III SA/Wa 1538/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie sędzia WSA Marek Krawczak (sprawozdawca), sędzia WSA Beata Sobocha, Protokolant referent stażysta Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2013 r. sprawy ze skargi E. K.ł i T. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości na poczet zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za III i IV kwartał 2012 r. 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. solidarnie na rzecz E. K. i T. K. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydent Miasta O. decyzjami z dnia [...] lutego 2007 r., [...] lutego 2008 r., [...] stycznia 2009 r., [...] stycznia 2010 r., [...] lutego 2011 r. ustalił E. i T. K. (dalej jako "Skarżący") wymiar podatku od nieruchomości położonej w O. przy ulicy [...] za lata 2007-2011. Ogółem wymiar podatku od nieruchomości za ww. lata wynosił 5.420,00 zł. Na konto podatku od nieruchomości Skarżący dokonali wpłat: - w 2007 r. - kwotę 844.00 zł; - w 2008 r. - kwotę 1.144,00 zł; - w 2009 r. - kwotę 1.144,00 zł; - w 2010 r. - kwotę 1.144,00 zł; - w 2011 r. - kwotę 1.144,00 zł; Decyzjami z dnia [...] maja 2012 r. Prezydent Miasta O. uchylił w całości ww. decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 2007 - 2011 i ustalił nowy wymiar podatku za przedmiotowe lata , - w 2007 r. 766,00 zł; - w 2008 r. 994,00 zł; - w 2009 r. 994,00 zł; - w 2010 r. 994,00 zł; - w 2011r. 994,00 zł; Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Prezydent Miasta O. ustalił Skarżącym wymiar podatku od ww. nieruchomości na 2012 r. w kwocie 1.076,00 zł. oraz terminy płatności i wysokości rat: 1) 15.03.2012 r. - kwota 269,00 zł; 2) 15.05.2012 r.- kwota 269,00 zł; 3) 17.09.2012 r.- kwota 269,00 zł; 4) 15.11.2012 r.- kwota 269,00 zł; Postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r., Prezydenta Miasta O. orzekł o zaliczeniu z urzędu nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie 678,00 zł powstałej na koncie 76854 na poczet bieżących zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości z nieruchomości położonej w O. przy ulicy [...]. W uzasadnieniu wskazał, iż w związku z wydaniem przez Prezydenta Miasta O. decyzji z dnia [...] maja 2012 r. uchylających w całości decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości Skarżących położonej w O. przy ulicy [...] za lata 2007 - 2011 i ustalających nowy wymiar podatku za przedmiotowe lata na koncie nr 76854 powstała nadpłata w podatku od nieruchomości w kwocie 678,00 zł. Prezydent Miasta O. zaznaczył, iż Skarżący tytułem podatku od nieruchomości za 2012 r. dokonali następujących wpłat: - dnia 20.03.2012 r. kwoty 269,00 zł na poczet I raty 2012 r. - dnia 21.05.2012 r. kwoty 269,00 zł na poczet II raty 2012 r. Do zapłaty pozostało: - III rata 2012 r. w kwocie 269,00 zł (termin płatności 17.09.2012 r.) - IV rata 2012 r. kwocie 269,00 zł (termin płatności 15.11.2012 r.) W związku z istnieniem bieżących zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości Organ z urzędu zaliczył nadpłatę podatku od nieruchomości na poczet: - III raty 2012 r. kwotę 269,00 zł - IV raty 2012 r. kwotę 269,00 zł Organ podatkowy wskazał, iż zaliczenie nadpłaty z urzędu nastąpiło dnia 4 czerwca 2012 r. Wobec tego, że kwota 140,00 zł nie została zwrócona w ciągu 30 dni od dnia wydania decyzji uchylających stosownie do art. 78 § 3 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej jako "O.p.") organ podatkowy stwierdził, iż oprocentowanie nadpłaty w wysokości 140,00 zł przysługuje od dnia 7 maja 2012 r. do dnia zwrotu podatnikowi. Pismem z dnia 28 lipca 2012 r. Skarżący złożyli zażalenie na powyższe postanowienie. Skarżący nie zgodzili się na rozliczenie kwoty zwrotu podatku dokonane przez organ podatkowy oraz wnieśli o wyliczenie kwot zwrotu wraz z należnymi odsetkami "od początku powstania nieprawidłowości w naliczaniu podatku tj. od ponad piętnastu lat". Skarżący podnieśli, iż organ podatkowy w decyzjach określających wysokość podatku uwzględniał grunty nie podlegające opodatkowaniu. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, iż organ pierwszej instancji działając na podstawie art. 76 § 1, 77 § 1 pkt 1 i 78 § 1 i 4 O.p., zaskarżonym postanowieniem, zaliczył z urzędu nadpłatę podatku od nieruchomości w kwocie 678.00 zł. na poczet bieżących zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości, w ten sposób, iż kwotę 269,00 zł. zaliczył na III ratę podatku za 2012 r. oraz kwotę 269,00 zł. zaliczył na IV ratę podatku za 2012 r., zaś pozostałą kwotę w wysokości 140.00 zł. wraz z oprocentowaniem przeznaczył do zwrotu podatnikom, ustalając oprocentowanie nadpłaty w kwocie 140,00 zł. do dnia zwrotu. Pismem z dnia 22 maja 2013 r. Skarżący wnieśli skargę na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu wskazali, iż organ nie uwzględnił całości roszczeń o zwrot nienależnie pobranego podatku od nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art. 134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowo - administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, a które to naruszenia związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). Z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdza, iż zaskarżone postanowienie narusza prawo. