III SA/Wa 1397/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Maciej Kurasz, , , po rozpoznaniu w dniu 18 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości w podatku od towarów usług oraz odmowy umorzenia odsetek od tych zaległości postanawia: 1) zwolnić Skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 250 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt złotych); 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na Zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł, Skarżący K. H., reprezentowany przez A. H., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego spowoduje dalsze pogorszenie sytuacji jego rodziny. Z kolei brak środków na leczenie może spowodować zagrożenie stanu zdrowia a nawet życia. Wnioskodawca stwierdził, iż sytuacja jego rodziny pogorszyła się z uwagi na dodatkowe obciążenie tj. spłatę do urzędu skarbowego zadłużenia w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie, rosnących kosztów leczenia w tym stomatologicznego, protetycznego oraz innych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe jedynie z żoną. Nie posiadają majątku nieruchomego ani ruchomości. Posiadają natomiast oszczędności w wysokości 7.300 zł na koncie bieżącym i na lokacie. Ponadto żona wnioskodawcy jest współwłaścicielem (wraz z A. H.) samochodu osobowego [...] z 1993 r. (wartość udziału wg ZUS 2.900 zł). Łączny miesięczny dochód wnioskodawcy i jego żony wynosi 4.679 zł (w tym 3.605,81 zł z tytułu emerytury wnioskodawcy, 153,19 zł dodatku opiekuńczego oraz 920 zł dochód żony). Wnioskodawca wskazał jednocześnie, iż podane dochody nie odzwierciedlają ich rzeczywistej sytuacji finansowej, bowiem znaczna cześć z tych środków przeznaczana jest na leczenie i spłatę należności. Do wniosku Skarżący załączył zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków, z którego wynika, iż łączny dochód netto wnioskodawcy i jego żony wynosi 3.862,35. Z kolei niezbędne miesięczne wydatki wynoszą 3.083,46 (w tym 513,46 zł czynsz, 120 zł światło, 350 zł lekarstwa, 1.800 zł żywność, 100 zł higiena, 50 zł dojazdy). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedstawienia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji materialnej rodziny wnioskodawcy nadesłano m.in.: zeznanie PIT-37 wnioskodawcy za 2006 r., wyciąg z rachunku bankowego, decyzję o waloryzacji emerytury [...], zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków, z którego wynika, iż po poniesieniu niezbędnych wydatków rodzina skarżącego dysponuje kwotą 705,05 zł. Ponadto pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśniła, iż w związku z przeniesieniem oszczędności na konto bieżące, z którego spłacane jest zadłużenie wobec urzędu skarbowego, wysokość nominalna na rachunku została powiększona w maju 2007 r. Jednakże większość zasobów na koncie zabezpieczona jest na poczet spłaty należności. Na poczet spłaty pozostaje aktualnie kwota 7.500 zł, która wystarczy na 8 rat, reszta rat spłacana będzie z emerytur. Z kolei obecnie wnioskodawcy i jego żonie pozostaje z emerytur mniej niż wynosi miesięczna rata zaległości. Ponadto pełnomocnik (córka wnioskodawcy) oświadczyła, że przebywa poza W. w związku ze studiami doktoranckimi, nie pozostaje więc z rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyjaśniła, iż utrzymuje się z umów zlecenie. Postanowieniem z dnia [...] września 2007 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od tego postanowienia Skarżący złożył w ustawowym terminie sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, ze w sprawie nie dokonano rzetelnej oceny przedstawionej przez Skarżącego sytuacji. W szczególności błędnie uznano, iż Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką, podczas gdy córka na stałe przebywa w B. Jej pobyt w Polsce, w czasie okresu wakacyjnego, ma charakter przejściowy i jest związany koniecznością załatwiania spraw urzędowych Skarżącego i jego żony, którzy z racji wieku i sprawności, nie są w stanie tych spraw załatwić osobiście. Odnosząc się do stwierdzenia, że "rodzina skarżącego dysponuje co miesiąc stałym, znaczącym dochodem, z którego można poczynić oszczędności w celu partycypowania w kosztach postępowania", podkreślił, że oszczędności czynione są z wyprzedzeniem w celu spłaty zadłużenia wobec urzędu skarbowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 17 września 2007 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu przed sądem administracyjnym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o prawo pomocy w zakresie częściowym, które w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest więc zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, iż przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za stronę skarżącą Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 500 zł. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż co prawda Skarżący i jego żona uzyskują stałe miesięczne dochody w wysokości 4.679 zł. Podane dochody nie odzwierciedlają jednak rzeczywistej sytuacji finansowej, bowiem znaczna cześć z tych środków przeznaczana jest spłatę należności wobec organów skarbowych, co Skarżący skutecznie przedstawił w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Poza tym Skarżący ponosi również niezbędne miesięczne wydatki w wysokości 3.083,46 (w tym 513,46 zł czynsz, 120 zł światło, 350 zł lekarstwa, 1.800 zł żywność, 100 zł higiena, 50 zł dojazdy). W związku powyższym wskazać należy, iż sytuacja finansowa Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 250 zł W opinii Sądu poniesienie pełnych kosztów postępowania mogłoby powodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, dlatego zasadne jest udzielenie stronie skarżącej prawa pomocy w ww. zakresie. Uiszczenie wpisu w takiej wysokości umożliwi rozpoznanie sprawy przez Sąd. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 w związku z art. 254 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.