III SA/Wa 1525/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Asesor WSA Hieronim Sęk, Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieuregulowania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że decyzja, której nieważność stwierdzono nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...].03.2006r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), dalej zwanej "u.s.u.s.", Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), po rozpatrzeniu złożonego przez H. C. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...].11.2005r.: I. odmówił umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieuregulowania składek w części finansowanej przez płatnika na: - ubezpieczenia społeczne za okres od 01/1999 do 05/2001 i od 07/2001 do 02/2003, w kwocie 26.212,50 zł, liczonych na dzień 2.05.2005r. od należności głównej w kwocie 27.892,84 zł; - ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2000 do 12/2000, od 02/2001 do 06/2001, od 12/2001 do 04/2002 oraz od 07/2002 do 02/2003, w kwocie 1.291,60 zł, liczonych na dzień 2.05.2005r. od należności głównej w kwocie 1.692,95 zł; - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od 06/1999 do 07/2000, od 09/2000 do 10/2001 i od 12/2001 do 01/2003, w kwocie 505,00 zł, liczonych na dzień 2.05.2005r. od należności głównej w kwocie 692,59 zł. II. na podstawie art. 30 u.s.u.s. odmówił umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieuregulowania składek w części finansowanych przez ubezpieczonych na: - ubezpieczenia społeczne za okres od 08/1999 do 03/2000, 07/2000, 04/2001 oraz od 07/2001 do 06/2002, w kwocie 3.314,10 zł, liczonych na dzień 2.05.2005r. od należności głównej w kwocie 3.467,38 zł; - ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2001 oraz od 01/2002 do 04/2002, w kwocie 136,30 zł, liczonych na dzień 2.05.2005r. od należności głównej w kwocie 239,40 zł. W uzasadnieniu decyzji ZUS powołując się na art. 28 ust. 4 u.s.u.s. stwierdził, iż jest zobowiązany umorzyć odsetki tylko w przypadku, gdy umorzeniu podlega należność główna. Podkreślił, że w świetle art. 28 u.s.u.s. umorzenie składek ma charakter uznaniowy, z uwzględnieniem warunków, o których mowa w art. 28 ust. 2, ust. 3a i 3b tej ustawy. Ponieważ w niniejszej sprawie ZUS uznał, że brak jest podstaw prawnych do umorzenia odsetek powstałych z tytułu zaległych składek, to w konsekwencji Zakład nie jest zobowiązany do umorzenia samych odsetek. Podniósł, że należności powstałe z tytułu nieterminowo regulowanych zobowiązań wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, stanowią przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powołanego w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, z którego środków pokrywa się wydatki na świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego. Zatem w interesie wszystkich ubezpieczonych jest skuteczne dochodzenie od dłużników zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, bowiem ubezpieczeni poprzez płacenie składek tworzą Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, aby w konsekwencji korzystać z jego środków. W skardze H. C. zawnioskowała o wycofanie jej zadłużenia wobec ZUS od komornika i rozłożenie go na raty. Wyjaśniła, że swoje zadłużenie chce pomniejszyć o koszty komornicze. Twierdziła, iż na konto ZUS-u wpłaca takie kwoty, na jakie ją stać, ale w miesiącach letnich mogą być one większe. Wskazała na swój stan zdrowia informując, że jest po dwóch operacjach, obecnie jest rehabilitowana i czeka ją jeszcze jedna operacja. Poprosiła o pozytywne rozpatrzenie jej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesiono. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ. W pierwszej kolejności Sąd, działając - w myśl powyższego przepisu - z urzędu podjął rozważania w zakresie wystąpienia w sprawie niniejszej przesłanki stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i stwierdził, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.), dalej zwanej "k.p.a.". Została ona bowiem wydana przez ZUS, podczas gdy nie był on uprawniony do jej wydania. Zaskarżona decyzja narusza tym samym właściwość instancyjną, stanowiącą jeden z elementów właściwości rzeczowej. Właściwość ta określa, który z organów danego pionu resortowego ze względu na zajmowany stopień w strukturze jest powołany do rozpatrywania i rozstrzygania danej kategorii spraw (patrz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski Wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 1996, s. 103). Istniejące regulacje prawne nie przyznają ZUS ani uprawnień organu odwoławczego, ani prawa do rozpatrywania środka zaskarżenia, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a., tzn. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie bowiem z regulacją art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a zatem rozstrzyganych w pierwszej instancji decyzjami ZUS, nie przysługuje odwołanie do sądu, przewidziane w ust. 2 omawianego przepisu, lecz stronie przysługuje prawo wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Przytoczony przepis stanowi nadto, że przedmiotowy wniosek kieruje się do Prezesa ZUS i do jego rozpoznania stosuje się odpowiednio przepisy, dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Powyższa analiza przepisów prowadzi do wniosku, że ZUS nie może przypisać sobie uprawnień organu właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro zatem zaskarżona decyzja wydana została przez ZUS z naruszeniem przepisów o właściwości, a więc dotknięta jest kwalifikowaną wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., to stwierdzić należy, że w sprawie zachodzi przesłanka stwierdzenia jej nieważności przez Sąd, określona w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zaskarżona decyzja dotknięta jest jeszcze jedną wadą uzasadniającą wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Otóż wydana ona została w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, a więc w trybie odwoławczym, ale zawarte w niej rozstrzygnięcie jest niezgodne z normą art. 138 § 1 k.p.a. Przepisu tego nie wskazano w podstawie prawnej decyzji, a jak już powiedziano, przepis ten stanowi podstawę rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 zdanie trzecie u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Przyjąć zatem należy, iż brak powołania w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji art. 138 § 1 k.p.a. jest przeoczeniem lub niedbalstwem. W rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji odmówiono umorzenia odsetek, podjęto więc rozstrzygnięcie, jakie zostało zastrzeżone dla organu I instancji. Tymczasem przepis art. 138 § 1 k.p.a. w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, jakie rozstrzygnięcia mogą być wydane w przez organ odwoławczy - i tak, może on wydać decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. Zatem niedopuszczalne jest wydanie w trybie odwoławczym decyzji orzekającej sprawę co do meritum, bez uprzedniego uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej, podobnie jak niedopuszczalne jest, nawet po uchyleniu decyzji organu I instancji, wydanie rozstrzygnięcia takiego samego, jakie było wydane w zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie ZUS wydał decyzję o identycznym rozstrzygnięciu jak zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej. Ponieważ zaskarżona decyzja została wydana przez organ nieuprawniony, Sąd odstąpił od oceny postępowania przeprowadzonego w niniejszej sprawie, gdyż poddając je ocenie doprowadziłby do przesądzenia wyniku sprawy przez Sąd, zamiast przez organ zobowiązany do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a to byłoby sprzeczne z postanowieniami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), w myśl których sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawowania kontroli działalności organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw poprzez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Poza tym zważywszy na zawarty w skardze wniosek o rozłożenie na raty należności z tytułu składek i prośbę o wycofanie tytułów wykonawczych wyjaśnienia wymaga, że Sąd, jak to powyżej wykazano, nie wydaje merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, tym bardziej nie rozpoznaje złożonego przed Sądem wniosku o rozłożenie na raty należności. Rozpatrzenie takiego wniosku leży w gestii ZUS-u. Tak samo Sąd nie jest władny zarządzić wycofania tytułów wykonawczych, możliwości takie ma tylko wierzyciel. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku.