III SA/Wa 148/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi E. S. i T. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. zawiadomieniem z [...] kwietnia 2007r. dokonał zajęcia nadpłaty w podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006r. przysługującej T. i E. S. Odpis zawiadomienia o zajęciu ww. wierzytelności wraz z odpisami tytułów wykonawczych z [...] stycznia 2007r. (nr [...] i [...]), wystawionych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w S. Placówka Terenowa w L., obejmujących zaległości z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników za: luty 1997r., luty, marzec i kwiecień 1998r. i luty 1999r., doręczono stronie 23 kwietnia 2007r. (k. 9a akt administracyjnych). W piśmie z [...] maja 2007r. nazwanym "Skargą" strona wniosła o kompletne umorzenie "tak dziwnego i kuriozalnego - niby naliczeń długu" i "uwolnienie nam spod zaboru nadpłaty podatku PIT za 2006r." Zakwestionowała istnienie obowiązku objętego ww. tytułami wykonawczymi, podnosząc, że " KS w porozumieniu z Placówką pobrał od ZUS nasze pieniądze i wpłatę - dobrotliwa pożyczka - pieniądze wpłacone za nas w 2005r.", co nie zostało ujęte w tytułach wykonawczych. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] czerwca 2007r., wydanym na podstawie art. 54 § 1 i § 5 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej "u.p.e.a."), oddalił skargę. W uzasadnieniu po przytoczeniu art. 54 i art. 89 u.p.e.a. wyjaśnił kiedy strona otrzymała zawiadomienie o zajęciu ww. wierzytelności wraz odpisami tytułów wykonawczych. Podniósł, że 28 kwietnia 2007r. strona wniosła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które Prezes KRUS, wyrażając stanowisko, jako wierzyciel w postanowieniu z [...] czerwca 2007r., odrzucił, a Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z [...] czerwca 2007r. oddalił. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych zgodnie z obowiązującymi przepisami. W odniesieniu do zarzutu braku istnienia obowiązku organ nadzoru wyjaśnił, że zgodnie z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. nieistnienie obowiązku stanowi podstawę zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego i może być rozpatrywane wyłącznie w trybie art. 34 u.p.e.a. Wniesienie zarzutu, dotyczącego nieistnienia obowiązku w skardze na czynność egzekucyjną, po upływie terminu, jest bezskuteczne. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił ponadto, w jakich przypadkach można wnieść skargę w trybie art. 54 u.p.e.a. oraz stwierdził, że sposób i prawidłowość dokonania czynności zajęcia wierzytelności pieniężnej należy badać na mocy art. 89 u.p.e.a., który przytoczył. Podkreślił, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności spełniało wymogi formalne wynikające z art. 67 § 2 i art. 89 § 3 pkt 3 u.p.e.a. Strona w zażaleniu z [...] czerwca 2007r. wniosła o uchylenie ww. postanowienia i skuteczne uwzględnienie jej racji. Kwestionowała ponownie wymagalność obowiązku. Wskazała, że jest niezawinionym dłużnikiem, który utrzymuje siebie i rodzinę ze zrujnowanego gospodarstwa, nieprzynoszącego dochodu. Wniosła o zwolnienie od przymusu opłat na ubezpieczenie społeczne. Zażalenie uzupełniono obszernymi pismami z [...] marca 2006r. (wpłynęło [...] lipca 2007r.), [...] sierpnia i [...] listopada 2007r., w których proszono m.in. "o łaskawą rozumność prześladowanego człowieka" oraz o uchylenie ww. postanowienia, uwolnienie zajętej nadpłaty potrzebnej do ratowania zdrowia strony. Minister Finansów postanowieniem z [...] listopada 2007r. utrzymał w mocy ww. postanowienie organu pierwszej instancji, podtrzymując jego podstawę faktyczną i prawną. Dodatkowo w podstawie wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, dalej jako "K.p.a.") i art. 17, art. 18 u.p.e.a. Na wstępie wyjaśnił, że przepis art. 54 u.p.e.a. stanowi swoistą ochronę zobowiązanego przed naruszeniami przepisów postępowania, ale w ramach tego postępowania mogą być podnoszone wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania egzekucyjnego bądź egzekutora przez prymat przepisów regulujących