III SA/Wa 1413/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – A. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na takie okoliczności jak: utrata płynności finansowej wskutek dokonanych zabezpieczeń, oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości, brak środków pieniężnych, brak majątku trwałego. Podała, że kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy 3.861,24 zł. Skarżąca ujawniła stan konta oraz stan zobowiązań. Do wniosku dołączyła m. in. bilans, rachunek zysków i strat, zeznanie podatkowe, wyciągi bankowe, wniosek o ogłoszenie upadłości. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne w toku którego zajęto rachunek bankowy oraz wierzytelności wobec kontrahentów. Oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Jedyny wspólnik nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych. Pobiera on wynagrodzenie w wysokości 500 zł brutto, które podlega zajęciu komorniczemu. Skarżąca wskazała, iż wypłaciła pełnomocnikowi wynagrodzenie ryczałtowe w wysokości 15.000 zł, które sfinansowane zostało przez A. sp. z o.o. Przedłożyła m. in. deklaracje VAT-7, zeznanie podatkowe, sprawozdanie finansowe. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do Sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). W przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przesłankami tymi są: brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że w przypadku wskazanych wyżej podmiotów rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Oceniając ten wniosek z punktu widzenia wskazanej wyżej przesłanki referendarz sądowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Jakkolwiek referendarz sądowy nie neguje, że aktualnie sytuacja Skarżącej nie należy do łatwych (nie posiada aktywów trwałych; osiągnięty w 2017 r. przychód wyniósł zaledwie 595 zł, zaś w okresie od stycznia do maja 2018 r. nie osiągnęła w ogóle przychodu; w składanych za ostatnie miesiące deklaracjach VAT-7 wykazała praktycznie "zerową" sprzedaż i zakupy; wniosek o ogłoszenie upadłości został oddalony), niemniej okoliczności te nie mogą automatycznie przesądzać o przyznaniu jej prawa pomocy. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy przedsiębiorca, który faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i jednocześnie rezygnuje z aktywności, przez co nie osiąga przychodów, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania tej działalności jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Tym bardziej, że – jak wynika z rachunku zysków i strat – jeszcze w latach 2015-2016 Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości odpowiednio ponad 58.358.553 zł i 11.432.954 zł (przy kosztach działalności wynoszących odpowiednio ponad 58.220.222 zł i 11.631.524 zł). Powyższe dane świadczą o prowadzeniu działalności gospodarczej na znaczną skalę. Skarżąca odnotowywała znaczące obroty, generując jednocześnie wysokie koszty prowadzonej działalności. Tylko z porównania tych kwot wynika, że posiadała ona nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w uzyskiwaniu przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Nie bez znaczenia jest też to, że Skarżąca w dalszym ciągu wykazuje środki pieniężne i inne aktywa pieniężne na poziomie 79.288,29 zł. Dane te dyskwalifikują ją zatem jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Przeczą one bowiem założeniu, że wniosek złożyła osoba znajdująca się w trudnej sytuacji finansowej, a do takich właśnie osób skierowana jest instytucja prawa pomocy. Tymczasem Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie wpisu od skargi w wysokości 28.521 zł (jedynego kosztu sądowego, do którego uiszczenia jest ona zobowiązana na obecnym etapie postępowania). Jakkolwiek nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu, w jaki środki te wykorzystała (wyłącznie jej decyzją jest na jaki cel środki te przeznaczyła), niemniej nie może ona obecnie skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, a zatem ich przerzucenia na ogół społeczeństwa, w sytuacji gdy mogła przygotować się na ich poniesienie. Z tych względów referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Wobec tego, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.