III SA/Wa 1378/16

17/6/2016 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 17/6/2016 r. po rozpoznaniu wniosku B. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /3/2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za październik 2012 r. p o s t a n a w i a 1. Zwolnić skarżącą od wpisu od skargi; 2. Odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżąca - B. - złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (formularz PPPr z 7/4/2016 r). Wyjaśniła, że znajduje się w trudnej sytuacji z uwagi na brak środków finansowych, w tym na wypłaty dla zatrudnionych inwalidów. Dla inwalidów – pracowników – środki uzyskane z zatrudnienia w spółdzielni jest jedynym źródłem utrzymania. Wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych – [...] zł. Na rachunku bankowych spółdzielnia ma 467 zł, za ostatni rok "osiągnęła" stratę w wysokości 162780,90 zł. Ma zaległości z tytułu wypłaty wynagrodzenia zatrudnionym inwalidom. W wykonaniu zarządzenia referendarza z 31/5/16 r. – m.in. o złożenie zestawienia należności i zobowiązań, zestawienia kosztów lokalu, korespondencji, pełnomocnika, obsługi księgowej, wysokości i daty poniesienia kosztów obsługi prawnej, środków przeznaczanych na wynagrodzenia pracowników, wysokości środków, w których strona jest w stanie uczestniczyć w kosztach postępowania – Spółdzielnia, w piśmie z 10/6/2016 r. poinformowała – w szczególności - o tym, że: - w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą; - z uzyskiwanych przychodów spółdzielnia finansuje wszystkie koszty działalności, w tym z tytułu podatków, ZUS, mediów i in.; - w marcu 2016 r. na wynagrodzenia przeznaczono kwotę ok 37 tys., w tym, na wynagrodzenia członków zarządu – 5468,62 zł, lecz były to wynagrodzenia zaległe za m-c grudzień 2015 r. Podobne rozliczenie spółdzielnia przedstawiła za miesiące kwiecień i maj 2016 r.; - na 31 maja 2016 r. zaległe wynagrodzenia do wypłaty opiewają na kwotę 141742,03 zł; - pełnomocnik jest zatrudniony na ½ etatu (625 zł/m-c); - z powodu istniejącego zadłużenia (wobec PFRON), PFRON wstrzymał wypłatę wynagrodzeń dla osób niepełnosprawnych; - strata bilansowa za 2016 r. wynosi 102070,66 zł; - przy stronie działa W. finansowany przez PFRON za pośrednictwem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie: dlatego w bilansie figurują środki pieniężne w kwocie 186354,88 zł; Spółdzielnia zadeklarowała przekazanie zeznania CIT-8 za 2015 r; bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2015 r. i na dzień 30/4/2016 r.; deklaracje VAT-7; wyciągi z rachunków bankowych spółdzielni za ostatnie trzy miesiące; zestawienie należności i zobowiązań, faktury kosztowe. Wpis od skargi, jedyny wymagalny koszt sądowy na obecnym etapie postępowania, wynosi 711 zł: do tej kwoty zatem należy odnieść możliwość strony do wygospodarowania środków. Źródłem sporu w sprawie jest zobowiązanie strony z tytułu wpłat na PFRON, powstałe w wyniku nieprzekazywania przez stronę środków na rachunek ZFRON w terminie siedmiu dni. Spowodowane to było, jak wskazała strona, stanem wyższej konieczności (przeciwdziałania skutkom stanu klęski żywiołowej). Referendarz sądowy wskazuje, że przyznanie prawa pomocy nie jest pozostawione wyłącznie uznaniu urzędnika sądowego, lecz uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) – dalej: "u.p.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 2 u.p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Referendarz sądowy podkreśla, że zgodnie z art. 199 u.p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., I SA/GI 219/08, CBOSA). Według poglądów z orzecznictwa sądów administracyjnych, podzielanych – co do zasady - przez referendarza sądowego, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04, CBOSA). Przyznanie prawa pomocy jest niemożliwe w sytuacji, kiedy wnioskodawca dysponuje środkami umożliwiającymi pokrywanie kosztów działania Strony, ponieważ ustawodawca nie przewidział takiej sytuacji w prawie (aequitas sequiur legem). Gdyby poprzestać tylko na wskazówkach wynikających z przywołanego orzecznictwa, los wniosku spółdzielni o przyznanie prawa pomocy byłby przesądzony. Jednakże referendarz sądowy, rozstrzygając o wniosku strony, ma na uwadze także rolę, którą spółdzielnia odgrywa: tak w życiu zatrudnionych inwalidów, jak też rolę społeczną (przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, aktywizacja zawodowa, stymulowanie rehabilitacji poprzez pracę). Wykonując przedstawione powyżej zadania skarżąca przyczynia się zarazem do wzrostu produktu narodowego, odciąża państwo od skutków finansowania pomocy niepełnosprawnym oraz przyczynia się do wzrostu obrotu gospodarczego z pozytywnymi (podatkowymi) skutkami tego obrotu. Odmowa przyznania prawa pomocy na tym etapie postępowania oznaczałaby ograniczenie realizacji wskazanych powyżej funkcji i negatywne skutki nie tylko dla samej spółdzielni, ale także dla zatrudnionych inwalidów i – państwa. Stąd zasadne jest przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, także ze względów ekonomicznych. Takie rozstrzygnięcie podyktowane jest jednak przede wszystkim koniecznością realizacji gwarantowanego, w myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawa do sądu, ponieważ odmowa przyznania prawa pomocy mogłaby spowodować pogorszenie – i tak już nienajlepszej – sytuacji spółdzielni. Z tego powodu wyrazem akceptacji defectio rationis (braku należytego uzasadnienia) byłaby decyzja o możliwości poniesienia przez Stronę kosztów wpisu od skargi. Referendarz sądowy zaznacza przy tym jednak, że Spółdzielnia deklaruje ponoszenie niektórych kosztów związanych z jej funkcjonowaniem, które – nawet przy uwzględnieniu roli, jaką spółdzielnia odgrywa w życiu społecznym - nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu kosztów sądowych. Stąd obowiązek spółdzielni, począwszy od daty wydania tego postanowienia – takiego gospodarowania środkami finansowymi, by uwzględniała konieczność poniesienia w przyszłości ewentualnych kosztów postępowania (opłata za sporządzenie uzasadnienia wyroku w razie oddalenia skargi, czy – hipotetycznie - wpis od skargi kasacyjnej w wysokości ½ wpisu od skargi – w razie korzystania ze środka zaskarżenia). Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., referendarz sądowy uznał, jak w sentencji