prymat i formę dokonywania czynności egzekucyjnych. Trybie skargi na czynności egzekucyjne nie podlegają kwestie materialnoprawne dotyczące wymagalności egzekwowanego obowiązku. Podlegają one rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu, prowadzonym na podstawie art. 33 u.p.e.a. Zakończyło się ono uznaniem zarzutów za nieuzasadnione. Minister Finansów oceniając prawidłowość dokonanej czynności polegającej na zajęciu wierzytelności w postaci nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006r., nie stwierdził nieprawidłowości. Wyjaśnił, że podstawą do zajęcia były tytuły wykonawcze, których odbiór wraz z odpisem zawiadomieniem o zajęciu odebrała strona. Zajęcia dokonano zgodnie z art. 89 § 1 i § 2 u.p.e.a., przez przesłanie dłużnikowi - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w L. zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną zobowiązanych z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006r. do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie płatności dochodzonych należności oraz kosztami egzekucyjnymi. Wezwano też dłużnika, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył organowi egzekucyjnemu oświadczenie czy uznaje zajętą wierzytelność, czy przekaże z zajętej wierzytelności kwotę na pokrycie egzekwowanych należności, lub z jakiego powodu odmawia. Podkreślono także, że do zajęcia wykorzystano druk, który odpowiada wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm., zwane w skrócie "rozporządzeniem z 2001r."). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona dała wyraz swemu niezadowoleniu z rozstrzygnięć organów, nazywając je m.in. nadużywaniem prawa. Uznała, że doszło do zagrabienia jej dorobku, co powoduje pogłębianie się zadłużenia. Wyjaśniła, że po śmierci ojca, córka T. "podjęła ubezpieczenie w KRUS" i otrzymała nakaz płatniczy "dla T. i J.", a po wystąpieniu do Oddziału Regionalnego PT została zobowiązana do anulowania swej nadgorliwości, PT "przepisuje go na męża". Podniosła też, że do 2005r. nie otrzymywała upomnień, żywiąc że tzw. zadłużenie zostało w pełni uregulowane. Przedstawiła swoją trudną sytuację, wskazując, że spowodował ją wieloletni spór z organem rentowym. Wyjaśniła, że nie odzyskała od organu szeregu dokumentów, które zaginęły. Na zakończenie wniosła o uchylenie ww. postanowienie Ministra Finansów i objęcie rewizją nadzwyczajną wszystkich zaszłości i ustaleń oraz uwolnienie strony od wszelakiej powinności płatniczej, tj. "łaskawą wyręką od kosztów". Strona w piśmie procesowym z [...] marca 2008. podtrzymała zarzuty i argumenty, które podnosiła w postępowaniu przed organami. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd na wstępie wyjaśnia stronie skarżącej, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawowana jest na mocy kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) - c) P.p.s.a.). W świetle akt sprawy wyżej określone przesłanki nie zachodzą. Przepisy art. 1a pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 54 § 1 u.p.e.a. wskazują, jak rozumieć pojęcie "czynności egzekucyjnych". W świetle tych unormowań są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny i egzekutora, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Owe działania, jak podkreśla się w doktrynie, to czynności faktyczne (a nie akty prawne). W skardze na czynności egzekucyjne strona może zatem podnieść - co konsekwentnie wyrażano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a na co również zwrócił uwagę Minister Finansów w zaskarżonym postanowieniu - okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 1996r., sygn. akt SA/Kr 206/96, LEX 29274). Skarga w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. może dotyczyć też przewlekłości postępowania egzekucyjnego. Strona we wniosku wszczynającym postępowanie w niniejszej sprawie, nazwanym "skargą" zawarła dwa żądania: 1) o całkowite umorzenie "niby naliczeń długu" 2) uwolnienie spod zaboru nadpłaty podatku PIT za 2006r., kwestionując istnienie obowiązku objętego tytułami wykonawczymi. Tym samym możliwe i prawidłowe było potraktowanie ww. wniosku