III SA/Wa 1461/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. Z. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. akt III SA/WA 1461/17 w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do czerwca 2008 r. oraz wrzesień 2008 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1461/17 Skarżący – P. Z. - wnioskiem zawartym w skardze i w formularzu PPF, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie osiągnął w 2016 r. dochodu, nie otrzymuje wynagrodzenia i nie ma możliwości nadesłania zaświadczenia o jego wysokości. Skarżący utrzymuje się dzięki pomocy matki (żywność, środki czystości) jednak nie prowadzi zestawienia tej pomocy a także nie zamieszkuje pod adresem zamieszkania matki. Skarżący nic nie posiada, nie korzysta ze wsparcia jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania z zakresu pomocy społecznej, nie podejmuje działań w celu podjęcia zatrudnienia, ponieważ prowadzi indywidualną działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodu. Nadto Skarżący wskazał, że nie posiada udziałów, pełni jedynie funkcje prezesa w spółce Z. sp. z o.o., lecz nie pobiera z tytułu sprawowania tej funkcji – wynagrodzenia. Do wniosku Skarżący załączył, m.in., zeznania podatkowe PIT, wyciągi z rachunku bankowego, rachunek zysków i strat za 2016 r. i in. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego utrzymania. W ustawowym terminie Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Zaskarżone postanowienie zaskarżył w całości wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący podkreślił, że w ubiegłym roku mimo osiągniętych przychodów z działalności gospodarczej nie osiągnął żadnych dochodów, a fakt, iż Skarżący prognozuje, że w przyszłości pokryje stratę nie wpływa w żaden sposób na jego obecną zdolność do ponoszenia kosztów sądowych. Skarżący podkreślił również, że z zestawienia wysokości wpisu sądowego w niniejszej sprawie i nadesłanych przez Skarżącego dokumentów wynika, iż Skarżący nie jest w stanie tych kosztów pokryć. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r . o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, określa natomiast przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, że na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym miejscu należy przypomnieć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jak stwierdził zaś Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że Skarżący nie wykazał przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Tymczasem Skarżący nie wyjaśnił dostatecznie swojej sytuacji majątkowej. Skarżący utrzymuje, że w 2016 r. nie osiągnął dochodu, nie otrzymuje wynagrodzenia, nic nie posiada. Pełni funkcję prezesa w spółce Z. sp. z o.o., którego właścicielem jest matka Skarżącego, lecz nie pobiera z tytułu sprawowania tej funkcji wynagrodzenia. Fakt sprawowania niedochodowej funkcji prezesa zarządu powoduje dla Skarżącego brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się jedynie dzięki pomocy matki jednak mimo wezwanie starszego referendarza sądowego, nie przedstawił miesięcznej kalkulacji pomocy uzyskiwanej od matki twierdząc, że nie prowadzi takiego zestawienia. Taka postawa Skarżącego bezsprzecznie świadczy o braku podstaw do przyznania mu prawa pomocy, ponieważ z oświadczeń Skarżącego nie wynika jakimi środkami Skarżący dysponuje i ewentualnie do jakiej kwoty mógłby partycypować w kosztach sądowych. Podkreślić ponadto należy, że w świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich Instytucja prawa pomocy (znana również pod nazwą "prawo ubogich") stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie wskazują, aby Skarżący znajdował się w takiej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów związanych z jego udziałem w sprawie na ogół obywateli (a do tego sprowadza się przyznanie prawa pomocy). Skarżący nie jest osobą bezrobotną, nie poszukuje też pracy z uwagi na to, że pełni funkcję prezesa zarządu w spółce Zaborowski sp. z o.o. To, że funkcję tą sprawuje, jak twierdzi, nieodpłatnie nie kwalifikuje go automatycznie jako osoby bezrobotnej i ubogiej. Skarżący nie podejmuje innej pracy a nawet próby jej znalezienia z uwagi na to, że jest pochłonięty obowiązkami związanymi z pełnieniem funkcji prezesa. Sytuacja ta zdaje się być wolnym wyborem Skarżącego i w pewnym sensie sposobem na życie i jako sama w sobie nie może stanowić o ubóstwie i konieczności zwolnienia Skarżącego z kosztów sądowych. Sąd zgodził się również ze starszym referendarzem sądowym, że skoro spór dotyczy (wycinka) działalności gospodarczej Skarżącego, to w procesie oceny zdolności ponoszenia kosztów tej działalności należy uwzględniać zarówno wielkość uzyskanych przychodów, jak też zasoby majątkowe i prognozowane wpływy, dzięki którym można podejmować decyzje zarówno o alokacji przychodu, jak i o uzyskaniu środków z zewnętrznych źródeł finansowania. Tymczasem ze złożonego do sprawy III SA/WA 1205/17 rachunku zysków i strat za 1 stycznia 2016 r.-31 grudnia 2016 r. (ale także w PIT-36L), czyli za okres, w którym toczyło się sporne postępowanie, wynika, że Skarżący uzyskał przychód w wysokości, który umożliwiał uczestnictwo w kosztach postępowania. Również ze złożonego bilansu w powołanej sprawie wynikają, pochodzące z przeszłych zdarzeń uprawnienia podmiotu do otrzymania określonego świadczenia pieniężnego lub rzeczowego od innych podmiotów – i to w wielkości wielokrotnie przekraczającej wysokość wymagalnego wpisu od skargi. Jak wynika z pkt 8 sprawozdania finansowego, jednostka prognozuje wystąpienie zysków w latach przyszłych, którymi pokryje stratę za 2016 r. Drugorzędne wobec powyższego jest to, ze w okresie, kiedy już toczyło się postępowanie, ale kontrolne, względem Strony Skarżący osiągał przychód (podatkowy) w kwocie 322208,54 (k 55 akt sadowych III SA/Wa 1461/17) i w ramach tego przychodu powinien uwzględniać obowiązek ponoszenia kosztów, do których zaliczają się koszty sporów sądowych. W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że Skarżący nie spełnił przesłanek wynikających z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., bowiem nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro Skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w postanowieniu.