyce organów publicznych, referendarz sądowy zadecydował o uwzględnieniu podczas rozpoznania wniosku strony, jej oświadczeń złożonych w sprawie o sygn. III SA/Wa 1257/08. W ocenie referendarza sądowego, jeżeli w równoległej sprawie zostały złożone dokumenty umożliwiające badanie sytuacji finansowej skarżącej, fakt ten, przy jego świadomości u rozpoznającego, nie powinien być pominięty, nawet przy nieprecyzyjnym oznaczeniu przez skarżącego adresu do korespondencji w przeznaczonej do tego rubryce formularza PPF i nieskutecznego – wobec tego – wezwania. Niezależnie od uwag poczynionych powyżej referendarz sądowy zauważa, że w treści formularza PPF oraz w treści złożonych do Sądu pism nie zostały wskazane żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać przyznanie skarżącemu prawa pomocy, zatem przy braku tych okoliczności wniosek skarżącej jest bezzasadny. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten nakłada zatem na stronę obowiązek wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.). Skarżąca wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie niespełna 10 tys zł. Jej twierdzenia o tym, że wpisu tego nie jest w stanie uiścić nie są przekonywujące. Skarżąca nie wywiązała się w sposób należyty z obowiązku nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego, nałożonego nań pismem z 30 maja 2008 r. Nie udokumentowała mianowicie wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie. Nie nadesłała informacji o zastosowanych wobec niej środkach egzekucyjnych, odsyłając w tym względzie do akt postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do tego referendarz sądowy zauważa, że to na Skarżącej jako stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedstawienia dokładnej i wyczerpującej argumentacji przemawiającej za pozytywnym załatwieniem jej wniosku. Poza tym odesłanie do akt postępowania egzekucyjnego nie mogło wywołać oczekiwanego skutku, a to z tej przyczyny, że do akt tych referendarz sądowy nie ma dostępu. Obie zawisłe w tutejszym Sądzie sprawy Skarżącej (III SA/Wa 1257 i III SA/Wa 1365/08) dotyczą bowiem postępowań wymiarowych (tj. określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w podatku od towarów i usług). Nie zostało wyjaśnione, czy Skarżąca posiada tytuł prawny do lokalu położonego w W. przy ul. [...] (adresem tym - jako adresem zamieszkania Skarżąca posługiwała się w 2001 r. - zob. akt notarialny; adres ten wskazała również w skardze). Nie jest ponadto wiadome czy Skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Nie są także znane okoliczności, w jakich utraciła ona posiadane jeszcze w latach 2006-2007 źródło przychodów w postaci umowy o pracę. Dodatkowo Skarżąca nie uprawdopodobniła - chociażby pośrednio - tego, że podejmowała próby znalezienia stałej pracy zarobkowej, zaś okoliczności natury obiektywnej (np. brak kwalifikacji, stan zdrowia) jej to uniemożliwiły. Wyjaśnienia w tym zakresie ograniczyła do stwierdzenia, że nie ma możliwości zarobienia środków na wpis. Niezależnie od powyższego referendarz sądowy zauważa, że z oświadczeń Skarżącej wynika, iż jedynym źródłem utrzymania pięcioosobowej rodziny jest wynagrodzenie jej męża w wysokości (średnio miesięcznie) 1.000 zł netto oraz incydentalna (a zatem z natury rzeczy przypadkowa, uboczna) pomoc rzeczowa najbliższej rodziny. Wydatki na bieżące świadczenia (czynsz najmu, prąd, gaz i inne media) oscylują w granicach 525 zł miesięcznie, co oznacza, że po ich potrąceniu na żywność i ubrania pozostaje kwota 475 zł. Skarżąca nie zdołała natomiast wykazać, iż z kwoty tej jest w stanie pokryć koszty utrzymania siebie, męża i dodatkowo jeszcze trójki ich dzieci. Z tych powodów, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., referendarz sądowy zadecydował, jak w sentencji.