III SA/Wa 1413/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Krystyna Chustecka, , po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia 2000 r. do maja 2004 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata - W. P. (dalej jako "Skarżący") wraz ze skargą z dnia 23 kwietnia 2008 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że utrzymuje się z [...]. Jego żona jest emerytką i prowadzi sklep z [...]. Wspólne dochody małżonków są bardzo skromne, dlatego skarżący wraz z żoną zmuszeni byli zaciągnąć kredyty bankowe, które obecnie spłacają. Dochody nie pozwalają na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Opisując posiadany majątek skarżący wskazał mieszkanie lokatorskie spółdzielcze o powierzchni 64 m². Miesięczny dochód rodziny wynosi 2.317 zł i składają się na niego wpływy z [...], emerytura oraz dochód z prowadzonego sklepu. Skarżący dodał, że miesięczne świadczenia okresowe (czynsz, gaz, energia elektryczna, kredyty bankowe) stanowią kwotę 1.347 zł, co oznacza, że na utrzymanie dwuosobowego gospodarstwa domowego pozostaje 970 zł. Do wniosku skarżący załączył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w 2007 roku (PIT-37), zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu i wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2007 (PIT-28), decyzję o waloryzacji emerytury, oświadczenie, że skarżący nie posiada rachunku bankowego, wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od 14 marca 2008 r. do 13 kwietnia 2008 r., wymiar czynszu od 1 stycznia 2008 r., fakturę za energię elektryczną, fakturę za gaz, kopie umów pożyczek bankowych z 21 marca 2007 r. i 6 czerwca 2006 r. oraz kopie umowy kredytu z 15 maja 2007 roku na zakup towarów oraz przyznanie limitu kredytowego i wydanie karty kredytowej. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w całości. Następnie pismem z dnia 14 sierpnia 2008 r. skarżący złożył w terminie zażalenie od w/w postanowienia. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.) oraz błędne ustalenie stanu faktycznego. Postanowieniem z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I FZ 371/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wykładnia systemowa dokonana przez Sąd I instancji mija się z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że podany przez Sąd I instancji koszt pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika nie ma związku z cennikiem na wolnym rynku usług prawniczych. Sąd II instancji za nietrafne również uznał stwierdzenie WSA, które uzależnia przyznanie stronie pełnomocnika od jego przydatności na danym etapie postępowania. Za takim stanowiskiem przemawiają przesłanki przyznania prawa pomocy, wynikające z ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, które wskazują, że jedynym kryterium jest kryterium materialne. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do wezwania skarżącego do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów, w szczególności; uprawdopodobniających spłatę przez stronę zaległości tj. zaległości czynszowych i pożyczek od ojca, wyjaśniających sytuację rodzinną, a także innych informacji, które Sąd uzna za niezbędne. Pismem z dnia 31 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał Skarżącego do przedstawienia:1) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych krajowych oraz zagranicznych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2) oświadczenia w przedmiocie korzystania z jakichkolwiek form pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3) dokumentów uprawdopodobniających spłatę zaległości np. czynszowych, pożyczek od ojca, kredytów itp. Wraz z dokumentami potwierdzającymi na jaki okres zadłużenia te zostały zaciągnięte, 4) oświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat, 5) wyjaśnienia sytuacji rodzinnej skarżącego, a w szczególności rozbieżności pomiędzy oświadczeniem skarżącego, że prowadzi wspólne gospodarstwo tylko z żoną, a informacją wynikającą z rachunku za lokal, w którym zostało wyszczególnione, że płatności za wywóz śmieci dotyczą trzech osób. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego "[...]" za okresy od 14 lipca 2008 r. do 13 sierpnia 2008 r. od 14 sierpnia do 13 września 2008 r. oraz od 14 września 2008 r. do 13 października 2008 r. Skarżący przedstawił również umowę pożyczki gotówkowej na kwotę [...] zł zawartą na okres od 7 października 2008 r. do 26 października 2014 r. z ustaloną kwotą do spłaty 806,14 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że kredyt ten jest kredytem konsolidacyjnym, kumulującym wszystkie dotychczasowe kredyty w jedno zobowiązanie. Pozostała kwota ze spłaty tych kredytów przeznaczona jest na spłatę zaległości czynszowych oraz pielęgnacje chorego ojca. Skarżący przedłożył również plik wezwań do zapłaty, z których wynika, że na dzień 3 września 2008 r. posiadła zaległość z tytułu czynszu w kwocie 1.801,08 zł. Z przedstawionego przez Skarżącego pokwitowania wynika natomiast, że Skarżący zwrócił swemu ojcu kwotę 17.000 zł, złożoną u niego w depozycie - w dniu 12 czerwca 2008 r. Skarżący oświadczył, że w roku 2006 otrzymał wynagrodzenie z tytułu [...] w kwocie 10.571 zł w roku 2007 w kwocie 8.225 oraz w do sierpnia 2008 r. w kwocie 5.611 zł. Z zeznań o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty wynika, że skarżący w 2006 r. osiągnął dochód w kwocie 5.285,50 zł, a, w 2007 r. dochód w kwocie 4.112,50 zł. Z zeznania o wysokości uzyskanego przychodu wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2006 wynika, że żona skarżącego osiągnęła przychód w kwocie 28.668 zł a w 2007 r. przychód w kwocie 28.191 zł. Natomiast z przedstawionego dokumentu o waloryzacji emerytury wynika, że od 1 marca 2008 r. żona skarżącego otrzymuje emeryturę w kwocie 952,08 zł netto. Skarżący ponadto oświadczył, że rozbieżność pomiędzy jego