III SA/Wa 1517/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka - Karasińska po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1517/17 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do marca 2014 r. postanawia: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 5.000 zł; 2) w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W. (dalej zwana "Spółką" lub "Skarżącą") wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do marca 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W załączonym formularzu PPPr wskazała, że trudna sytuacja finansowa w jakiej się znajduje, a w szczególności brak jakichkolwiek środków finansowych i możliwości prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na zabezpieczenie i zajęcia dokonane przez organy podatkowe, nie pozwalają jej na pokrycie kosztów toczącego się postępowania sądowego, w tym uiszczenia wpisu od skargi. Spółka argumentowała, że w październiku 2015 r. dokonano zabezpieczenia na jej majątku przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego. Łączna kwota zabezpieczania wyniosła 5.580.792 zł, którą to kwotę uiściła na rachunek urzędu skarbowego. Powyższe znacząco wpłynęło na płynność finansową Spółki doprowadzając do zaprzestania prowadzenia przez nią działalności w postaci hurtowego handlu paliwami. Zwróciła jednak uwagę, iż licząc na pozytywne zakończenie prowadzonych wobec niej postępowań w dalszym ciągu prowadziła działalność w zakresie usług spedycyjnych. Wyjaśniła ponadto, iż w efekcie decyzji wymiarowych urzędu skarbowego w zakresie podatku VAT za okres od lipca 2009 r. do kwietnia 2011 r. oraz od stycznia do marca 2014 r., skutkujących wszczęciem wobec niej czynności egzekucyjnych, zmuszona została do zaprzestania w sierpniu 2016 r. prowadzenia jakiejkolwiek działalności, a tym samym realizację jakichkolwiek umów. Skarżąca aktualnie nie posiada żadnych należności z tytułu dostaw i usług, nie zatrudnia również żadnych pracowników, a wobec osób trzecich reprezentuje ją komplementariusz. W związku z tym w ostatnich sześciu miesiącach nie ponosiła żadnych kosztów, ani nie wypłacała środków z tytułu wynagrodzeń pracowników i członków zarządu. Zwróciła uwagę, że na skutek zajęcia egzekucyjnego utraciła możliwość dysponowania środkami na rachunkach bankowych, które zostały następnie przekazane organowi egzekucyjnemu. Spółka w oświadczeniu o majątku i dochodach wykazała, że jej kapitał podstawowy wynosi 50.000 zł, natomiast wartość jej środków trwałych za ostatni rok bilansowy wyniosła 0 zł. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat oraz bilansem sporządzonym na 30 grudnia 2016 r. odnotowała stratę w wysokości 16.770.794 zł. Ponadto, nie posiada środków pieniężnych w formie gotówkowej, ani na kontach bankowych. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przekazanie dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów, powtórzyła, że od sierpnia 2016 r. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i nie generuje żadnych przychodów. Aktualnie oczekuje na zakończenie prowadzonych sporów w celu podjęcia decyzji co do dalszych losów spółki. Dodała, iż formalnie nie zawiesiła działalności, aby nie wywoływać u potencjalnych kontrahentów przekonania, że nie zamierza jej dalej prowadzić. Oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, ani wierzytelności. Ciążą na niej jedynie zobowiązania wynikające z decyzji podatkowych. Spółka zadeklarowała, iż wspólnicy są w stanie dokonać dopłaty ze środków własnych w wysokości 1.500 zł. Zastrzegła jednak, że możliwość tych dopłat jest ograniczona, gdyż wspólnicy przez ostatni rok byli zmuszeni ich dokonywać. Powyższe w znacznym stopniu wyczerpało możliwość jej dotowania. Ponadto wspólnicy ci zmuszeni będą dalej wspomagać ją finansowo. Skarżąca wskazała ponadto, iż w okresie ostatnich 6 miesięcy nie ponosiła kosztów obsługi prawnej. Załączyła m. in. wyciągi bankowe, deklaracje VAT-7, rachunek zysków i strat oraz bilans za ostatnie dwa lata obrachunkowe, potwierdzenie uiszczenia kwoty zabezpieczenia, zawiadomienia o zajęciu, tytuł wykonawczy. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 12 lipca 2017 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W jego przekonaniu Skarżąca ma możliwość zapewnienia sobie środków na pokrycie wpisu od skargi w kwocie 11.887 zł. W żaden sposób nie wykazała, iż możliwość jej dotowania przez wspólników "w znacznym stopniu" się wyczerpała, czy też może kształtować się na zadeklarowanym przezeń poziomie nieprzekraczającym kwoty 1.500 zł. Referendarz sądowy w sytuacji, gdy zgromadzony materiał sugeruje, iż Skarżąca w ostatnim czasie spłaciła zobowiązania cywilnoprawne posiadając jedynie zadłużenie z tytułu decyzji wydanych przez organy skarbowe, nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucania na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Spółkę postępowaniem. Skarżąca w sprzeciwie z 24 lipca 2017 r. wniosła o zmianę przedmiotowego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od opłat sądowych i wydatków w całości. W uzasadnieniu nie zgodziła się z twierdzeniem jakoby miała możliwość zapewnienia sobie środków na pokrycie wpisu sądowego w wysokości 11.877 zł. W jej ocenie błędnie zostało przyjęte, że winna być dotowana przez wspólników w celu