III SA/Wa 1560/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi "E." spółka cywilna E. T., K. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - We wniosku z 1 marca 2010 r. złożonym na urzędowym formularzu PPPr "E." spółka cywilna K. C., E. T. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu Spółka wskazała, iż nie posiada środków finansowych na ustanowienie we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika, celem wniesienia skargi kasacyjnej. Podniosła, iż próby ustalenia warunków współpracy z pełnomocnikami zakończyły się niepowodzeniem. Spółka od początku rozpoczęcia swojej działalności gospodarczej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej w związku z działaniami Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. Spółka została zmuszona do wstrzymania prowadzenia działalności gospodarczej i decyzją Prezydenta W. z [...] stycznia 2009 r. została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej. Powołując się na przepisy Konstytucji RP oraz umów międzynarodowych wskazuje, iż instytucja prawa pomocy ma służyć realizacji prawa do sądu. Odnosząc się do swojej sytuacji finansowej wyjaśniła, iż posiada środki w wysokości 400 zł i nie prowadzi działalności, która mogłaby przynieść zysk. Nie uzyskuje dochodów. Na rachunku bankowym posiada 200 zł. Wskazała ponadto, iż podjęła wszystkie działania w celu pozyskania środków koniecznych do prowadzenia postępowania, ale działania organu podatkowego uniemożliwiły zgromadzenie tych środków. Pismami z 15 marca 2010 r. Referendarz sądowy wezwał wspólników spółki do złożenia wniosku na urzędowych formularzach PPF oraz do nadesłania dokumentów dotyczących ich sytuacji finansowej. W odpowiedzi K. C., reprezentujący Spółkę wskazał, iż stroną postępowania o przyznanie prawa pomocy jest Spółka, a nie jej wspólnicy. Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte wniosku złożonym na urzędowym formularzu (PPPr), okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Spółki, Referendarz sądowy pismem z 29 kwietnia 2010 r., działając na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wezwał Spółkę do: - nadesłania zeznań podatkowych za 2009 r. wspólników spółki tj. E. T. i K. C., - nadesłania zaświadczeń o wysokości wszystkich dochodów uzyskiwanych przez wspólników spółki, - nadesłania wyciągów z rachunków bankowych Spółki ([...] bank) oraz wspólników Spółki - za ostatnie trzy miesiące, - wskazania, od kiedy Spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i przestała uzyskiwać dochody, - wyjaśnienia, z jakiego źródła Spółka wygospodarowała środki na opłacenie wynagrodzenia radcy prawnego ustanowionego przez Skarżącą w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1589/09 i III SA/Wa 1590/09. W odpowiedzi K. C. wyjaśnił, iż stroną postępowania jest spółka cywilna, która nie jest uprawniona do dysponowania prywatnymi dokumentami jej wspólników. Wyjaśnił, iż Spółka nie uzyskuje dochodów od maja 2008 r. Zapytanie Referendarza sądowego odnośnie źródła uzyskania środków na opłacenie wynagrodzenia radcy prawnego ustanowionego przez Skarżącą w innych sprawach, uznał za oczywistą omyłkę. Do pisma załączył wyciąg z rachunku bankowego Spółki z saldem początkowym na dzień 8 lutego 2010 r. w wysokości 751,90 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. –dalej P.p.s.a.) - stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że Skarżąca składając wniosek o prawo pomocy zażądała częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Wniosek ten, obejmował więc żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, zauważyć należy, że zgodnie z art. 246 §2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W pierwszej kolejności, zgodzić się należy z Wnioskodawcą, iż sytuacja procesowa spółki cywilnej jest specyficzna. Generalnie, spółka cywilna, jako jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej, nie posiada również zdolności sądowej (tj. zdolności do bycia stroną postępowania sądowego), ani zdolności procesowej (tj. zdolności do podejmowania czynności procesowych w postępowaniu sądowym). Wyjątkiem są jednak postępowania podatkowe, których przedmiotem są zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług. W tym przypadku spółka cywilna jest adresatem decyzji podatkowej, którą to decyzję może zaskarżyć do sądu administracyjnego. W tej kategorii spraw spółka cywilna posiada zatem zdolność sądową i procesową w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W przedmiotowej sprawie Spółka skorzystała z przysługującego jej uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tylko w tym zakresie spółka cywilna traktowana jest w zakresie prawa pomocy jak osoba prawna. Natomiast oceniając stan majątkowy Wnioskodawcy, będącego jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, należy jednak uwzględnić także stan majątkowy konkretnych osób fizycznych tworzących daną jednostkę – w tym przypadku konieczne jest ustalenie stanu majątkowego wspólników spółki cywilnej. Jest to sytuacja odmienna aniżeli w przypadku osób prawnych (np. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czy spółki akcyjnej), czy jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje jednak zdolność prawną (np. osobowe spółki prawa handlowego). W przypadku oceny stanu majątkowego tych podmiotów, bada się jedynie stan majątkowy tych jednostek organizacyjnych, bez analizy stanu majątkowego konkretnych osób fizycznych tworzących te jednostki organizacyjne. W tej sytuacji pismem z 29 kwietnia 2010 r. Spółka został wezwana do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej spółki cywilnej, ale także i sytuacji majątkowej wspólników, którzy tworzą tą spółkę cywilną. Z tego powodu Skarżąca została zobligowany do nadesłania zeznań podatkowych wspólników za 2009 r. oraz zaświadczeń o wysokości ich dochodów. Wezwanie Referendarza sądowego, miało na celu zobrazowanie aktualnego i rzeczywistego stanu majątkowego Skarżącej w dwóch sferach. Pierwsza sfera dotyczyła kondycji finansowej samej spółki cywilnej, natomiast druga miała zobrazować stan majątkowy wspólników tworzących spółkę. W odpowiedzi na wezwanie, reprezentujący spółkę wspólnik – K. C. odmówił złożenia dokumentów oraz wyjaśnienia sytuacji finansowej wspólników podnosząc, iż Wnioskodawcą jest Spółka, która nie jest uprawniona do dysponowania prywatnymi dokumentami jej wspólników. Odnosząc się do powyższego Referendarz sądowy zauważa, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Referendarz sądowy nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Nie uczyniła bowiem zadość wezwaniu do przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jaka jest jej rzeczywista sytuacja majątkowa. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W związku z powyższym, na podstawie art. 243 §1, art. 245, art. 246 §2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.