III SA/Wa 1561/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Sędzia WSA Wojciech Mazur, , Protokolant Anna Mężyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2006 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. III SA/Wa 1561/06 UZASADNIENIE Skarżący J. M. złożył w dniu 22 grudnia 2005r. wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, które w toku postępowania egzekucyjnego potrącane były z jego wynagrodzenia za pracę . We wniosku wskazał, że nie jest w stanie udźwignąć konsekwencji potrącania mu z wynagrodzenia należności tytułem zaległych składek, gdyż jego rodzina skalda się z 11 osób w tym 9 uczących się dzieci. Cała rodzina utrzymuje się z jego pensji, która po potraceniu zaległości nie wystarcza na utrzymanie zwłaszcza, że dzieci chorują i wymagają leczenia. Decyzją z dnia [...] lutego 2005r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej określany jako "Zakład") odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - za okres 11/1998- 08/1999 w łącznej kwocie 22.742,89 zł, ubezpieczenie zdrowotne - za okres 01/1999- 08/1999 w łącznej kwocie 3.106,36 zł, Fundusz Pracy i FGSP - za okres 11/1998- 08/1999 w łącznej kwocie 1.577,57 zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład, powołując się na treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", wskazał, że należności z tytułu składek umarzane mogą być w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W przypadku zobowiązanego przesłanki całkowitej nieściągalności nie zachodzą, gdyż posiada on stałe źródło dochodu. Wdrożona w dniu [...] czerwca 2005r. przez Dyrektora Oddziału ZUS egzekucja administracyjna z wynagrodzenia za pracę jest skuteczna. Nadto, zaległości z tytułu przedmiotowych składek, stanowią zarówno składki na własne ubezpieczenia skarżącego , jak i składki na ubezpieczenia pracowników, tym samym brak jest podstaw moich umorzenia. W złożonym w dniu 2 marca 2006r. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, J. M. wniósł o umorzenie zadłużenia z tytułu składek za okres 11/1998 - 08/1999 wraz z należnymi odsetkami. Wniosek swój uzasadnił wyjątkowo trudną 1 sytuacją materialną rodziny, związaną z własnymi problemami zdrowotnymi i problemami zdrowotnymi dzieci oraz uzyskiwaniem bardzo niskich dochodów. Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne J. M. w łącznej kwocie 9.365,32 zł, w tym na: ubezpieczenia społeczna za okres 11/1998-08/1999 w kwocie 7.448,85 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/1999-08/1999 w kwocie 1.378,86 zł, Fundusz Pracy za okres 11/1998-(18/1999 w kwocie 537,61 zł, Natomiast odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie pracowników w łącznej kwocie 18.053,50 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w przypadku skarżącego zachodzi sytuacja określona wart. 28 ust.3a , u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1356). Z zebranego materiału wynikało, że od wielu lat sytuacja materialna rodziny skarżącego jest trudna. Z uwagi na problemy zdrowotne, w okresie od 1 września 1999 r. do 31 stycznia 2005 r. zobowiązany pozostawał bez zatrudnienia. Od 1 lutego 2005 r. zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę z uposażeniem miesięcznym brutto w kwocie 1.830,00 zł. Po uwzględnieniu wszystkich potrąceń, także na rzecz Zakładu tytułem zaległości składkowych, otrzymuje wypłatę w kwocie ok. 560,00 zł. Źródłem utrzymania 11 -osobowej rodziny są zasiłki i świadczenia wypłacane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. w kwocie ok. 1.100,00 zł, a także renta socjalna (w kwocie 423,31 zł netto) przyznana na stałe synowi - J. M. M., który jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności . Z dokumentacji wynikało, że troje dzieci, w związku z problemami zdrowotnymi, pozostaje pod stałą opieką różnych poradni lekarskich. Od lat rodzina korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P.. Nie posiada żadnych ruchomości, wierzytelności oraz praw majątkowych. Jest natomiast skarżący wspólnie z małżonką współwłaścicielem nieruchomości, tj. działki o pow. 4,40 ha zabudowanej domem jednorodzinnym o pow. 120 m2 położonej w P. przy ul. [...]