III SA/Wa 1468/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2008 r. sprawy ze skargi A. C. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. występując jako wierzyciel i organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku A. C. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] – [...], doręczonych zobowiązanemu w 14 sierpnia 2006r. Zakresem egzekucji objęto zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2002r., wynikające z jedenastu decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w S. z [...] lipca 2006r. Pismem z 6 lutego 2007r. strona wniosła o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, ze względu na toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie postępowanie w sprawach skarg na ww. decyzje z [...] lipca 2006r. Wyjaśniła, że wielokrotnie kontaktowała się z Urzędem Kontroli Skarbowej w K. i składała pisma, zawierające informację, że T. J. - właściciel firmy "T." nie chce wydać faktur zakupu i sprzedaży (kserokopii ani oryginałów) tej firmy, co doprowadziło stronę do tragedii życiowej. Zwracał się również bezskutecznie z prośbą do organu podatkowego, aby wystąpił do firmy "T." o udostępnienie ww. dokumentów. Oświadczył, że T. J. prowadził firmę "D." pod nazwiskiem strony. Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z [...] lutego 2007r., wydanym na podstawie art. 123 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej powoływana jako "K.p.a.") w związku z art. 18, art. 23 § 1 i § 6 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954, ze zm., dalej jako "u.p.e.a.), odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie 23 § 6 u.p.e.a. organ sprawujący nadzór może, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać na czas określony, czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ (Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.). W sprawie nie wystąpiły jednak przesłanki uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Z samego faktu kierowania skargi do sądu administracyjnego strona nie może wywodzić korzyści skutkujących wstrzymaniem postępowania egzekucyjnego, tym bardziej, że okoliczności związane z zasadnością wymierzenia podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002r. były w postępowaniu wznowieniowym ponownie rozpoznawane przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w S., który nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z [...] lipca 2006r. Strona nie dochodziła ponadto skutecznie swoich praw w postępowaniu przed organem drugiej instancji w odniesieniu do decyzji z [...] lipca 2006r., jak również decyzji z [...] stycznia 2007r., bezpośrednio kierując skargi do sądu administracyjnego, które je odrzucał z uwagi na nie wyczerpanie środków zaskarżenia. Składanie dalszych skarg w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie daje podstaw do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Ustawodawca uzależnił wstrzymanie postępowania egzekucyjnego z art. 23 § 6 u.p.e.a., od szczególnie uzasadnionych przypadków i oparł je na uznaniu administracyjnym. Instytucja ta ponadto powoduje wyłącznie oddalenie w czasie wykonania przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku zapłaty należnego zobowiązania, przez co zwiększa zadłużenie i odsetki. Wstrzymanie postępowania egzekucyjnego pogarsza trudną sytuację finansową strony. Wskazane przez stronę okoliczności nie dały podstaw do podjęcia pozytywnego rozstrzygnięcia. Do egzekucji dochodzi, gdy zobowiązanie jest wymagalne i strona nie reguluje dobrowolnie zobowiązania. W zażaleniu z [...] marca 2007r. strona wniosła o umorzenie postępowania oraz zobowiązanie T. J. do dostarczenia dokumentów. Wyjaśniła, że jest chora na raka, a pozbawienie jej świadczenia emerytalnego uniemożliwia wykupienie leków, co jest równoznaczne z pozbawieniem strony życia. Oświadczyła, że sprawa jej nie dotyczy. Właściciel firmy "T." – T. J., może ją rozwiązać, gdyż posiada stosowne faktury zakupu oraz dokumenty firmy "D.", którą strona prowadziła w 2002r. w jego imieniu. Strona podniosła też, że chcąc doręczyć urzędowi faktury dwukrotnie zwracała się do T. J. o ich wydanie ale spotkała się z odmową. Minister Finansów postanowieniem z [...] czerwca 2007r. utrzymał w mocy ww. postanowienie organu I instancji, podtrzymując jego podstawę faktyczną i prawną. Wyjaśnił też, że podnoszone przez stronę okoliczności dotyczące stanu zdrowia oraz sytuacji finansowej zasługują na poważne potraktowanie, jednak nie stanowią podstawy do wstrzymania czynności egzekucyjnych. Instytucja ta ma szczególny charakter, ingerując w przebieg postępowania egzekucyjnego i powinna być stosowana wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Powoduje ona tylko oddalenie w czasie wykonania przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku, przez