wcześniejszym oświadczeniem, że prowadzi wspólne gospodarstwo tylko z żoną, a informacją wynikającą z rachunku za lokal, w którym zostało wyszczególnione, że płatność za wywóz śmieci dotyczy trzech osób, wynika z faktu, że jako trzecia osoba w mieszkaniu zameldowana jest córka skarżącego, która od listopada 2004 r. do września 2008 r. zamieszkiwała w W.. Obecnie natomiast mieszka w swoim mieszkaniu w W.. Skarżący oświadczył także, że ani on ani osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie korzystają ani nie korzystały z pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznał sprawę (w tym samym składzie) postanowieniem z dnia 10 grudnia 2008 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając że w sprawie brak było podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu obrazę prawa procesowego poprzez obrazę art. 185 § 2 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., wskutek czego jest ono dotknięte wadą nieważności z powodów przewidzianych w art. 183 § 2 ust. 4 w zw. z art. 18 § 1 ust. 6 P.p.s.a. Skarżący podniósł, że po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania WSA na podstawie art. 185 § 2 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. miał obowiązek rozpoznać ją w innym składzie. Ponadto zarzucono postanowieniu WSA naruszenie prawa procesowego poprzez obrazę art. 153 i art. 190 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt I FZ 10/09 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Sąd II instancji wskazał, iż wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy był przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dwukrotnie: w dniu 30 lipca 2008 r., a następnie, po uchyleniu powyższego postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny, także w dniu 10 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznawał każdorazowo wniosek skarżącego w tym samym składzie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw, by w postępowaniu zażaleniowym nie stosować przepisów o skardze kasacyjnej powodujących nieważność postępowania, gdy skład orzekający był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a.). Nie można również odmówić odpowiedniego stosowania reguły, by sąd, któremu sprawę przekazano na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej, rozpoznał sprawę w innym składzie (art. 185 § 2 P.p.s.a.). Stwierdził, że zgodnie z zasadą zawartą w art. 185 § 2 P.p.s.a., w razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpoznaje ją w innym składzie, podlega na podstawie art. 197 § 2 P.p.s.a. pełnemu stosowaniu w postępowaniu zażaleniowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego wynoszącą 200 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Zauważa się, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu należnego w sprawie oraz kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat. Skarżący oraz jego żona posiadają stałe źródło dochodów z tytułu otrzymywanych honorariów, emerytury i działalności gospodarczej żony w wysokości – jak podano - 2.317 zł brutto miesięcznie. Tymczasem z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na konto A. P. – żony Skarżącego w okresie od 14 lipca 2008 r. do 31 lipca 2008 r. wpłynęły kwoty na sumę [...] zł, w sierpniu 2008 r. kwoty na sumę [...] zł, we wrześniu kwoty na sumę 1.972,08 zł natomiast w okresie od 1 do 13 października 2008 r. kwoty na sumę 7170,17 zł ( w tym część kwoty pożyczki.) W ocenie Sądu wysokość dochodów skarżącego pozwala mu na wygospodarowanie kwoty 200 zł tytułem uiszczenia wpisu sądowego oraz kosztów usług adwokackich, tym bardziej, że po zsumowaniu (z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego) wydatków Skarżącego, że w lipcu 2008 r. wydatkował on kwotę 3.620 zł, w sierpniu 2008 r. kwotę 3.266 zł, we wrześniu 2008 r., kwotę 3.824 zł, natomiast w październiku 2008 r. kwotę 5.818 zł. Zatem jak wynika z rachunku za przedstawiony okres dochody Skarżącego wyniosły łącznie 18.945,25 i były wyższe niż jego wydatki, które za przedmiotowy okres wyniosły 16.588 zł. Z informacji natomiast zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów źródłowych wynika, że skarżący miesięcznie na świadczenia okresowe przeznacza kwotę 1.444,14 zł. Z tego zestawienia wynika, iż ponad połowa tej kwoty to spłata pożyczki bankowej. Okoliczność, iż żona skarżącego jest zobowiązana do spłacania kredytu bankowego nie może przesądzać o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy. Obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ustępuje bowiem obowiązkowi spłaty innych zobowiązań. Należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochody budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony. Zatem ich uiszczenie skarżący powinien traktować równorzędnie z opłaceniem innych swoich zobowiązań. To skarżący decyduje o hierarchii swoich zobowiązań. Sąd zwraca uwagę na fakt, że bank udzielając żonie skarżącego kredytu, badał zdolność kredytową pożyczkobiorcy i jej rodziny. Zdolność kredytową rodziny skarżącego, banki musiały ocenić pozytywnie i uznać za wiarygodnych pożyczkobiorców skoro pożyczki były udzielane, a po ich spłacie są udzielane kolejne. Podkreślić również należy, iż każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny, konieczne jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie, w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony jego interesów przez profesjonalnego pełnomocnika. W niniejszej sprawie Skarżący takich okoliczności nie wykazał. Zatem po rozpoznaniu wniosku, ocenie dokumentów oraz analizie informacji przedstawionych przez Skarżącego stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sadowego oraz kosztów zastępstwa procesowego Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 245, a także art. 246 § 1 P.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.