III SA/Wa 1556/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Sędzia WSA Wojciech Mazur, , Protokolant Anna Mężyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2006 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. III SA/Wa 1556/06 UZASADNIENIE Skarżący K. C. złożył w dniu 16 listopada 2005r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Jest inwalidą całkowicie niezdolnym do pracy, osobą cierpiącą na wiele schorzeń wymagających kosztownego leczenia. Utrzymuje się z żoną z niewysokich rent a dużą cześć dochodów pochłania zakup leków, spłaca także zaległości podatkowe i kredyt bankowy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (dalej określany jako "Zakład") odmówił K. C. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od września 2000r. do lutego 2002r. w łącznej kwocie wraz z odsetkami - 12.363,05 zł. oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od października 2001 r. do lutego 2002r. w łącznej kwocie wraz z odsetkami 245, 10 zł . Powołując się na treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", Zakład stwierdził, że należności z tytułu składek umarzane mogą być w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przy czym przepis ten w ust. 3 określa sytuacje w których zachodzi całkowita nieściągalność. Przepis art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia al'3 wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Takie należności, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki do takiego umorzenia określone zostały w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) - tj. wówczas gdy zobowiązany 1 / wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z ustaleń Zakładu wynikało, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci renty w kwocie 915,82 zł ( brutto). Także żona K. C. pobiera rentę w kwocie 443,93 2.ł ( brutto), nadto uzyskała dodatkowy przychód roczny w 2004 r. w kwocie 5498 zł . Małżonkowie zajmują mieszkanie spółdzielcze o pow. 67 m kw. Dłużnik przedłożył zaświadczenie o całkowitej, okresowej niezdolności do pracy. Posiada zaległości podatkowe w Urzędzie Skarbowym oraz w banku na rachunku osobistym, ponosi miesięczne wydatki na leki w kwocie 300 zł. Po analizie tej sytuacji Zakład uznał, że zobowiązany nie spełnia kryteriów jakie niezbędne są do pozytywnej oceny wniosku w oparciu o przepis art. 28 ust 3 a u.s.u.s. . Choroba zobowiązanego nie pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż pobiera rentę. Poza tym dłużnik zalega ze składkami finansowanymi przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek do których nie stosuje się z mocy art. 30 u.s.u.s. przepisu art. 28 tej ustawy przewidującego możliwość umorzenia zaległości. Pismem z dnia 30 stycznia 2006r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, iż przedłożył wiele dokumentów z których wynikał zły stan zdrowia jego i żony. Wskazał na całkowitą niezdolność do pracy, kontynuowanie długotrwałego leczenia choroby oczu oraz trudną sytuację finansową skutkującą tym, że po uiszczeniu opłat stałych nie wystarcza im pieniędzy "na życie" . Decyzją z dnia [...] marca 2006r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Prezes przytoczył ustalenia z których wynikało jakie dochody otrzymuje zobowiązany i jego małżonka, jakie posiada wydatki stałe związane z utrzymaniem mieszkania, spłatą kredytu, zakupem leków. Uzasadniając utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy Prezes Zakładu podniósł , że K. C. nie wykazał przesłanek , które kwalifikowałyby przedmiotowe zadłużenie do umorzenia w trybie art. 28 ust 3 a u.s.u.s. Wprawdzie potwierdził, że skarżący jest osobą schorowaną jednak uznał, że choroba ta nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, uprawniony jest bowiem do świadczenia rentowego. Ponadto 2 zaległości obejmują także składki finansowane w części przez ubezpieczonych pracowników, które nie podlegają umorzeniu z mocy art. 30 u.s.u.s. Prezes Zakładu uznał, że skarżący otrzymuje świadczenie rentowe, którego wysokość wskazuje na możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji. Poza tym fakt wystąpienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek nie nakłada na Zakład obowiązku ich umorzenia . Na powyższą decyzję K. C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ponownie opisał swój zły stan zdrowia, trwałą niezdolność do pracy, sytuację materialną, z której wynika, iż kwota 1197 zł stanowiąca sumę rent jakie otrzymują oboje małżonkowie po odjęciu opłat stałych i kosztów leczenia z trudem zaspakaja jedynie podstawowe potrzeby życiowe. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Powołał się przy tym na treść art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz okoliczność, iż zadłużenie objęte zaskarżoną decyzją obejmuje także składki finansowane w części przez ubezpieczonych, które na mocy art. 30 u.s.u.s. nie podlegają umorzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz.U. Nr 153, poz. 1269). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych a Sąd Administracyjny nie może nakazać ich umorzenia. