III SA/Wa 1452/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Zarządcy masy sanacyjnej M. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Zarządca masy sanacyjnej M. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż za 2016 r. przychody netto ze sprzedaży wyniosły [...] zł, zaś za 2017 r. już tylko [...] zł. Strata za 2017 r. wyniosła 1.437.295,17 zł, zaś stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach na dzień 31 grudnia 2017 r. [...] zł. Skarżący podał, że na koniec 2016 r. i 2017 r. kapitały własne spółki miały wartość ujemną, odpowiednio -151.869.000 zł i -153.306.837,37 zł. Dodał, że w okresie styczeń-luty 2018 r. spółka zrealizowała obrót należny w wysokości [...] zł i [...] euro, a zatem średniomiesięcznie ok. [...] zł. Natomiast w 2017 r. koszt samych tylko wynagrodzeń oraz podatków, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych wyniósł łącznie [...] zł, a więc średniomiesięcznie ok. [...] zł. Skarżący podał, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł. Powołał się na fakt wydania postanowienia z [...] stycznia 2017 r. (sygn. akt [...] ) otwierającego postępowanie sanacyjne oraz fakt uiszczenia w innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach wpisów w łącznej wysokości 650.000 zł. Zwrócił przy tym uwagę na kwestię rozdrabniania spraw w postępowaniu podatkowym skutkującą generowaniem w sposób sztuczny kosztów sądowych w postaci wpisów. Na koniec wyjaśnił, że część znajdujących się na rachunku bankowym środków ([...] zł) nie stanowi własności spółki, gdyż jest to wadium wpłacone w związku z trwającym procesem sprzedaży środków trwałych. Do wniosku załączono m. in. bilans, rachunek zysków i strat, deklaracje VAT-7, zestawienie faktur, zeznanie podatkowe, wyciągi bankowe. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało pozostawione uznaniu Sądu. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do Sądu. Rozpatrując wniosek Skarżącego referendarz sądowy miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Jedynym takim kosztem, do którego uiszczenia jest on zobowiązany na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł. Zdaniem referendarza sądowego zwolnienie Skarżącego z tego obowiązku nie jest zasadne. W szczególności udzielenia pomocy z budżetu państwa nie implikuje podnoszona przezeń okoliczność otwarcia wobec spółki postępowania sanacyjnego. Zauważyć należy, że działania sanacyjne są to czynności prawne i faktyczne, które zmierzają do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i mają na celu przywrócenie dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań, przy jednoczesnej ochronie przed egzekucją. Postępowanie sanacyjne ma polegać na przeprowadzeniu restrukturyzacji poprzez oddłużenie przedsiębiorstwa i wdrożenie działań sanacyjnych, czyli takich czynności prawnych i działań faktycznych, które sprawią, że dłużnik odzyska zdolność wykonywania swoich zobowiązań. We wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego spółka powołała się na okoliczność utraty zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Stan niewypłacalności wystąpił 3 listopada 2016 r. i był wynikiem wypowiedzenia przez banki umów kredytowych (wierzytelności wymagalne na rzecz banków wynoszą 74.429.000 zł) oraz wstrzymania zwrotu podatku VAT w łącznej kwocie 167.000.000 zł. Jednocześnie jednak spółka podkreśliła, że pomimo występującej przesłanki niewypłacalności dysponuje majątkiem i zapleczem pozwalającym na kontynuowanie działalności generującej przychody. Wskazała przede wszystkim na umowę zawartą z [...] S.A., która daje spółce gwarancje przychodów. Co istotne – jak czytamy w przedłożonym raporcie - w dniu [...] czerwca 2017 r. spółka zawarła kompleksową umowę z [...] S.A., [...] S.A. i [...] S.A., zapewniającą spółce możliwość pełnego wykorzystania mocy produkcyjnych i generowania przychodów umożliwiających kontynuację działalności. W związku z tym w raporcie stwierdzono, że istnieją przesłanki, iż zdolność spółki do kontynuacji działalności w niezmienionym istotnie zakresie w dającej się przewidzieć przyszłości (12 miesięcy od dnia bilansowego) została zachowana. Skalę tej działalności obrazują nadesłane przez Skarżącego dokumenty finansowe. I tak w 2016 r. spółka osiągnęła przychód w wysokości [...] zł (dane na podstawie CIT-8), koszty jego uzyskania wyniosły [...] zł. Co prawda rok ten zakończyła stratą w wysokości [...] zł, niemniej okoliczność ta nie może stanowić samoistnej podstawy do zwolnienia z kosztów sądowych. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 kwietnia 2011 r. (II GZ 208/11) strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. W 2017 r. przychód ten wyniósł [...] zł, zaś koszty jego uzyskania [...] zł (strata 1.437.295,17 zł). Powyższe dane świadczą o prowadzeniu działalności gospodarczej na znaczną skalę. Spółka odnotowuje znaczące obroty, generując jednocześnie wysokie koszty prowadzonej działalności. Tylko z porównania tych kwot wynika, że spółka posiadała nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w uzyskiwaniu przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Co równie istotne spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Dokonuje sprzedaży opodatkowanej. Przykładowo w styczniu 2018 r. sprzedaż ta wyniosła 256.222 zł (dane na podstawie deklaracji VAT-7). Również z zestawienia faktur sprzedaży za okres 5.01.2018-27.02.2018 wynika, że faktury te opiewały na łączną kwotę 388.782,75 zł brutto. To wszystko doprowadziło referendarza sądowego do wniosku, że Skarżący jest w stanie zgromadzić środki na pokrycie wpisu. Jak już wskazano, spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na pokrycie których posiada ona wystarczające środki. Podkreślić również należy, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż wierzytelności związane z postępowaniem sanacyjnym czy wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów zainicjowanego przezeń postępowania sądowego. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Ich wystąpienie wchodzi bowiem w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym koszty związane z uczestnictwem spółki w niniejszym postępowaniu są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez Skarżącego, w tym chociażby na wynagrodzenie pełnomocników. Odnosząc się na koniec do twierdzeń Skarżącego, że rozdrabnianie spraw w postępowaniu podatkowym skutkuje generowaniem w sposób sztuczny kosztów sądowych w postaci wpisów, referendarz sądowy podziela pogląd wyrażony w wydanym wobec Skarżącego postanowieniu z 13 kwietnia 2018 r. w sprawie III SA/Wa 1052/17, iż Sąd nie ma wpływu na to, w jaki sposób procedują organy podatkowe. Fakt, że prowadzą one kilka postępowań - przez co strona zobowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych w wielu sprawach - nie może przesądzać o automatycznym zwolnieniu jej z tego obowiązku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.