III SA/Wa 1460/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Małgorzata Jarecka, sędzia WSA Joanna Tarno, asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Protokolant Konrad Aromiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę Pismem z dnia 15 grudnia 2004 r. (wpływ do organu w dniu 21 grudnia 2004 r.) R. B. (zwany dalej "Skarżącym") zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem o wydanie decyzji o umorzeniu zadłużenia z tytułu składek KRUS zgodnie z poprzednimi wnioskami. Żądanie uzasadniał niską dochodowością gospodarstwa rolnego, sytuacją mieszkaniową i rodzinną oraz stanem zdrowia małżonki. Wyjaśnił, że zła sytuacja finansowa i rodzinna, a nie zła wola czy nieuczciwość, skutkuje brakiem możliwości spłaty ciążącego na nim zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie rolnicze. Decyzją z dnia [...] marca 2005 r., nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powoływany dalej jako "Prezes Kasy", działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.u.s.r.") rozpatrując wniosek z dnia 21 grudnia 2004 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników umorzył odsetki od zaległości niezabezpieczonych na hipotece, tj. za okres od III kw. 2000 r. do IV kw. 2004 r. w kwocie 3.171,80 zł. W motywach rozstrzygnięcia organ podał, że przy podejmowaniu decyzji została uwzględniona trudna sytuacja materialna i bytowa rodziny Skarżącego, przejawiająca się korzystaniem z różnych form pomocy GOPS w S. Prezes Kasy wyjaśnił też, iż najkorzystniejszą formą spłaty pozostałych zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest układ ratalny i w celu ustalenia warunków uregulowania zaległości w ratach Skarżący powinien zgłosić się do Placówki Terenowej KRUS w L.. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 14 marca 2005 r. Skarżący podniósł, że jego wniosek z dnia 13 grudnia 2004 r. dotyczy umorzenia zadłużenia z tytułu składek, a decyzja dotyczy samych odsetek. Zarzucił, iż decyzja w nieznacznym stopniu uwzględnia jego szczególną sytuację finansową. Ponownie nawiązał do bardzo niskiej opłacalności produkcji w jego gospodarstwie rolnym oraz braku dochodów, które umożliwiałyby mu regulowanie zaległych i bieżących należności na składki. W jego ocenie nie jest też możliwa spłata zadłużenia w układzie ratalnym. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] Prezes Kasy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a."), utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] marca 2005 r. Jako argument przemawiający za takim rozstrzygnięciem sprawy, organ wskazał, iż w sprawie przy podejmowaniu decyzji nie stwierdzono nowych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji w zakresie umorzenia, a aktualna trudna sytuacja materialno-bytowa Skarżącego została już uwzględniona przy podejmowaniu decyzji o bezwarunkowym umorzeniu odsetek od zaległości niezabezpieczonych na hipotece, tj. za okres od III kw. 2000 r. do IV kw. 2004 r. w kwocie 3.171,80 zł. Prezes Kasy podniósł też, że osiąganie niskich dochodów z gospodarstwa dotyczy znacznej części rolników gospodarujących w podobnych warunkach i nie może stanowić głównej podstawy umorzenia. W skardze z dnia 26 kwietnia 2005 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący zażądał ponownego rozpatrzenia sprawy w sposób zgodny z jego własnym interesem oraz stanem faktycznym. Nawiązując do obszernej dokumentacji, którą przedstawił w toku postępowania administracyjnego, wyjaśnił, iż nie ma obecnie i nie przewiduje w najbliższej przyszłości możliwości spłaty zadłużenia ani jednorazowo, ani w układzie ratalnym. W ocenie Skarżącego sprawa nie została wnikliwie rozpatrzona, gdyż jego sytuacja materialna uniemożliwia dokonanie spłaty zarówno z tytułu samych składek, jak i z tytułu odsetek czego decyzja odmowna w ogóle nie uwzględnia. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy i zajętego przez organ stanowiska, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Pod pojęciem "należności z tytułu składek", według definicji ustawowej zawartej w art. 6 pkt 13b u.u.s.r., rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Z kolei w myśl art. 180 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach; przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające między innymi z przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Natomiast art. 1 pkt 1 k.p.a. stanowi, że kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, jak wynika z art. 5 § 2 k.p.a., są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy. Dla oceny prawidłowości zastosowania powyższych regulacji prawnych na gruncie rozpoznanej sprawy w pierwszej kolejności należało wskazać na jej przedmiot. Zaskarżona decyzja Prezesa Kasy z dnia [...] kwietnia 2005 r. utrzymała w mocy decyzję tego organu z dnia [...] marca 2005 r., która została wydana w sprawie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wydana decyzja pierwszoinstancyjna "umarza odsetki od zaległości niezabezpieczonych na hipotece, tj. za okres od III kw. 2000 r. do IV kw. 2004 r. w kwocie 3.171,80 zł.". Podkreślić przy tym trzeba, że jest to jedyny przedmiot, o którym organ orzekł w rozpoznanej sprawie. Decyzja ta nie rozstrzyga o niczym innym, w szczególności