III SA/Wa 1519/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Płusa, Asesor WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2005 r. sprawy ze skargi W. O., L. W. na decyzje Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] N r [...] Nr [...] Nr [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do lipca 1996 r. oddala skargi Zaskarżonymi decyzjami z dnia [...].04.2004r. nr [...] Minister Finansów, po rozpatrzeniu odwołania z dnia 27 września 2002r. oraz pisma z dnia 9 lutego 2004r. W. O. i L. W., utrzymał w mocy decyzje Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2002r. nr [...], odmawiające wznowienia postępowania w sprawach zakończonych decyzjami Izby Skarbowej w C. z dnia [...] kwietnia 1997r. nr [...], umarzającymi postępowanie odwoławcze od decyzji Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] stycznia 1997r. nr [...], w sprawie określenia Spółce cywilnej "F." L. W., W. O. zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 1996r.. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik Spółki K. M. wniósł do Izby Skarbowej w C. odwołania z dnia 1 lutego 1997r. od decyzji Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] stycznia 1997r. nr [...]. Odwołania te wycofał w imieniu Spółki jeden z jej wspólników, W. O. Wobec tego Izba Skarbowa w C. decyzjami z dnia [...] kwietnia 1997r. nr [...] umorzyła postępowanie odwoławcze. Wnioskiem z dnia 16 stycznia 1998r. wspólnicy Spółki cywilnej "F.", L. W. i W. O., zażądali ponownego rozpatrzenia odwołań z dnia 1 lutego 1997r. Izba Skarbowa umorzyła postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowe, a Minister Finansów uznał takie rozstrzygnięcia za prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 listopada 2000r. uchylił decyzje Ministra Finansów. Minister Finansów przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia w celu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do trybu, w jakim należy rozpatrzyć wniosek podatników z dnia 16 stycznia 1998r. Podatnicy w piśmie z dnia 9 kwietnia 2001r. sprecyzowali ww. wniosek, żądając stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] stycznia 1997r. oraz decyzji Izby Skarbowej w C. z dnia [...] kwietnia 1997r. i wznowienia postępowania odwoławczego zakończonego decyzjami Izby Skarbowej w C. z dnia [...] kwietnia 1997r. Wniosek o wznowienie postępowania uzasadnili tym, że postępowania odwoławcze zakończone decyzjami uwzględniającymi cofnięcie odwołań toczyło się bez udziału jednego ze wspólników – L. W. Izba Skarbowa w W. decyzjami z dnia [...] września 2002r. odmówiła wznowienia postępowań. Powołując się na art. 242 § 1 w związku z art. 240 § 1 pkt 4 i art. 241 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) stwierdziła, że strona nie dochowała terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Decyzje z dnia [...].04.1997r., którymi zostały umorzone postępowania odwoławcze, zostały doręczone pełnomocnikowi w dniu 15.04.1997r., natomiast żądanie wznowienia postępowań zostało wniesione dnia 16.01.1998r., czyli po upływie miesięcznego terminu do jego wniesienia. Wyjaśniła, że w przypadku, gdy strona działa przez pełnomocnika, tak jak to miało miejsce w niniejszych sprawach, datą poinformowania jej jest data otrzymania decyzji przez pełnomocnika. Poza tym Izba Skarbowa postanowieniem z dnia [...].08.2002r. nr [...] odmówiła wyłączenia z postępowania pracowników Izby Skarbowej. Uznała, że nie występuje żadna z przesłanek określonych w art. 130 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej. Ponieważ wniosek L. W. o wyłączenie Wicedyrektora Izby Skarbowej i Naczelnika Wydziału Orzecznictwa dotyczył ich udziału w postępowaniach w sprawach o wznowienie postępowań zakończonych decyzjami z dnia [...].04.1997r. umarzającymi postępowania odwoławcze, Izba zauważyła, iż postępowania te prowadzone są przez nią w I instancji. Rozstrzygnięcia, jakie zapadną w tych postępowaniach, podlegają zaskarżeniu na zasadach ogólnych. Jej zdaniem niezadowolenie strony wynikające z rozstrzygnięć zawartych w wcześniejszych decyzjach nie stanowi podstawy wyłączenia pracownika. W odwołaniach W. O. i L. W. zarzucili decyzjom Izby Skarbowej z dnia [...] września 2002r. m. in. rozpatrzenie sprawy przez pracowników podlegających wyłączeniu oraz nie przeprowadzenie postępowania dowodowego. Utrzymywali, że L. W. dowiedział się o decyzjach z dnia [...].04.1997r. dopiero w