III SA/Wa 1365/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska – Florek po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych 1. Skarżąca K. J. na urzędowym formularzu PPF wniosła do Sądu o zwolnienie od kosztów - wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wskazała, że nie posiada środków na zapłacenie wpisu od skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, córką A. (ur. w 1993 r.), oraz synami J. (ur. w 1994 r.) i M. ( ur. w 1996 r.) Z oświadczenia wynika także, iż Skarżąca ani jej mąż nie posiadają żadnego majątku. Skarżąca oświadczyła również, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości 638 zł brutto, natomiast jej mąż z tego samego tytułu dochód w kwocie 1000 zł netto. 2. Wykonując wezwanie referendarza sądowego, pełnomocnik Skarżącej przedłożyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), z którego wynika, że Skarżąca w 2007 r. uzyskała dochód w kwocie 31.325,75 zł. Z przedstawionych kserokopii dowodów wpłaty za energię elektryczną wynika , że skarżąca ponosi miesięczne wydatki z tego tytułu w kwocie około 200 – 300 zł. Skarżąca przedstawiła również dowód opłaty za czynsz wraz z odsetkami z dnia 4 marca 2009 r. w kwocie 900 zł. Z przedstawionego załącznika do umowy najmu lokalu wynika natomiast, że Skarżąca uiszcza miesięcznie kwotę 329 zł tytułem opłat za świadczenia związane z eksploatacją mieszkania. Z przedstawionych natomiast wyciągów z rachunków bankowych wynika, że Skarżąca posiada na koncie środki w kwocie 26,22 zł. 3. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 4. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik Skarżącej wniósł sprzeciw. 5. Pismem z 8 czerwca 2009 r. pełnomocnik Skarżącej został wezwany do ponownego przedłożenia dokładnych informacji obrazujących sytuację majątkową Skarżącej. 6. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił że nie posiada ona zeznania za 2008 r. gdyż nie osiągnęła w tym roku przychodów podlegających opodatkowaniu. Jednocześnie nie posiada on informacji dotyczących zatrudnienia i przychodów męża Skarżącej. Zaznaczył przy tym, iż informacje te dostarczy w terminie późniejszym. Pomoc rodziny ma charakter rzeczowy i polega na świadczeniu na rzecz Skarżącej żywności i ubrań. Kwotę 3.500 zł na uregulowanie wpisu otrzymała ona od męża. Koszt utrzymania rodziny wynosi ok. 1.500 zł miesięcznie. Skarżąca mieszka w P., zaś umowę najmu lokalu położonego w W. zawarł mąż Skarżącej. Skarżąca nie pełni już funkcji członka zarządu spółki X.. Do chwili obecnej nie wyrejestrowała prowadzonej działalności gospodarczej, gdyż posiada zaległości wobec urzędu skarbowego oraz ZUS. Nie jest wpisana do rejestru dłużników niewypłacalnych. Pełnomocnik do pisma dołączył przykładowe rachunki, "dokument od komornika potwierdzający bezskuteczność egzekucji", wyciągi z rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 4. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 5. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.". Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. 6. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazać przy tym należy, że na obecnym etapie postępowania, jedynym kosztem do uiszczenia, którego zobowiązana jest Skarżąca stanowi wpis od skargi w kwocie 9.785,00 zł pomniejszonej o 3.500 zł. Kwotę bowiem 3.500 zł Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z 16 lutego 2009 r. zaliczył w poczet wpisu w niniejszej sprawie. Zatem obecnie Skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia kwoty 6.285,00 zł tytułem wpisu należnego w sprawie. 7. Sytuacja materialna Skarżącej ( w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1257/08 oraz III SA/Wa 1365/08) była już wcześniej przedmiotem analizy i to zarówno referendarza sądowego, sądu pierwszej instancji, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w efekcie której odmówiono jej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Wyrażoną wówczas ocenę Sąd podtrzymuje. 8. Po pierwsze: Skarżąca nie nadesłała wszystkich żądanych przez Sąd – w wezwaniu z 5 czerwca 2009 r. – dokumentów. Jak natomiast zasygnalizowano wcześniej, przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. Sądu), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla realizacji którego strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Strona zobligowana jest zatem przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. Z możliwości tej w niniejszej sprawie skorzystano. Tymczasem Skarżąca nie nadesłała dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez małżonków J. wynagrodzeń. Dokumentów tych nie dostarczono także – mimo deklaracji złożonej w piśmie z 16 czerwca 2009 r. – w terminie późniejszym. O ile jednak w przypadku Skarżącej wysokość jej wynagrodzenia obrazuje umowa o pracę z 17 lutego 2009 r. znajdująca się w aktach sprawy III SA/Wa 1365/08, o tyle w przypadku męża Skarżącej brak jest takiego potwierdzenia. W aktach niniejszej sprawy widnieje jedynie zaświadczenie wystawione przez dotychczasowego pracodawcę tj. spółkę X. sp. z o.o. Istnieje natomiast wysokie prawdopodobieństwo, że fakt zatrudnienia D. J. w tejże spółce zdezaktualizował się. W nadesłanym przez Skarżącą protokole o stanie majątkowym z 27 kwietnia 2009 r. oświadczyła ona bowiem że mąż pracuje w firmie B. na stanowisku dyrektora. Dodała również że "nie zna dochodów męża". Skarżąca nie przesłała zeznania podatkowego męża za 2008 r. (nie dostarczyła go także – mimo złożonej deklaracji – w terminie późniejszym), Skarżąca nie udokumentowała wszystkich ponoszonych wydatków. Ograniczyła się w tym względzie jedynie do nadesłania "przykładowych rachunków za gaz" (które w istocie są rachunkami za energię elektryczną), Skarżąca nie udokumentowała podnoszonego na wcześniejszym etapie postępowania – faktu bezskuteczności prowadzonej wobec niej egzekucji. Dokumentami tymi nie jest bowiem ani zawiadomienie o wizycie poborcy skarbowego, ani też sporządzony przez niego protokół o stanie majątkowym. 