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności umarzane być mogą tylko w 3 przypadku ich całkowitej ,nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Wart. 28 ust. 3a u.s. u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie. społeczne(Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Umorzenie, jak i inne ulgi w spłacie należności, nie dotyczą składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (art. 30 u.s.u.s.). W tym kontekście obowiązkiem organu było wskazanie kwoty zaległości w części, która powstała w związku z nieuiszczaniem składek przez skarżącego jako ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek oraz tych, które finansowane były przez ubezpieczonych pracowników ,a które nie podlegają umorzeniu z mocy art. 30 u.s. u.s. Faktem jest, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane przez Zakład na podstawie art. 28 u.s.u.s oraz § 3 w/w rozporządzenia, oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Należy jednak podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia. ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. sygn.akt II UZP 6/04; OSNP 2004/16/285). Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi. Samo istnienie możliwości podjęcia rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego nie zwalniało organu z obowiązku wnikliwej oceny wystąpienia przesłanek umorzenia i jednoznacznego wskazania, czy i która przesłanka wystąpiła w konkretnej sprawie. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Obejmuje ona natomiast zbadanie, 4 czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Zdaniem Sądu organy nie przeprowadziły dostatecznej oceny materiału dowodowego, w zakresie istnienia przesłanek określonych wart. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Okoliczności uzasadniające umorzenie w tym przypadku zdefiniowane zostały przepisami tj. § 3 ust. 1 w/w rozporządzenia, który nakłada przy tym na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacać należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jego rodziny. Skarżący przedstawił bogaty materiał dowodowy i wykazywał w sposób szczegółowy złą sytuację majątkową i zdrowotną, która jego zdaniem jest taka, iż opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dlatego obowiązkiem organu było ocena przedstawionej sytuacji zdrowotnej , finansowej i rodzinnej skarżącego w aspekcie tej części zaległości która mogłaby być umorzona czyli tej , która nie wiąże się ze składkami finansowanymi przez ubezpieczonych pracowników. Okoliczności przedstawione przez zobowiązanego na uzasadnienie jego wniosku powinny być poddane ocenie organu a nie jedynie przytoczone, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. Zasady tej oceny określone zostały wart. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a odzwierciedleniem jej winno być uzasadnienie decyzji. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę. Pozwala ono na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście wyrażonej wart. 11 k.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania 5 , ' przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Prezes Zakładu, opierając się na ustaleniach organu pierwszej instancji przedstawił sytuację materialną skarżącego, z której wynika, iż posiada on źródło utrzymania w postaci renty inwalidzkiej w wysokości 915,82 zł brutto zł. Jednak obciąża ją zadłużenie nie tylko z tytułu składek, ale także zaległości podatkowych oraz z tytułu udzielonych mu kredytów bankowych. Stan zdrowia skarżącego jest zły a jego możliwości zarobkowe w zasadzie nie istnieją. Przy tak ustalonym stanie faktycznym uzasadnienie zaskarżonej decyzji sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że wniosek w przedmiocie umorzenia należności nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący otrzymuje świadczenie rentowe, którego wysokość wskazuje na możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji. Tymczasem zobowiązany dochodził umorzenia z uwagi na swoją sytuację materialną i zdrowotną a nie z powodu stwierdzenia całkowitej nieściągalności zaległych składek. Prezes Zakładu nie wskazał, jakie elementy ustalonej sytuacji materialnej i rodzinnej. skarżącego, uzasadniają twierdzenie o nie wystąpieniu przesłanek umorzenia należności określonych we wskazanym rozporządzeniu. Sąd nie kwestionuje prawa organów do podjęcia decyzji w przedmiocie umorzenia w ramach uznania administracyjnego, jednakże badając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem obowiązany jest ocenić i to, czy uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym wart. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a sprecyzowanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia nie spełnia wymogów określonych wart. 107 § 3 k.p.a., w szczególności zaś nie może być uznane za wyczerpujące. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Lakoniczność uzasadnienia zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie sprawia, że przedstawioną w nim ocenę stanu faktycznego sprawy Sąd uznał za dowolną i nie uwzględniającą zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Stanowi to naruszenie wyrażonej wart. 80 k.p.a. zasady swobodnej 6 oceny dowodów. Ocena ta wymaga przy tym wykazania faktycznych podstaw rozumowania, którego jest rezultatem. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organy mają obowiązek nie tylko zebrać materiał dowodowy, ale też w sposób wyczerpujący cały ten materiał dowodowy rozpatrzyć. Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozwala uznać, że obowiązek ten został wykonany. Organ ograniczył się do przedstawienia dokonanych ustaleń faktycznych bez wnikliwej ich oceny i wyrażenia tej oceny w uzasadnieniu. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania tj. art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponieważ zaskarżona decyzja narusza wskazane wyżej przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.), należało orzeł:; jak w sentencji. Zakres w jakim ucl1ylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. 7