co de facto zwiększa się zaległości podatkowe, przez co rosną odsetki. Minister wyjaśnił, że wystąpienie, ogólnie określonych przesłanek wstrzymania nie obliguje organu do wydania postanowienia wstrzymującego czynności egzekucyjne albo postępowanie egzekucyjne. W orzecznictwie sądów administracyjnych, za szczególnie uzasadnione przypadki wstrzymanie uznano takie, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które wnioskodawca nie miał wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania (np. wypadki losowe, klęska żywiołowa). Niezależnie od tego organ podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargi strony na decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w S. z [...] lipca 2006r., określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2002r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o umorzenie i oddalenie wobec niej sprawy. W uzasadnieniu powtórzyła argumenty prezentowane we wniosku oraz zażaleniu, że nie była właścicielem firmy "D." i nie posiadała żadnych dokumentów dotyczących firmy. Wszystkie Urzędy powinny więc kierować pisma o dostarczenie faktur zakupu za 2002r. do T. J., gdyż to on posiada całą dokumentację. Strona wielokrotnie ustnie i pisemne zwracał się do T. J. o dostarczenie faktur zakupu za ww. okres, jednak ten odmawiał stwierdzając, że byłby ukarany wysoką sumą. Sama też, na polecenie T. J., dostarczała do Urzędu Skarbowego w K. faktury zakupu i faktury sprzedaży za 2002r., wątpliwości wyjaśniała także księgowa – H. W. Gdyby T. J. dostarczył żądane dokumenty (faktury zakupu) do Urzędu Kontroli Skarbowej nie byłoby powodu nękania strony sprawą. T. J. prowadząc firmę "D." zarabiał miliony, natomiast skarżący został obciążony i zabierana jest mu emerytura, za którą kupuję leki. Jest chory na raka, nie wykupienie leków równa się pozbawieniu go życia. Sześć urzędów zajmujących się sprawą i popiera się wzajemnie i nie chce dotrzeć do prawdy. Skarżący oświadczył, że nie brał udziału w oszustwie. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty. Strona w piśmie procesowym z [...] października 2007r. jeszcze raz podkreśliła, że właścicielem firmy "D." jest T. J., który prowadził działalność pod jego nazwiskiem. Skarżący był tylko pracownikiem firmy, wykonującym prace fizyczne. T. J. popełnił przestępstwo skarbowe, czym powinna się zając Prokuratura oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy; rozstrzyga przy tym, w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie oznacza to jednak, wbrew twierdzeniom pełnomocnika ustanowionego w sprawie z urzędu, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w zakresie kontroli legalności zaskarżonego postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym, mogą być rozpatrywane sprawy, które należą do właściwości innego sądu administracyjnego i dotyczą tzw. postępowania wymiarowego, poprzedzającego postępowanie egzekucyjne. Postępowanie to, choć w sferze podmiotowej jest tożsame (ta sama strona skarżąca), różni się w zakresie przedmiotowej. Co więcej, jak wynika z akt sprawy niniejszej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargi strony dotyczące decyzji z [...] lipca 2006r. określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2002r. Mamy zatem do czynienia z powagą rzeczy osądzonej w zakresie tzw. merytorycznego postępowania. Postanowienia organów obu instancji zapadłe w sprawie wydane zostały na mocy art. 23 § 6 u.p.e.a., który stanowi, że organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać na czas określony czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ. Nadzór polega na kontroli prawidłowości czynności egzekucyjnych podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz oddziaływaniu przez organ nadzoru na organ egzekucyjny za pomocą środków przewidzianych przez ustawę w celu wyeliminowaniu stwierdzonych nieprawidłowości. Ocena prawidłowości działań organu egzekucyjnego jest dokonywana zarównano na podstawie kryterium legalności, jak i celowości. Konieczność oceny celowości działań organu egzekucyjnego wynika wprost z zasady celowości oraz zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Do środków nadzoru zaliczane są: wstrzymania czynności egzekucyjnych, wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oraz uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy. Celem zatem unormowania przewidzianego w art. 23 § 6 u.p.e.a. jest w istocie rzeczy możliwość uwzględnienia w ramach postępowania nadzorczego, wyodrębnionego w postępowaniu egzekucyjnym, indywidualnych okoliczności, uzasadniających czasowe zaprzestanie prowadzenia egzekucji, stanowiące odstępstwo od zasady możliwe najszybszego wykonania zobowiązania, co uzasadnione jest chociażby z uwagi na koszty postępowania egzekucyjnego. Sąd zauważa, że ustawodawca