III SA/Wa 1547/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Gminy D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Gminy D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 i 2013 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Gmina D. (dalej – "Skarżąca", "Gmina") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Gmina pozostaje w sporze o łącznej wartości 1.005.809,14 zł. Na etapie planowania budżetu Skarżąca w żaden sposób nie była w stanie przewidzieć, że kwestia odliczenia podatku VAT dotyczącego inwestycji gminnych stanie się przedmiotem sporu z organem zwłaszcza, że w okresie poprzedzającym, organ nie kwestionował odliczeń. Tym samym Gmina była przekonana, że dokonywane przez nią odliczenia nie zostaną zakwestionowane przez organ. Nie mogła więc mniemać, że powstały spór dotrze do "instancji sądowej". Ponadto Skarżąca była przekonana, że wpis w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych wynosi 500 zł. Zatem podejmując decyzję o wszczęciu postępowania rozważała poniesienie kosztów tylko w tej wysokości. Zdaniem Gminy, nie sposób czynić jej zarzutu, że nie uwzględniła w swojej działalności kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania. Skarżąca wskazała następujące okoliczności, które jej zdaniem, świadczą o braku możliwości finansowych na poniesienie kosztów sądowych: - planowany deficyt budżetu roku 2015 na poziomie 3.396.878 zł, - planowane zadłużenie gminy na koniec roku 2015 to kwota 15.552.489,79 zł, co stanowi ponad 50% gminnych dochodów, - w 2015 r., zgodnie z założeniami budżetu, gmina musi wydatkować kwotę 5.999.231,23 zł na spłatę wcześniej zaciągniętych kredytów i pożyczek, - środki na rachunku bankowym mają ściśle określone przeznaczenie, którego zmiana skutkowałby niebezpieczeństwem utraty płynności finansowej, co z kolei oznaczałoby niedokonanie wypłat uposażenia pracowników szkół bądź powodowałoby koszty odsetek karnych z tytułu opóźnień w płatnościach dla wykonawców inwestycji gminnych. Skarżąca wyjaśniła, że konieczność uiszczenia tak wysokich kosztów sądowych postawiłaby ją przed koniecznością zaciągnięcia kolejnych pożyczek i doprowadziła do trudności w utrzymaniu płynności finansowej. Rzeczywista sytuacja finansowa Gminy jest trudna, bowiem dochody własne są zbyt niskie do generowanych kosztów. Ponadto Gmina, jako jednostka samorządu terytorialnego, nie ma pełnej swobody w dysponowaniu środkami pieniężnymi, inaczej niż jest to w przypadku przedsiębiorstw prywatnych. W oświadczeniu o majątku i dochodach Gmina wskazała, że wysokość jej majątku wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, strata za ostatni rok wyniosła – 2.561.532,12 zł. Na rachunku bankowym Skarżąca posiada środki w wysokości 1.547.320,91 zł. Ponadto, planowany deficyt roku 2015 to – 3.396.878, a kwota planowanego długu to – 15.552.485,79 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a.") osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego, w przedmiotowej sprawie przesłanka ta nie zachodzi z tego względu, że wbrew argumentacji przedstawionej we wniosku, Gmina posiada środki, które pozwoliłby jej we własnym zakresie wywiązać się z obowiązku wynikającego z art. 199 P.p.s.a. Zauważyć należy, że podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym stanowi jej budżet uchwalany w formie uchwały budżetowej, który jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki (art. 211 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.). Uchwała ta zawiera także plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych oraz dochodów własnych jednostek budżetowych. W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być ponadto tworzone rezerwy budżetowe, które uelastyczniają proces wydatkowania środków publicznych. Jednostka samorządu terytorialnego jaką jest gmina nie została zatem pozbawiona możliwości kształtowania swojej polityki finansowej oraz wpływu na sposób wykorzystania posiadanych