styczniu 1998r. i ta okoliczność jako nowa i nieznana Izbie Skarbowej w chwili wydawania decyzji, stanowi podstawę wznowienia postępowania w sprawie. Poza tym L. W. powiadomił Izbę o przekroczeniu umocowania do cofnięcia odwołania dopiero pismem z dnia16 stycznia 1998r., co także jest nowym dowodem w sprawie. Zawnioskowali o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków na okoliczność cofnięcia odwołania i powzięcia przez stronę wiadomości o wydaniu decyzji z dnia [...] kwietnia 1997r.. Minister Finansów po rozpatrzeniu odwołań w pełni podzielił stanowisko Izby Skarbowej. Wyjaśnił, że decyzję o odmowie wznowienia postępowania organ podatkowy wydaje, jeżeli uzna na podstawie badania w fazie wstępnej, że wznowienie postępowania z przyczyn formalnych jest niedopuszczalne, tj. gdy np. podanie pochodzi od osoby nieuprawnionej do jego złożenia lub gdy zostało złożone z uchybieniem terminu określonego w art. 242 § 1 Ordynacji podatkowej lub żądanie dotyczy decyzji nie mającej charakteru ostatecznej. Natomiast ocena przesłanek wznowienia postępowania może nastąpić dopiero w drugim, właściwym etapie postępowania wznowieniowego. W rozpatrywanej sprawie Izba Skarbowa odmówiła wznowienia postępowań na podstawie art. 242 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, a zatem z przyczyn formalnych. Ponieważ data doręczenia decyzji pełnomocnikowi nie budziła wątpliwości, zbędne było przeprowadzanie postępowania dowodowego na okoliczność powzięcia informacji o tym fakcie przez jego mocodawców. Poza tym organ odwoławczy zauważył, że we wniosku o wznowienie postępowań strona wskazała jako przyczynę ich wznowienia tylko przesłankę określoną w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Dlatego rozszerzenie przyczyn wznowienia o przesłankę określoną w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej na etapie postępowania odwoławczego jest spóźnione. Minister Finansów w obecnie prowadzonym postępowaniu nie może bowiem orzekać z przekroczeniem granic sprawy, gdyż decyzja taka spotkałaby się z zarzutem naruszenia właściwości instancyjnej. Minister Finansów podniósł też, że wniosek strony o rozpatrzenie merytorycznych zarzutów zawartych w odwołaniu z dnia 1.02.1997r. nie być uwzględniony, ponieważ niniejsze postępowania toczą się w trybie nadzwyczajnym. W skargach W. O. i L. W. postawili zarzut: - przeprowadzenia postępowania z naruszeniem zasad postępowania poprzez pominięcie wskazanych przez stronę dowodów, czyli z naruszeniem art. 122, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji, - obrazy przepisów art. 240 § 1 pkt 4, art. 241 § 1 i § 2, art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej, - naruszenia zasady praworządności i pogłębiania zaufania do organów podatkowych. Utrzymywali, że Minister Finansów nie wyjaśnił istotnych w sprawie okoliczności, pominął wnioski dowodowe zgłoszone przez stronę, przez co nie ustalił, kiedy L. W. dowiedział się o decyzjach z dnia [...].04.1997r.; nie uzasadnił też przyczyny ich pominięcia. Dowodzili dochowania terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowań. Zdaniem skarżących, w dacie wydawania decyzji nie obowiązywał przepis art. 242 Ordynacji podatkowej, wobec tego nie mógł on stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Zaprzeczyli, jakoby w postępowaniu odwoławczym rozszerzyli zakres swojego żądania o nową przesłankę wznowieniową. Postępowanie wznowieniowe jest "ciągłością" wszystkich dotychczasowych postępowań, w związku z czym wszystkie wnioski, okoliczności i dowody są nadal aktualne. Poza tym, jeżeli Izba Skarbowa miała wątpliwości co do zakresu żądania, mogła wezwać stronę do jego doprecyzowania. Podtrzymali stanowisko co do wyłączenia pracowników Izby od prowadzenia niniejszej sprawy. Ich zdaniem odmowa wyłączenia pracowników narusza zasadę obiektywizmu. W odpowiedziach na skargi Minister Finansów podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonych decyzjach i wniósł o ich oddalenie. Wyjaśnił, że przepis art. 242 znajdował zastosowanie w sprawach mocą, przywołanego w podstawie prawnej decyzji, art. 23 ustawy z dnia 12 września 2002r. o zmianie ustawy- Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1387). