III SA/Wa 1499/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Marcin Piłaszewicz po analizie w dniu 10 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym postanawia przyznać stronie prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych E. W. (dalej jako strona lub skarżąca) zwróciła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z 27 czerwca 2013 r. skarżąca złożyła wypełniony formularz PPF oraz przesłała orzeczenie lekarza ZUS, kartę informacyjną ze szpitala, decyzję ZUS o waloryzacji emerytury, wyciągi z rachunku bankowego za okres 3 maja 2013 r. – 2 lipca 2013 r. W uzasadnieniu formularza PPF strona wskazała, że jest osobą samotną, chorą. Nikt nie opiekuje się nią. Wynajmuje mieszkanie w L. (1700 zł), ponosi opłaty za wodę gaz, światło. Posiada działkę budowlaną w J. (1000 m. kw.). Uzyskuje miesięcznie 2207,87 zł brutto z tytułu emerytury oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 203, 50 zł. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może, na wniosek strony, przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Następuje wtedy, kiedy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Referendarz sądowy zwraca uwagę na nieprecyzyjne sporządzenie przez stronę kalkulacji kosztów życia oraz zestawienie dochodów i wydatków, która to okoliczność będzie rozważana z uwzględnieniem pozostałych przekazanych przez stronę informacji. Referendarze są urzędnikami zatrudnianymi w sądach, którzy zostali upoważnieni do wykonywania określonych w ustawach czynności należących do sądów w zakresie ochrony prawnej, w tym wypadku do badania zdolności strony do uiszczenia wymagalnych kosztów sądowych i – ewentualnie - przyznania im pomocy w tym zakresie (por. wyrok TK z 1 grudnia 2008 r P54/07). Referendarz sądowy zauważa, że informacje podane przez stronę w formularzu PPF, co do wysokości dochodów z tytułu emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, znajdują potwierdzenie w decyzji o waloryzacji emerytury z 13 marca 2013 r., jak też w treści nadesłanych wyciągów bankowych. Stąd udzielone informacje korzystają z przymiotu rzetelności i mogą być podstawą badania sytuacji finansowej strony. Badając wniosek strony referendarz sądowy ma na uwadze to, że na skarżącej spoczywa ciężar związany ze szczególnymi staraniami podejmowanymi w celu poratowania zdrowia, na co wskazuje rodzaj schorzenia wymieniony w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z [...] listopada 2012 r., orzeczony okres niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie wspominając o dodatkowych schorzeniach wynikających z karty informacyjnej. Nie zwiększa zdolności finansowej strony fakt posiadania działki w J., ponieważ chociaż działka powiększa majątek strony, to fakt ten nie ma wpływu na wysokość posiadanych przez stronę środków finansowych i możliwość natychmiastowego wygospodarowania środków na poczet należności sądowych. Referendarz sądowy podziela trafność uwag wyrażanych orzecznictwie odnośnie obowiązku zabezpieczenia środków na poczet prowadzonych przez stronę sporów sądowych, jednakże w analizowanej sprawie potencjalne zdolności płatnicze strony przy dochodach przekraczających dwa tysiące zł miesięcznie, powinny być miarkowane rosnącymi nakładami na poratowanie zdrowia, nie wspominając już o aktualnych kosztach życia (koszty wynajmu i opłat, wskazane w części historycznej). Fakt rozdysponowania środków pieniężnych w znacznej wysokości (darowizna) i niedopełnienie warunków przyznania ulgi podatkowej (w 2009 r. ) nie może być przyczyną – z uwagi na moment zachorowania strony (2010 r. ) – uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy ma też na uwadze fakt, że także organ podatkowy II instancji podzielił pogląd o złej sytuacji majątkowej i życiowej strony (s 2 zakwestionowanej przed Sądem decyzji). Wyważając gwarancje zabezpieczenia stronie prawa do Sądu i zastosowanie przesłanek instytucji umorzenia zaległości podatkowej przez organ administracji, referendarz sadowy uznał konieczność zapewnienia stronie prawa do kontroli decyzji organu administracji, bez względu na nieprzekazanie na wezwanie pełni dokumentacji sytuacji finansowej strony (niesporządzenie kalkulacji kosztów życia). Fakt udzielenia nieprecyzyjnych informacji finansowych (związanych ściśle z osobą skarżącej, czym referendarz sądowy miarkuje ocenę aktywności pełnomocnika) znajduje zresztą usprawiedliwienie w sygnalizowanym złym stanie zdrowia strony ([...]) i ograniczonej możliwości strony we współuczestnictwie w postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. o prawo pomocy w zakresie częściowym. Z uwagi na przedmiot sprawy – odmowa umorzenia zaległości podatkowej – w sprawie należny jest wpis stały w wysokości 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości... (Dz.U. z 2003 r Nr 221 poz. 2193) i jest on jedynym kosztem sądowym wymagalnym obecnie w sprawie. Stąd do powinności uiszczenia tego wpisu należy przede wszystkim odnieść możliwości majątkowe i finansowe strony. Zdaniem referendarza sądowego, choć powstały każdorazowo obowiązek zapłaty zależności należy rozważać z uwzględnieniem aktualnej (z daty zapłaty należności) sytuacji finansowej strony, która – zwykle - może zmieniać się, to jednak orzeczenie o niezdolności strony do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2015 r. ogranicza możliwość zmiany zdolności finansowej strony przez przeciętny okres trwania sporu sądowego. Stąd pozytywne dla strony orzeczenie o całości kosztów sądowych, także w zakresie kosztów jeszcze niewymagalnych. Z tych powodów należało uznać, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jak w sentencji.