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, iż w myśl art. 127 O.p. postępowanie podatkowe jest dwuinstancyjne. Dwuinstancyjność postępowania jest zasadą konstytucyjną, silnie związaną z zasadą państwa prawnego. Na gruncie postępowania podatkowego oznacza ona możliwość merytorycznego badania tej samej sprawy podatkowej przez dwa organy. Rozstrzygnięta sprawa, o ile strona zdecyduje się wnieść odwołanie, jest badana przez organ odwoławczy (zob. wyrok NSA z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I GSK 226/10, LEX nr 744736). Wskazać należy, że obowiązkiem organu zażaleniowego w każdej sprawie - w myśl zasady dwuinstancyjności postępowania - jest ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, gdyż sprawa administracyjna rozstrzygnięta po raz pierwszy jest otwarta do ponownego orzekania, jeżeli zostanie wniesiony zwykły środek prawny (J. Borkowski, Glosa do wyroku SN z dnia 17 kwietnia 1997 r., sygn. akt III RN 12/97, OSP 1998, z. 5, poz. 99). Dla uznania, iż zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarczy samo stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Poprzestanie na takim ustaleniu oznaczałoby formalne rozumienie zasady (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt IV SA 2058/97). Tak więc organ zażaleniowy ma obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dwukrotnego ustalenia stanu faktycznego i dwukrotnej wykładni przepisów prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2001 r., sygn. akt III SA 913/00 oraz z dnia 19 marca 2002 r., sygn. akt III SA 181/00). Innymi słowy chodzi o to, by "przeprowadzono dwukrotnie merytoryczne postępowanie, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i poważny przeanalizowano wszelkie argumenty i opinie, i w konsekwencji doprowadzono do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznym interesom strony" (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r., sygn. akt III AZP 8/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 82). W rozpatrywanej sprawie treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje jednoznacznie, że organ odwoławczy prowadził postępowanie z uchybieniem powyższych zasad. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest ponownych ustaleń faktycznych i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Należy zauważyć, iż całe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia to jedno zdanie złożone, w którym to przytoczono podstawę prawną w oparciu, o którą działał organ pierwszej instancji i wskazano w jaki sposób Prezydent Miasta O. zaliczył z urzędu nadpłatę podatku od nieruchomości w kwocie 678.00 zł. Organ zażaleniowy nie tylko nie rozpoznał na nowo sprawy, ale także nie odniósł się do zarzutów odwołania. W odwołaniu strona nie zgodziła się na rozliczenie kwoty zwrotu podatku dokonane przez organ podatkowy oraz wniosła o wyliczenie kwot zwrotu wraz z należnymi odsetkami "od początku powstania nieprawidłowości w naliczaniu podatku tj. od ponad piętnastu lat". Skarżący podnieśli, iż organ podatkowy w decyzjach określających wysokość podatku uwzględniał grunty nie podlegające opodatkowaniu. Organ nie odpowiedział jednak w jakikolwiek sposób na ww. zarzuty. Tymczasem, chociaż organ zażaleniowy nie jest związany treścią zarzutów zgłoszonych przez stronę, to jednak do zarzutów tych powinien ustosunkować się w pierwszej kolejności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 1984 r., sygn. akt II SA 742/84, ONSA 1984/2/67). Ocena tychże zarzutów i wskazanie argumentów, które przesądziły o ich uwzględnieniu lub braku ich zasadności winny stanowić niezbędny element uzasadnienia postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.. Ww. wady uzasadnienia zaskarżonego postanowienia stanowią także naruszenie przepisu art. 210 § 4 w zw. z art. 124 O.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Staranność przekazywania podatnikowi argumentów wykorzystywanych przy jej formułowaniu jest istotnym elementem funkcji perswazyjnej uzasadnienia (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. akt II SA/Lu 629/00). Chodzi bowiem o to, by organ w sposób wyczerpujący i jawny wskazał stronie motywy, które w jego ocenie stanowią o ich bezzasadności. Strona nie może być zdana w tym zakresie na swoje domysły. Organ podatkowy powinien podjąć starania, aby strona została przekonana o zasadności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Tylko bowiem takie zachowanie będzie realizowało zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, którego istotą jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jego stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366). Wskazane powyżej naruszenia powodują, że zaskarżony akt uchyla się spod merytorycznej kontroli Sądu. Należy przy tym podkreślić, że nie jest rzeczą Sądu poszukiwanie argumentów przemawiających za zasadnością stanowiska organu, czy też odpowiedź na postawione w toku postępowania przed organem zarzuty. Z mocy bowiem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i powołanego na wstępie art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne powołane są do kontroli działań organów administracji publicznej, a tym samym nie mogą ich w tych działaniach zastępować. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej rozważania, co znajdzie swoje odzwierciedlenie w prawidłowo, tj., zgodnie z art. 210 § 4 w zw. z art. 219 O.p., uzasadnionym rozstrzygnięciu. Z powyższych względów Sąd uznał, że wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Dalej idąca wypowiedź Sądu - na tym etapie sprawy - byłaby przedwczesna. W związku z uwzględnieniem skargi Sąd zastosował art. 152 p.p.s.a. i określił, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 200 p.p.s.a.