strony jako skargi na dokonaną czynność egzekucyjną - zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych (traktowanej przez stronę skarżącą jako bezprawny zabór ciężko zapracowanego grosza), szczególnie, gdy wcześniej doszło do rozpatrzenia przed organem egzekucyjnym, na mocy art. 34 u.p.e.a., zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wniesionych w stosownym trybie (art. 33 u.p.e.a.), a dotyczących wyżej wymienionych tytułów wykonawczych. Rację mają również organy obu instancji, że w sprawie, przy dokonywaniu czynności zajęcia nadpłaty nie doszło do naruszeń prawa. Tym samym skargi nie można uznać za uzasadnioną. Strona, z wyjątkiem postulatu umorzenia postępowania "niby naliczeń długu" oraz przedstawienia stanu faktycznego i swoje trudnej sytuacji, w której znalazła się w związku z dochodzeniem składek na ubezpieczenie społeczne rolników, nie podniosła żadnych argumentów, które mogłyby wskazywać, że doszło do naruszenia przepisów prawa przy dokonywaniu czynności zajęcia, w tym w szczególności art. 89 i art. 67 u.p.e.a. Skarżąca, na co prawidłowo zwrócił uwagę w zaskarżonym postanowieniu Minister Finansów, jak również w poprzedzającym go postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej w W., otrzymała sporządzony na druku przewidzianym w ww. rozporządzeniu z 2001r. odpis zawiadomienia o zajęciu wierzytelności w postaci nadpłaty, wraz z tytułami wykonawczymi opiewającymi na należności - zdaniem strony - niewymagalne. Zawiadomienie o zajęciu przekazano również dłużnikowi zobowiązanego, którym w tym przypadku był Naczelnik Urzędu Skarbowego, w celu złożenia stosownych wyjaśnień, prawem przewidzianych. Brak jest tym samym podstaw prawnych do stwierdzenia, że doszło do naruszenia art. 67 i art. 89 u.p.e.a. Niemożliwym jest również uczynienia zadość żądaniu strony zawartemu w skardze o uchylenie zaskarżonego postanowienie Ministra Finansów. Sąd wyjaśnia ponadto, że wojewódzkie sądy administracyjne nie posiadają kognicji wnoszenia rewizji nadzwyczajnych. W nieobowiązującym już stanie prawnym, przed dokonaniem reformy sądownictwa administracyjnego, uprawnienie powyższe nie przysługiwało również sądom, lecz ściśle określonemu kręgowi podmiotów, do których należał między innymi Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym niemożliwym jest uwzględnienie wniosku strony o objęcie w rewizji nadzwyczajnej wszystkich zaszłości i ustaleń. W odniesieniu do wniosku strony skarżącej o zwolnienie jej "od wszelakiej powinności płatniczej, tj. łaskawą wyręką od kosztów" Sąd wyjaśnia, że obowiązku uiszczania kosztów sądowych, na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie mają skarżący, którzy kwestionują działanie organów w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Skład orzekający, korzystając z dyspozycji art. 134 § 1 P.p.s.a. stwierdza jednak, że z akt sprawy, na podstawie, których - stosownie do art. 133 § 1 P.p.s.a. orzeka Sąd - nie wynika, że organy egzekucyjne rozpatrywały wniosek strony skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Sprawą tą organy winny się zająć w odrębnym postępowaniu. Po pierwsze dlatego, że strona taki wniosek złożyła. Po drugie choć organ administracyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, nie oznacza to jednak, by był zwolniony od badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej w ogóle (por. wyrok NSA z 22 września 1997r., sygn. akt III SA 774/1996). Po trzecie z treści tytułów wykonawczych, znajdujących się w aktach sprawy wynika, że dotyczą one należności w składkach na ubezpieczenie społeczne rolników za marzec 1997r. oraz za luty, marzec, kwiecień 1998r., jak też za luty 1999r. Oznacza to, że w przypadku, braku przerwania terminu przedawnienia ww. zobowiązań mogły one ulec przedawnieniu, i zasadne byłoby wówczas zastosowanie dyspozycji art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., o co wnosiła strona skarżąca. Sąd mając na względzie powyższe rozważania oraz treść art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 132 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.