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawy ze skarg wniesionych przez W. O. i L. W. na decyzje Ministra Finansów z dnia [...].04.2004r. nr [...] zostały połączone do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie skarżący domagali się wznowienia postępowań, zakończonych decyzjami Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 1997r., umarzającymi postępowania odwoławcze z przyczyn określonych w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, tj. strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Ich zdaniem jeden ze wspólników Spółki, W. O., cofnął odwołania nie informując o tej czynności drugiego ze wspólników, L. W., przez co ten ostatni nie brał udziału w postępowaniu odwoławczym. Domagali się ustalenia przez organ podatkowy, kiedy L. W. dowiedział się o wydaniu decyzji z dnia [...].04.1997r., zgłaszając w tym celu wnioski dowodowe. Izba Skarbowa, a następnie Minister Finansów stanęli na stanowisku, iż bez znaczenia pozostaje ustalenie daty, w której L. W. powziął informację o wydaniu decyzji z dnia [...] kwietnia 1997r., gdyż zostały one doręczone ustanowionemu w sprawach pełnomocnikowi. Jeżeli w sprawie jest ustanowiony pełnomocnik, datą powzięcia przez stronę informacji o wydaniu decyzji jest data jej doręczenia pełnomocnikowi. W niniejszych sprawach decyzje zostały doręczone pełnomocnikowi w dniu 15.04.1997r., natomiast żądanie wznowienia postępowań zostało wniesione dnia 16.01.1998r., czyli po upływie miesięcznego terminu do jego wniesienia. Z tego powodu należało odmówić wznowienia postępowań, a związku z tym, że nie doszło do ich wszczęcia, nie może być badane wystąpienie przesłanek wznowienia postępowań. Rozważając oba te stanowiska słuszność należy przyznać organom podatkowym. Bezsporne jest w rozpoznawanej sprawie, iż decyzje Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 1997r. zostały doręczone pełnomocnikowi ustanowionemu przez W. O. i L. W. Natomiast, jeżeli strona działa przez pełnomocnika, to od chwili doręczenia organowi pełnomocnictwa pełnomocnik powinien być zawiadomiony o wszystkich czynnościach i wzywany do udziału w nich, co zapewnia prawidłowy udział strony w postępowaniu. Pominięcie przez organ pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym, a postępowanie przeprowadzone z naruszeniem ogólnej zasady udziału strony w postępowaniu jest postępowaniem wadliwym w zakresie ciążącego na organie obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Skutki podejmowanych przez pełnomocnika zarówno działań jak i zaniechań - tak pozytywne jak i negatywne - obciążają reprezentowanego. Tak więc, jeżeli np. pełnomocnik nie poinformował o wydaniu decyzji swoich mocodawców, aczkolwiek na taką okoliczność skarżący nie powołują się, to konsekwencje ponoszą oni. Zatem zasadnie organy rozstrzygające w niniejszych sprawach uznały, iż niecelowe jest prowadzenie postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia daty powzięcia informacji o wydaniu decyzji przez jednego ze wspólników Spółki. W konsekwencji powyższego jako prawidłowe należy ocenić obliczenie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowań od daty doręczenia decyzji pełnomocnikowi. Skoro decyzje zostały doręczone jemu dnia 15.04.1997r., a żądanie wznowienia postępowań zostało wniesione dnia 16.01.1998r., to niewątpliwie doszło do uchybienia terminu do ich wniesienia. Do dnia 1 stycznia 2003r. obowiązywał art. 242 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowił, że w przypadku zaistnienia okoliczności, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 4, podanie o wznowienie postępowania składa się w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. Przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszych sprawach mocą art. 24 § 1 ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, zgodnie z którym żądania uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji, która stała się decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, podlegają rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy - Ordynacja podatkowa w brzmieniu dotychczasowym. Stwierdzenie przeszkody formalnej, jaką jest uchybienie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, uniemożliwia wznowienie postępowania, w ramach którego właściwy organ przeprowadza postępowanie co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Inaczej mówiąc, w takiej sytuacji organ ten nie bada, czy dana przesłanka została spełniona, nie jest bowiem prowadzone postępowanie wznowieniowe. Dlatego skarżący nie mają racji stawiając zarzuty nie przeprowadzenia postępowania dowodowego, które de facto