III SA/Wa 1365/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca K. J. na urzędowym formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów - wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wskazała, że nie posiada środków na zapłacenie wpisu od skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majatku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, córką A. (ur. w 1993 r.), oraz synami J. (ur. w 1994 r.) i M. ( ur. w 1996 r.) Z oświadczenia wynika także, iż Skarżąca ani jej mąż nie posiadają żadnego majątku. Skarżąca oświadczyła również, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości 638 zł brutto, natomiast jej mąż z tego samego tytułu dochód w kwocie 1000 zł netto. Wykonując wezwanie referendarza sądowego, Skarżąca przedłożyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), z którego wynika, że Skarżąca w 2007 r. uzyskała dochód w kwocie 31.325,75 zł. Z przedstawionych kserokopii dowodów wpłaty za energię elektryczną wynika , że skarżąca ponosi miesięczne wydatki z tego tytułu w kwocie około 200 – 300 zł. Skarżąca przedstawiła również dowód opłaty za czynsz wraz z odsetkami z dnia 4 marca 2009 r. w kwocie 900 zł. Z przedstawionego załącznika do umowy najmu lokalu wynika natomiast, że Skarżąca uiszcza miesięcznie kwotę 329 zł tytułem opłat za świadczenia związane z eksploatacją mieszkania. Z przedstawionych natomiast wyciągów z rachunków bankowych wynika, że Skarżąca posiada na koncie środki w kwocie 26,22 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 9.785 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Podnieść również należy, że Skarżąca uiściła częściowo wpis sądowy w kwocie 3.500 zł. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Skarżąca utrzymuje, że źródłem utrzymania pięcioosobowej rodziny są zarobki jej i męża w kwocie 1000 zł netto ( 1500 zł brutto) oraz 638 zł brutto. Określone przez Skarżącą wydatki wynoszą około 630 zł (energia około 300 zł, czynsz i opłaty za media 329 zł). Ponieważ Skarżąca nie określiła dokładnych wydatków na utrzymanie należało przyjąć dane z innej zakończonej już sprawy w której Skarżąca również wnosiła o prawo pomocy (sygn. akt III SA/Wa 1257/08), a mianowicie w sprawie tej Skarżąca wskazała, że na żywność i ubrania wydatkuje miesięcznie kwotę 650 zł. Stwierdzić zatem należy, że Skarżąca ma zagospodarowane praktycznie wszystkie miesięczne środki pieniężne. Jednakże oświadczenia Skarżącej budzą wątpliwości. Mianowicie Skarżąca nie wytłumaczyła, jak nie mając żadnych "wolnych" środków, zamierza wygospodarować kwotę na wynagrodzenie pełnomocnika - jakim jest adwokat – reprezentującego Skarżącą w sprawie. Ponadto nie posiadając żadnych środków, Skarżąca była w stanie uiścić kwotę 900 zł tytułem zaległości czynszowych (potwierdzenie wpłaty z 4 marca 2009 r.) Wątpliwości potęguje ponadto fakt niskiego – w stosunku do zajmowanego obecnie stanowiska prezesa zarządu - wynagradzania męża Skarżącej. Jak bowiem wynika z informacji zamieszczonych na stronie internetowej spółki [...]. sp. z o.o., zajmuje się ona projektowaniem i wdrażaniem systemów informatycznych, które optymalizują procesy zachodzące wewnątrz firmy, a także służą budowaniu trwałych relacji z klientami. Wśród partnerów spółki wymienia się takie firmy jak: N. , K. SA, O., P. Należy zatem wnioskować, że spółka ta ma ugruntowaną pozycję na polskim rynku informatycznym. Dodatkowo stwierdzić należy, że Skarżąca również pełniła funkcję prezesa zarządu spółki [...] sp. z o.o. którego to faktu Skarżąca nie ujawniła. . Reasumując stwierdzić należy, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy nie można bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej (podkr. własne) kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). Zatem, stwierdzić należy, iż Skarżąca nie wykazała, iż nie jest obecnie w stanie zgromadzić środków, i uiścić kwoty wpisu sądowego należnego od skargi bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Ponadto podnieść należy, że wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy był również przedmiotem rozpoznania w innej sprawie, o sygnaturze III SA/Wa 1257/08, przez WSA w Warszawie. Kwota wpisu, o której zwolnienie Skarżąca wnioskowała, w tej sprawie wynosiła 45.522 zł. W odniesieniu do niniejszej sprawy sytuacja majątkowa Skarżącej zmieniła się tylko o fakt, iż obecnie Skarżąca – jak twierdzi – uzyskała zatrudnienie i tego tytułu otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 638 zł. W sprawie tej WSA w Warszawie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Również NSA oddalając zażalenie Skarżącej w postanowieniu z dnia [...] października 2008 r., zgodził się z argumentacją WSA w Warszawie i stwierdził, ze strona nie wykazała, że nie może ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.