III SA/Wa 1502/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lutego 2011 r. do maja 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący X.N. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż jedynym jego źródłem dochodu jest wynagrodzenie wynoszące ok. 1.112 zł netto. Większość tej kwoty przeznacza na koszty związane z wynajęciem pokoju. Łączny koszt z tego tytułu wraz z mediami określił na 600 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, ani zobowiązań. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że korzysta z uprzejmości właściciela domu, w związku z tym dobrowolnie ponosi tylko część kosztów mediów w wysokości ok. 100 zł. Dodał, iż obsługa pełnomocnika reprezentującego go w postępowaniu podatkowym była darmowa. Skarżący przedstawił wyciągi bankowe, zeznanie podatkowe, raporty ZUS. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która usprawiedliwia przyznanie prawa pomocy. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza i zawartych w nim oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżący przesłał pismo, które zamiast klarownie przedstawiać stan faktyczny, potęguje wątpliwości w tym zakresie. Otóż w formularzu PPF oświadczył on, że ponosi stałe koszty wynajmu mieszkania (w innym zaś miejscu wspomniał o wynajmie pokoju). Łączne koszty z tego tytułu wraz z kosztami mediów określił na ok. 600 zł miesięcznie. Tymczasem wezwany do udokumentowania wysokości tych wydatków wyjaśnił, że korzysta z uprzejmości właściciela domu, w związku z tym dobrowolnie ponosi tylko część kosztów mediów w wysokości ok. 100 zł. Z powyższego nie sposób zatem wywnioskować, jakie konkretnie wydatki Skarżący ponosi i czy rzeczywiście – jak twierdzi – "większość dochodów uzyskiwanych z tytułu umowy o pracę przeznacza na poniesienie kosztów związanych z wynajęciem pokoju". W rezultacie nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje. Tym samym niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby bowiem ocenić, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o jej sytuacji. W niniejszej sprawie zdobycie tej wiedzy Skarżący skutecznie utrudnił. Złożone przezeń wyjaśnienia są niespójne i nie można na ich podstawie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącego. Referendarz sądowy powziął także wątpliwości co do zupełności przesłanych wyciągów bankowych. Otóż Skarżący przedłożył wyciąg z jednego tylko rachunku. W przypadku dwóch pozostałych posiadanych w banku [...] ograniczył się natomiast do przesłania potwierdzeń wykonania operacji. Tymczasem Skarżącego wezwano do dostarczenia wyciągów bankowych. Wyciągi te miały zobrazować wszelkie operacje dokonywane na rachunkach, tj. zarówno transakcje obciążeniowe (czyli środki wypływające z tych kont), jak również transakcje uznaniowe (czyli wpływy na te rachunki). Taki szczegółowy wyciąg pozwoliłby referendarzowi sądowemu ustalić stan prowadzonego na rzecz Skarżącego rachunku bankowego oraz prześledzić ewentualne transakcje dokonywane na nim z uwzględnieniem wysokości środków, jakimi Skarżący mógł dysponować. Należy przy tym wyjaśnić, że wyciąg z rachunku bankowego ma odzwierciedlać transakcje dokonane w ramach tego rachunku w danym przedziale czasowym, bądź też dokumentować brak takich transakcji. Zawsze jednak na podstawie wyciągu można uzyskać informacje na temat zgromadzonych na danym rachunku środków, a tego rodzaju dane są istotne w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W świetle wspomnianych nieścisłości i braków nie można jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przez Skarżącego kosztów sądowych jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach jego utrzymania. W konsekwencji zatem uznać należy, iż nie wykazał on, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.