III SA/Wa 155/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Protokolant Agata Rogosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2008 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz W. B. kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] sierpnia 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. odmówił W. B.(dalej: Skarżąca) rozłożenia na raty kwoty 12 432 zł zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. wynikającej z zeznania podatkowego PIT-38 wraz z odsetkami za zwłokę. W decyzji wskazano na następujący stan faktyczny. Pismem z 28 kwietnia 2009 r. Skarżąca zwróciła się o rozłożenie na raty należnego podatku wynikającego z zeznania PIT-38 w związku ze sprzedażą akcji otrzymanych z zakładu pracy, motywując ten wniosek trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Podkreśliła, iż utrzymuje się z emerytury w wysokości 1324 zł i ponosi wydatki: 600 zł tytułem czynszu, "I opłata za energię i gaz" – 311, 74 zł, "II opłata" – 256, 76 zł, "III opłata" – 256, 76 zł. Wskazała, że jest chora na nadciśnienie tętnicze i sprawy krążeniowe, jej mąż podejmuje jedynie prace dorywcze; w gospodarstwie domowym pozostaje syn utrzymujący dwoje dzieci i żonę. W uzasadnieniu decyzji Organ stwierdził, że argumenty powołane przez Skarżącą nie są wystarczające do udzielenia wnioskowanej ulgi ratalnej. W ocenie Organu przesłankami do udzielenia ulgi ratalnej mogą być jedynie nagłe zdarzenia losowe, niezależne od woli i sposobu działania podatnika, obniżające radykalnie jego zdolności płatnicze, bądź sytuacja materialna wskazująca na to, że jednorazowa zapłata podatku podważy w istocie sposób podstawy egzystencji, np. spowoduje konieczność korzystania z opieki społecznej. Według Organu w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały powyższe okoliczności. Podkreślono, że podejmując decyzję o sprzedaży akcji Skarżąca winna liczyć się z koniecznością zapłaty podatku i winna ten fakt uwzględnić w swoich kalkulacjach finansowych. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca powtórzyła dotychczasową argumentację wskazując na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Decyzją z [...] listopada 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy zaskarżony akt administracyjny. Według Organu odwoławczego zestawienie dochodów netto i wydatków Skarżącej świadczy o tym, iż brak jest możliwości ustalenia takiego układu ratalnego, który mógłby być możliwy do dotrzymania przez podatnika, gdyż same chęci wpłaty zaległości w systemie ratalnym nie stanowią wystarczającej przesłanki do wydania odmiennego rozstrzygnięcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wnosząc o rozłożenie zaległości na raty powtórzyła wcześniejszą argumentację. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga analizowana według powyższych kryteriów zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach art. 67a § 1 pkt 2 i 3 Ordynacji podatkowej oparte na uznaniu administracyjnym. Z brzmienia tych przepisów wynika, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowych oraz umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Oznacza to, iż nawet jeśli w wyniku analizy sytuacji wnioskodawcy okaże się, że zaistnieją powyższe przesłanki organ może, ale nie musi dokonać przyznania ulgi. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza więc, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach przyznanego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Uznaniowa konstrukcja normy prawnej nie oznacza bowiem dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji, w warunkach art. 67a § 1 pkt 2 i 3 Ordynacji podatkowej musi więc być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie ustawowych przesłanek i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Przy czym należy brać pod uwagę sytuację, w jakiej znajduje się podatnik w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie. Organy podatkowe powinny zatem dokonać aktualnej w odniesieniu do daty wydania decyzji analizy zdolności płatniczej strony oraz aktualnych warunków jej egzystencji. W ocenie Sądu dokonana przez organy ocena zebranych dowodów narusza wyrażoną w art. 191 Ordynacji podatkowej zasadę swobodnej oceny dowodów, godząc jednocześnie w naczelną zasadę prawdy obiektywnej z art. 122 Ordynacji podatkowej. Zasadę określoną w art. 122 Ordynacji podatkowej konkretyzuje z kolei art. 187 § 1 tej ustawy, który nakłada na organ podatkowy obowiązek zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe dyrektywy nakazują, aby oceniając wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych organ prowadzący postępowanie dążył do ustalenia prawdy materialnej i według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenił wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych oraz wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. W niniejszej sprawie proces decyzyjny organów podatkowych w znacznej części nie spełnia tych wymagań. Organy podatkowe przekroczyły tym samym granice przyznanego im uznania administracyjnego. Za dowolną należy uznać ocenę możliwości spłaty przez wnioskodawczynię zaległości objętych postępowaniem. Analiza akt sprawy wskazuje, że główną przyczyną odmowy udzielenia ulgi było uznanie organu, iż brak jest możliwości ustalenia takiego układu ratalnego, który mógłby być możliwy do dotrzymania przez podatnika. W ocenie Sądu takie wnioski są nieuprawnione i oparte na niedopuszczalnym antycypowaniu działań wnioskodawczyni. Niezrozumiałym, w ocenie Sądu, jest zignorowanie przez organy woli spłaty zadłużenia. Skarżąca realnie ocenia swoje możliwości płatnicze, ma świadomość swojej sytuacji materialnej, jednakże równocześnie wskazuje na stałe źródło dochodu. Dokonując zestawienia dochodów netto z wydatkami podatnika, należało uwzględnić fakt, iż w gospodarstwie domowym Skarżącej pozostaje jej syn, który ma zdolności zarobkowe, a zatem partycypować może w uiszczaniu stałych opłat związanych z korzystania z lokalu mieszkalnego. Wobec powyższego spłata zaległości podatkowych w ratach ma realną szansę powodzenia. Reasumując stwierdzić należy, iż analiza procesu decyzyjnego organów podatkowych wskazuje, że narusza on przepisy postępowania co najmniej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji z obrotu prawnego. W sprawie nie dokonano bowiem prawidłowej i wyczerpującej oceny powoływanych przez wnioskodawczynię okoliczności pod kątem ustawowych przesłanek przyznania ulgi w spłacie zaległości podatkowych, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Dlatego, zdaniem Sądu, dokonana przez organy podatkowe ocena sytuacji wnioskodawczyni wykracza poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego i nosi cechy dowolności. Wskazane naruszenie przepisów postępowania skutkuje też uchyleniem, na podstawie art.135 p.p.s.a., decyzji Organu I instancji. Wady procesu decyzyjnego nie mogą być bowiem konwalidowane przed Organem drugiej instancji bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. W postępowaniu ponownym Organ podatkowy wyeliminuje wskazane wady, poczyni ustalenia dotyczące aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawczyni, a następnie oceni ten stan w aspekcie przesłanek z art.67a §1 pkt 2 i 3 Ordynacji podatkowej, czemu da wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. Odnośnie do kosztów orzeczono stosownie do treści art. 200 ustawy procesowej.