nie jest decyzją odmowną w jakimkolwiek zakresie, a więc nie odmawia umorzenia pozostałych odsetek, składek, czy kosztów upomnienia. W tym zakresie Prezes Kasy w powyższych decyzjach nie zawarł rozstrzygnięcia. Konstatacji tej nie zmienia zawarta w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2005 r. informacja o możliwości spłaty pozostałej części zadłużenia w układzie ratalnym. Nie może ona bowiem zostać w żadnej mierze uznana za odmowę umorzenia tych zaległości. Sąd dokonując oceny zgodności z prawem decyzji, zobligowany jest brać pod uwagę zakres (treść) władczego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, które zostało wydane, a nie uwzględniać jakie rozstrzygnięcie w istocie zamierzano wydać. Innymi słowy decydującym w tej mierze jest to, o czym organ rozstrzygnął - jak ujął przedmiot swojego rozstrzygnięcia a nie to, o czym zamierzał również rozstrzygnąć, działając w błędnym przeświadczeniu że to uczynił. Rozstrzygnięcie jest niezbędnym elementem decyzji, o którym mowa w art. 107 § 1 k.p.a., decydującym o zakresie przyznanych uprawnień lub nałożonych obowiązków. W konsekwencji rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty nie można domniemywać, czy wywodzić z treści uzasadnienia decyzji w sposób wyłącznie dorozumiany i bez należytego w nim umocowania. Prowadzić bowiem by to mogło do niepewności w sferze kształtowanych decyzjami sytuacji prawnych jej adresatów (stron postępowania). Wobec powyższego dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej Sąd stwierdził, że Prezes Kasy nie naruszył prawa materialnego dokonując umorzenia Skarżącemu odsetek w kwocie 3.171,80 zł. W świetle art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. mógł taką decyzję wydać. Przepis ten pozwala na umorzenie samych odsetek czy to w całości, czy w części. W ujęciu procesowym organ wskazał powody pozwalające na takie rozstrzygniecie, tj. trudną sytuację materialną i bytową rodziny Skarżącego, w szczególności korzystnie z pomocy społecznej. Przesłanki tak ujęte mieszczą się w dyspozycji art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. i w ramach tzw. uznania administracyjnego mogły stanowić powód umorzenia. Wprawdzie ze względu na taki charakter decyzji umorzeniowej jej uzasadnienie powinno w sposób szczególny realizować wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a., umożliwiając ocenę, czy decyzja nie niesie w sobie cechy dowolności. Jednakże mając na uwadze, iż w badanej sprawie decyzje wydano tylko w zakresie korzystnym dla Skarżącego, powyższą wadliwość procesową należało uznać za nie mogącą mieć istotnego wpływu na wynik tej sprawy. Zważyć również należało, że zgodnie z art. 104 k.p.a. organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej (§ 1), a decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji (§ 2). Z kolei postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, rozumianych jako składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia, wszczyna się na wniosek zainteresowanego, który może prowadzić do ich umorzenia w całości lub w części, zależnie od woli wnioskodawcy oraz administracyjnego uznania organu orzekającego (art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.). Do wniosku tego zastosowanie znajduje między innymi art. 63 § 2 k.p.a., z którego wynika, iż podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. W świetle akt administracyjnych sprawy jasno wynika, iż Skarżący domagał się swoimi wnioskami umorzenia całego zadłużenia wobec KRUS, a nie tylko odsetek. Na zadłużenie to składały się należności z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie wraz z odsetkami oraz koszty upomnienia (karta 134 akt administracyjnych). Prezes Kasy mógł jednak w świetle art. 104 § 2 k.p.a. i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. wydać decyzję częściową. Nie załatwienie zatem całej sprawy Skarżącego jedną decyzją, nie czyni z tego powodu wadliwą zaskarżonej decyzji, chociaż bez wskazania powodów takiego sposobu załatwienia wniosku Skarżącego, narusza zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12 § 1 k.p.a.). Ta wada procesowa nie mogła jednak doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając na względzie sposób argumentacji Skarżącego, Sąd zwraca uwagę, że zarzuty skargi w istocie zmierzają do kwestionowania tego, o czym zaskarżona decyzja nie orzeka. Skarżący podnosi bowiem, że organ powinien umorzyć też pozostałą część zadłużenia. Jak już wyżej wyjaśniono, niniejsza sprawa nie dotyczy tych pozostałych należności. Zatem zarzuty skargi w tym zakresie nie mogły być w ogóle rozważane. W rozpoznanej sprawie argumentacja Skarżącego zgłaszana w postępowaniu administracyjnym została przez Prezesa Kasy uwzględniona, czego skutkiem było umorzenie odsetek w wyżej podanej kwocie. Na marginesie Sąd zauważa, że Skarżący ma prawo oczekiwać od Prezesa Kasy załatwienia wniosku z dnia 15 grudnia 2004 r. w pozostałym zakresie. W przypadku jego nie załatwienia w terminie, Skarżący może złożyć zażalenie, o którym mowa w art. 37 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji. Z uwagi na oddalenie skargi, brak było podstaw do uwzględnienia złożonego na rozprawie wniosku Skarżącego o zwrot kosztów dojazdu do Sądu.