pokrycia wszelkich opłat. Nie zostało zbadane czy wspólnicy mają możliwość finansowania kosztów postępowań, w których uczestniczy Spółka. Tym samym w sytuacji, gdy komandytariusz nie prowadzi bieżącej działalności za uzasadnione uznała możliwość dokonania przez niego dopłaty w wysokości 1.500 zł. W jej ocenie fakt, iż uzyskała już znaczącą pomoc od państwa w postaci zwolnienia z części kosztów sądowych należnych w innych sprawach nie może działać na jej niekorzyść i stanowić podstawy do odmowy przyznania jej prawa pomocy. Tym samym stanęła na stanowisku, że w sytuacji, gdy w poprzednich sprawach istniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy, to tym bardziej istnieją one w przedmiotowej sprawie. Utwierdzając się w przekonaniu, że nie ponosi winy za swoją obecną sytuację finansową podniosła, iż nie próbuje obarczać Skarbu Państwa konsekwencjami swoich decyzji biznesowych. Odnosząc się do stwierdzenia, że spłaciła swoje zobowiązania cywilnoprawne oraz że uregulowała posiadane w 2015 r. zobowiązania kredytowe, wskazała, że przedłożone dokumenty potwierdzają, iż nie dysponowała środkami finansowymi na spłatę kredytów bankowych. Wyjaśniła przy tym, że zawarła z bankiem porozumienie, na mocy którego jej dług został zabezpieczony przez podmioty trzecie w następstwie czego została zwolniona z długu. Powyższe w jej ocenie nie wpłynęło na możliwość poniesienia przez nią kosztów niniejszego postępowania. Podniosła, iż nie dokonywała zapłaty za żadne zobowiązania publicznoprawne ani nie zaciągała kolejnych. Końcowo zarzuciła pominięcie kwestii egzekucji oraz zajęcia rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - dalej: "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ww. ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Należy zauważyć, że na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie wskazanemu wyżej podmiotowi prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że Skarżąca w realiach rozpoznawanej sprawy wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie stanowi wpis od skargi w niniejszej sprawie w kwocie 11.887 zł. Zdaniem Sądu, przemawiają za tym okoliczności, że Spółka na dzień 31 grudnia 2016 r. poniosła stratę w wysokości 16.770.794,78 zł, a tym samym ujemny kapitał wyniósł 5.505.682,26 zł. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych i pieniężnych, na rachunku bankowym stan konta wynosi 0 zł. Nie posiada udziałów w innych podmiotach, ani wierzytelności. Ponadto Skarżąca na skutek wydanej na jej rzecz kilku decyzji utraciła możliwość prowadzenia działalności gospodarczej i w związku z tym zakończyła jej prowadzenie. Z załączonych do wniosku deklaracji VAT-7 wynika, że zaprzestała sprzedaży paliwa, a od sierpnia 2016 r. w ogóle prowadzenia jakiejkolwiek działalności. Powyższe potwierdza, że sytuacja finansowa Spółki rzeczywiście uzasadnia udzielenie jej zwolnienia od kosztów sądowych w znacznym zakresie. Istotne jest w szczególności, iż Skarżąca o ile w 2015 r. wypracowała zysk w wysokości 11.685.112,52 zł to jednak ta wartość nie odzwierciedla jej faktycznego stanu finansowego, gdyż zysk nie ma żadnego odzwierciedlenia w jej przepływach finansowych. Skarżąca wskutek dokonania w październiku 2015 r. zabezpieczenia na jej majątku kwoty zobowiązania podatkowego uiściła na rachunek urzędu skarbowego kwotę 5.580.792 zł. Natomiast pozostała część zysków Spółki za ostatni rok obrotowy stanowiły tzw. przychody operacyjne, które nie stanowią faktycznego przychodu. Z oświadczenia Skarżącej wynika także, że w efekcie decyzji organu zmuszona została do zaprzestania prowadzenia działalności podstawowej w postaci hurtowego handlu paliwami. Zaprzestanie działalności, przy braku zasobów, którymi Spółka może swobodnie dysponować, jest tożsame z ograniczeniem jej zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Podzielić ponadto należy jej stanowisko, iż przedłożone dokumenty potwierdzają, że nie dysponowała środkami finansowymi, którymi mogłaby spłacić zobowiązania cywilnoprawne oraz uregulować posiadane w 2015 r. zobowiązania kredytowe. Powyższe, w ocenie Sądu, nie oznacza jednak, że Skarżąca w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Sąd przyjął, że uiszczenie przez Skarżącą wpisu na poziomie 5.000 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Jak sama Skarżąca zadeklarowała jej wspólnicy są w stanie dokonać dopłat ze środków własnych. Tym samym możliwe jest uzyskanie w znacznym zakresie wsparcia finansowego, które można przeznaczyć na pokrycie wpisu sądowego. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi, przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ta okoliczność spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź ze względu na nieuiszczenie wpisu jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Zestawiając zatem sytuację majątkową Skarżącej z wymaganymi na tym etapie postępowania kosztami sądowymi w postaci wpisu od skarg, Sąd stwierdził, iż Skarżąca spełniła przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., gdyż wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Tym samym uznał, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawcy zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 5.000 zł. Sąd mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.