9. Po drugie: Sąd w dalszym ciągu poddaje w wątpliwość wiarygodność składanych przez Skarżącą oświadczeń o jej stanie majątkowym. Wątpliwości te rodzą się na tle następujących kwestii: - w jaki sposób – skoro w 2008 r. jedynym źródłem dochodu rodziny było wynagrodzenie męża Skarżącej w wysokości 1.000 zł - wygospodarował on w tym czasie kwotę 3.500 zł na opłacenie wpisu (zwłaszcza wobec deklarowanego wówczas – pod rygorem odpowiedzialności karnej na co wielokrotnie zwracał uwagę pełnomocnik - braku oszczędności). Poza tym w zażaleniu z 3 września 2008 r. źródło pochodzenia środków składających się na kwotę 3.000 zł Skarżąca określiła jako "zaciągnięcie pożyczki". Tymczasem w piśmie z 16 czerwca 2009 r. (sprawy o sygn. akt III SA/Wa 1257/08) mowa jest nie o zaciągnięciu pożyczki, ale o "przekazaniu" tej kwoty przez męża tudzież jej "otrzymaniu" od męża; - jakie jest źródło finansowania przez męża Skarżącej należności z tytułu czynszu za lokal położony w W.. Z dołączonego do akt sprawy III SA/Wa 1365/08 rachunku wynika że w bieżącym roku tytułem czynszu (i odsetek) wpłacił on kwotę 900 zł. Z umowy najmu nie wynika zaś inne niż zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych – przeznaczenie lokalu. - Skarżąca konsekwentnie twierdzi, iż źródłem utrzymania pięcioosobowej rodziny jest wynagrodzenie jej i jej męża w wysokości odpowiednio 638 zł brutto i 1.000 zł netto. Dochód ten w całości przeznaczany jest na bieżące wydatki – jak bowiem podała Skarżąca koszt miesięcznego utrzymania rodziny wynosi ok. 1.500 zł. Skarżąca nie wyjaśniła w sposób przekonywający, iż kwota 500 zł – pozostała po potrąceniu kosztów wynajmu (których wysokość określiła na kwotę 1.000 zł – zob. protokół o stanie majątkowym) jest wystarczająca dla zaspokojenia potrzeb własnych, męża i dodatkowo trójki dzieci. Oceny tej nie zmienia świadczona na rzecz Skarżącej pomoc rodziny. Pomoc ta przybiera formę rzeczową i jak sama wyjaśniła polega na "świadczeniu na rzecz Skarżącej żywności oraz ubrań". Tymczasem pozostają jeszcze koszty normalnej, codziennej egzystencji, takie choćby jak koszty ochrony zdrowia, czy też edukacji trójki dzieci; - Skarżąca w różny sposób definiuje pomoc rzeczową, świadczoną na jej rzecz, przez rodzinę – jednym razem jest to pomoc "incydentalna" (pismo z 17.06.2008 r.), "częściowa" (formularz PPF z tej samej daty), innym zaś razem – w tym samym stanie faktycznym - "częsta" (zażalenie z 3.09.2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1257/08), 10. Z tych przyczyn odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od pozostałej do uiszczenia kwoty wpisu należnego od skargi, jest zasadna. Ponadto należy podnieść, że wniosek o przyznanie prawa pomocy był również przedmiotem rozpoznania w powoływanej już sprawie o sygn. III SA/Wa 1257/08 przez WSA w Warszawie. Kota wpisu, o której zwolnienie Skarżąca wnioskowała, w tej sprawie wynosiła 45.522 zł. W odniesieniu do niniejszej sprawy sytuacja majątkowa Skarżącej zmieniła się tylko o fakt, iż obecnie Skarżąca – jak twierdzi – uzyskała zatrudnienie i z tego tytułu otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 638,00 zł. W sprawie tej WSA w Warszawie postanowieniem z 14 sierpnia 2008 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Również NSA oddalając zażalenie Skarżącej w postanowieniu z 30 października 2008 r. zgodził się z argumentacją WSA w Warszawie i stwierdził, że strona nie wykazała, że nie może ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. 11. Przyznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 czerwca 2009 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1257/08 przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 22.761,00 zł. Jednakże nastąpiło to – jak podkreślił Sąd – w sytuacji zmiany okoliczności procesowych strony a nie zmiany faktów jej stanu majątkowego. Sąd w omawianym postanowieniu podkreślił, że rozpoznanie przez Sąd II instancji skargi kasacyjnej uzależnione jest od zapłaty wpisu sadowego. Sąd wskazał jednak, że powołane okoliczności doprowadziły Sąd do przekonania, że powstałe wątpliwości co do wiarygodności składanych przez Skarżącą oświadczeń uzasadniałyby rozstrzygnięcie odmawiające przyznania prawa pomocy. Jednakże od takiego rozstrzygnięcia Sąd odstąpił z uwagi na wartości chronione konstytucyjnie – tzn. prawo do kontroli instancyjnej wydanego w stosunku do Skarżącej postanowienia o odrzuceniu skargi. Sąd wydając takie rozstrzygnięcie zaznaczył jednak, że Skarżąca musi mieć świadomość, że rozstrzygnięcie to nie oznacza, iż na dalszym etapie postępowania zostanie automatycznie powielone. Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 254 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.