w żaden sposób nie określił przy tym, jakiego rodzaju przypadki uznał za szczególnie uzasadnione w rozumieniu art. 23 § 6 u.p.e.a. Ocenę w tym względzie pozostawiając organom orzekającym w konkretnej sprawie. Nie ulega jednak wątpliwości, że okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w trybie tego przepisu muszą mieć charakter wyjątkowy w tym znaczeniu, że powinny odbiegać od występujących powszechnie. "Szczególny" w rozumieniu potocznym oznacza bowiem "odznaczający się czymś osobliwym, zwracający czymś uwagę; niezwykły, wyjątkowy, specjalny, nieprzeciętny" (por. Uniwersalny słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, t. IV, s. 638). Uprawnione też było odwołanie się do sytuacji spowodowanych działaniem czynników, na które zobowiązany nie miał wpływu, niezależnych od sposobu jego postępowania, a wynikających ze zdarzeń losowych. Organ drugiej instancji, choć podkreślił, że okoliczności wskazane przez stronę skarżącą, dotyczące stanu zdrowia oraz sytuacji finansowej zasługują na poważne potraktowanie, nie uznał, że uzasadniają wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Zdaniem Sądu ocena organu nadzorczego w kontekście odmowy uwzględnienia wniosku strony o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego mieści się w ramach uznania administracyjnego, którym objęty został art. 23 § 6 u.p.e.a. Przepis ten posługuje się bowiem słowem "może" w odniesieniu do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że organowi nadzoru przysługuje prawo wyboru rozstrzygnięcia. Istota uznania administracyjnego wyraża się bowiem w tym, że organ "może", ale nie musi, wstrzymać czynności egzekucyjne nawet w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek uzasadniających to wstrzymanie. Dysponentem prawa do wstrzymania egzekucji w ramach postępowania nadzorczego w egzekucji jest więc organ nadzoru, który może je wstrzymać, także gdy dopatrzy się w działaniach organu kontrolowanego (Naczelnika Urzędu Skarbowego) nieprawidłowości przemawiających za wstrzymaniem czynności egzekucyjnych, np. zbyt dolegliwych lub dokonywanych w sposób niegodny z prawem. Organy nadzoru obu instancji wskazywały, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone wobec strony zgodnie z prawem. W związku z czym uznały również, że brak jest podstaw do wstrzymywania czynności egzekucyjnych. Uzasadnienia postanowień zapadłych w sprawie, choć odmienne od oczekiwań strony skarżącej, dotkniętej poważną chorobą, nie naruszają prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może zatem nakazać organowi nadzoru podjęcia rozstrzygnięcia o określonej treści, gdy uzasadnienie postanowienia odmawiającego wstrzymania postępowania egzekucyjnego sporządzono w sposób należyty, a organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, uznając, że choć okoliczności powoływane przez stronę skarżącą są poważne, wstrzymanie postępowania egzekucyjnego spowoduje jedynie przesunięcie w czasie zapłaty dochodzonych zaległości podatkowych oraz wzrost odsetek za zwłokę od tychże zaległości, określonych w ostatecznych decyzjach, co przyczyni się do pogorszenia i tak niełatwej sytuacji strony. Egzekucja ze swej istoty jest dolegliwa dla osoby, wobec której jest prowadzona, niemniej jednak organy nadzoru w ramach prowadzonego postępowania nie mogą badać czy egzekucja jest zasadna czy też nie. Skoro w niniejszej sprawie w sposób należyty uzasadniły swe rozstrzygnięcia, dokonując analizy podnoszonych przez Skarżącego okoliczności, postępowanie przeprowadziły zgodnie z obowiązującymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, wyczerpująco przedstawiając stan faktyczny i wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, Sąd – kierując się treścią art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej w skrócie "P.p.s.a.") - nie znalazł podstaw do wyeliminowania wydanych w sprawie postanowień. Sąd jedynie na marginesie zauważa, iż choć postępowanie egzekucyjne nie zostało wobec strony wstrzymane w ramach postępowania nadzorczego, wstrzymywane było wcześniej, z uwagi na podnoszone przez stronę okoliczności. Sąd wyjaśnia również, że skarżący, mimo negatywnego rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie postępowania nie jest pozbawiony instrumentów prawnych, które umożliwią mu ochronę swych praw. W odrębnym od egzekucyjnego postępowaniu istnieje możliwość wystąpienia do właściwego organu podatkowego o ulgę w spłacie zaległych zobowiązań podatkowych wynikających z ostatecznych decyzji i narosłych od tych zobowiązań odsetek w postaci ich umorzenie bądź rozłożenia na raty, ze względu na stan zdrowia, sytuację finansową oraz okoliczności podnoszone w ramach postępowania sądowego. Sąd mając powyższe okoliczności na względzie uznał, że zasadne jest oddalenie skargi na mocy art. 151 P.p.s.a.