. Z uwagi na powyższe okoliczności, zdaniem Prezesa Zakładu skarżący, wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, 2 ponieważ pozbawiłoby to możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych rodziny. Natomiast , co do nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP za okres 11/1998-08/1999 za zatrudnionych pracowników Prezes Zakładu odmówił umorzenia, gdyż stosownie do art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do należności finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 dotyczącego umorzenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniósł J. M. i domagał się umorzenia zaległości składkowych w całości, ponawiając argumentację o trudnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i życiowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i ponowił twierdzenie o braku możliwości zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie jednak nie z powodów wskazanych w skardze . Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem (legalności) zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w sprawie umorzenia należności z tytułu należnych składek i odsetek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (" K.p.a.") dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną wart. 6 K.p.a., czyli obowiązkiem prawidłowego stosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego. Decyzje Prezesa Zakładu należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 K.p.a. Z przepisu tego wynika zaś, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W sentencji zaskarżonego rozstrzygnięcia Prezes Zakładu nie wskazał jednak art. 127 § 3 ani art. 138 § 1 K.p.a., a nadto co szczególnie istotne sentencja decyzji nie odpowiada dyspozycji art. 138 § 1 K.p.a. Z przepisu tego wynika, bowiem, że organ odwoławczy utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka, co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję umarza postępowanie w pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. W związku z tym sentencja decyzji, która rozstrzyga sprawę tylko w sposób merytoryczny nie mieści się w wyżej wymienionych kryteriach bowiem powoduje, że w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja wydana przez Zakład w pierwszej instancji, która nigdy nie został uchylona w postępowaniu odwoławczym. Jeżeli Prezes Zakładu, zamierzał uchylić decyzję Zakładu i orzec merytorycznie, to powinien dać temu wyraz w sentencji decyzji, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Dlatego decyzja wydana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń nie odpowiada powołanym wyżej przepisom. Warunkiem orzeczenia przez organ odwoławczy co do istoty sprawy jest uchylenie zaskarżonej decyzji, wydanej w pierwszej instancji. Warunku tego w rozpoznawanej sprawie nie spełniono dlatego istnieją dwie decyzje o odmiennej treści, pierwsza odmawia umorzenia zaległości składkowych a druga umarza należności składkowe zobowiązanego jako ubezpieczonego będącego płatnikiem składek oraz odmawia umorzenia w części dotyczącej składek finansowanych przez pracowników. 4 Określone w art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. rodzaje rozstrzygnięć są bezwzględnie wiążące w tym znaczeniu, że decyzja, która nie mieści się w ramach tego przepisu jest niewątpliwie wadliwa. Poza w/w uchybieniem, które skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji - w kontekście zarzutów skargi i żądania umorzenia całości zaległych składek, należy zauważyć, że na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności ( która zachodzi w sytuacjach określonych wart. 28 ust 3 tej ustawy . Jednak art. 28 ust. 3 a, u.s.u.s. przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku takim, należności (wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek) , mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przetoczone przepisy potwierdzają prawidłowość rozstrzygnięcia w tej części, w której odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracowników zatrudnianych przez skarżącego w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Stanowi o tym wyraźnie brzmienie przepis art. 30 u.s.u.s. -" do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje .się art. 28 i 29." Nadto regulacja ta koresponduje z przepisem § 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. , Nr 141, poz. 1365) , które określa szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Zatem przesłanki wskazane w tym rozporządzeniu mogły stanowić ( i stanowiły ) o umorzeniu składek własnych skarżącego będącego równocześnie płatnikiem tych składek ale nie mogły być brane pod uwagę przy zaległościach związanych z składkami finansowanymi w części przez zatrudnianych pracowników. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi 5 (Dz. U. z 2000 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. 6 ..