środków pieniężnych, aczkolwiek jej swoboda w dysponowaniu tymi środkami w porównaniu do przedsiębiorstw prywatnych działających w ramach swobody działalności gospodarczej jest znacznie ograniczona. Niemniej, uwzględniając nawet specyfikę funkcjonowania tego typu jednostek i nie negując konieczności wykorzystania środków pozyskanych z kredytów czy subwencji na ściśle określone cele, należy stwierdzić, że Gmina D. posiada środki zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości ponad 1,5 mln zł i zaplanowane dochody na 2015 r. w wysokości 25.634.819 zł. Deficyt budżetowy ustalono w wysokości 3.396.878 zł. Wydatki określono na kwotę 29.031.697 zł (zob. Uchwała Nr [...] Rady Gminy D. z dnia [...] grudnia 2014 r w sprawie: uchwalenia Budżetu Gminy D. na rok 2015). Ponadto w budżecie gminy utworzono rezerwy: ogólną w wysokości 61.000 zł i rezerwę celową w wysokości 50.000 zł. Referendarz sądowy zauważa, że rezerwy finansowe, tworzone są w budżetach właśnie na nieprzewidziane wydatki i służą elastycznemu procesowi wydatkowania środków publicznych przy ograniczonych zmianach uchwały budżetowej w toku roku budżetowego. W tych warunkach należało uznać, że podnoszenie przez Gminę, iż pozostające do jej dyspozycji środki przeznaczone są na realizację zadań innych, niż związanych ze wszczętymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Skarżącej i przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto, odnosząc się do argumentacji wniosku zauważyć trzeba, że również gminy jako jednostki samorządu terytorialnego obejmujące swoją działalnością różne sfery życia publicznego i gospodarczego są zobowiązane do przewidywalności związanych z tym skutków i zabezpieczenia niezbędnych środków finansowych. Dotyczy to także Skarżącej i prowadzonych z jej udziałem postępowań sądowych oraz związanych z nimi kosztów, wymogu poniesienia których nie można – planując budżet - z góry wykluczyć. Koszty sądowe stanowią należność publicznoprawną i zwolnienia od nich nie uzasadnia priorytetowe traktowanie ciążących na niej z mocy ustawy zadań, nawet jeżeli związane z nimi wydatki przewyższają dochody tworząc deficyt budżetowy. Prowadziłoby to do sytuacji, w której koszty mogłyby być ponoszone tylko wtedy, gdy po pokryciu tych wydatków pozostaną wolne środki. Takie stanowisko należy uznać za niedopuszczalne, gdyż jak pokazuje praktyka, przypadki te w odniesieniu do jednostek samorządu terytorialnego należą obecnie do incydentalnych. Prowadziłoby to w efekcie do obejścia ustawowych regulacji o obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, gdyż jednostki te, mimo specyfiki swej działalności, nie znalazły się w katalogu podmiotów objętych regulacją art. 239 P.p.s.a. i korzystających z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. To, że Gmina ma deficyt rozumiany jako wynik bilansu nadwyżki kosztów nad przychodami nie może być utożsamiane z brakiem środków finansowych. W tej sytuacji nie może być też uwzględniony sygnalizowany w uzasadnieniu wniosku argument o skomplikowanej sytuacji finansowej Gminy, stojący rzekomo na przeszkodzie do poniesienia przez nią kosztów sądowych. Utrudnienia finansowe – jeżeli nawet takie są – w zestawieniu z ogółem ponoszonych przez Gminę wydatków związanych z realizacją zadań własnych oraz wynikających z załącznika do uchwały budżetowej (w tym przede wszystkim dotacjami na rzecz podmiotów spoza sektora finansów publicznych) nie będą więc stały na przeszkodzie do poniesienia kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania jest to wpis od skargi w kwocie 2.000 zł. Co równie istotne, środki którymi Skarżąca dysponuje na rachunku bankowym wynoszą 1.547.320,91 zł. Kwota ta wielokrotne przewyższa należny w sprawie wpis sądowy. Z kolei przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków, a nie trudnościami w ich zgromadzeniu, na które to "trudności" powołuje się Gmina. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.