zmierzałoby do badania wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Z tego samego względu zarzut naruszenia art. 122, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji należy uznać za niezasadny. Równie niezasadne było oczekiwanie skarżących, iż organy podatkowe będą wzywać ich do dalszego doprecyzowania żądań. Złożyli oni wniosek o ponowne rozpatrzenie odwołań, który notabene nie znajduje podstaw w przepisach prawnych; na skutek wyroku NSA zostali wezwani do sprecyzowania tego wniosku na gruncie obowiązujących przepisów, w efekcie czego skonkretyzowali swoje żądania. Sformułowane przez nich wnioski nie mogły budzić wątpliwości, nie było więc potrzeby ponownego wzywania do określenia przedmiotu żądania. Niezadowolenie strony z zapadłych rozstrzygnięć nie oznacza nieprawidłowości w postępowaniu organów, przed którymi one zapadły. Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w skardze, według którego postępowanie wznowieniowe jest "ciągłością wszystkich dotychczasowych postępowań, w związku z czym wszystkie wnioski, okoliczności i dowody są nadal aktualne". Jest ono absolutnie mylne. Każde z wszczętych postępowań, czy to w trybie zwykłym, czy to w jednym z trybów nadzwyczajnych, jest odrębnym postępowaniem, które finalnie zostaje zakończone wydaniem decyzji ostatecznej (nawet w przypadku nie wniesienia odwołania decyzja organu I instancji staje się ostateczna). Tak więc wnioski zgłoszone w ramach jednego z prowadzonych postępowań nie mogą być "automatycznie" przenoszone do innego postępowania. Każdy z trybów postępowania ma inny cel i różne podstawy uruchomienia i prowadzenia. I tak, np. postępowanie wznowieniowe może być prowadzone wyłącznie w przypadkach określonych w rozdziale 17a Ordynacji podatkowej i w jego ramach nie mogą być rozpatrzone wszystkie wnioski, które np. są uwzględniane w postępowaniu zwyczajnym. Granice rozpoznania zgłaszanych wniosków wyznaczają przepisy regulujące instytucję wznowienia postępowania. Zgodzić się jedynie trzeba, iż dowody zebrane w postępowaniu zwykłym brane są pod uwagę w postępowaniu wznowieniowym. Nie można tez podzielić stanowiska skarżących w kwestii wyłączenia pracowników Izby Skarbowej - Wicedyrektora Izby Skarbowej i Naczelnika Wydziału Orzecznictwa - od załatwiania sprawy w przedmiocie wznowienia postępowania. Jako jedną z przyczyn ich wyłączenia podatnicy upatrywali w tym, że owi pracownicy brali udział w rozpoznawaniu sprawy w I instancji. Słusznie organy podatkowe wskazując na treść art. 130 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej zauważyły, że decyzja w sprawie wznowienia postępowania zostanie wydana przez Izbę Skarbową w I instancji, zaś odwołanie od niej będzie rozpatrywane przez inny organ. Nie została więc spełniona przesłanka wyłączenia pracownika wskazana w tym przepisie, według której wyłączeniu podlega pracownik biorący udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W niniejszych sprawach pracownik, który brał udział w wydaniu decyzji odmawiających wznowienia postępowania, nie brał udziału w postępowaniu odwoławczym. Również i druga ze wskazywanych przyczyn nie mogła stanowić przesłanki do wyłączenia pracowników od załatwienia sprawy. Według skarżących Izba Skarbowa tendencyjnie rozpatruje wszelkie wnioski strony i dopiero skarga do NSA zmusiła ją do kolejnego rozpatrzenia sprawy. Ich zdaniem Izba dąży do utrzymania niekorzystnej dla podatników decyzji Urzędu Skarbowego, aby usprawiedliwić swoje działania, a to świadczy o jej stronniczości. W tym miejscu trzeba odwołać się do unormowań zawartych w art. 130 § 3 Ordynacji podatkowej, wedle których bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności nie wymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika. Niewątpliwie niekorzystne dla strony rozstrzygnięcia organu podatkowego same w sobie nie przesądzają o stronniczości pracowników tego organu. Uzyskanie w wyniku uruchomienia środków zaskarżenia rozstrzygnięcia innego niż zaskarżone nie może być utożsamiane ze stronniczością, czy to pracownika, czy też organu. Środki zaskarżania decyzji są narzędziem, przy pomocy którego strona postępowania może dążyć do weryfikacji zaskarżanych decyzji. Reasumując należy stwierdzić, że podane przez skarżących przyczyny nie uprawdopodabniają braku bezstronności pracowników Izby Skarbowej i tym samym nie mogły być uwzględnione. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.