III SA/Wa 1575/17

24/09/2018 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 24/09/2018 r po rozpoznaniu wniosku E. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]/02/2017 Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić Spółkę od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej 10.000,- zł; 2. odmówić spółce przyznania prawa pomocy pozostałym zakresie Skarżąca E. Sp. z o.o. złożyła, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie niespełna 50 tys. zł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych pond 1000 zł. Wyjaśniła, że z uwagi na sytuację ekonomiczno-finansową, brak wolnych środków obrotowych, zabezpieczenie nieruchomości i ruchomości – nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Referendarz sądowy wezwał Skarżącą, m.in., o przedłożenie dokumentacji dotyczącej działalności prowadzonej, szczegółowo wymienionej w wezwaniu, w szczególności dokumentacji finansowej i rachunkowej za okres prowadzenia działalności. Skarżąca poinformowała o tym, że: - w kasie dysponuje kwotą [...] zł; - przychody na 1/7/2018 r. to kwota [...] zł; -wydatki na 31.7.2018 r. to[...] zł; -zobowiązania długoterminowe to [...] zł; krótkoterminowe – [...] zł. Załączyła sprawozdanie finansowe, zestawienie faktur, umowy i faktury obsługi prawnej, wyciągi z rachunków bankowych i in.. Spór w sprawie dotyczy rzetelności deklarowania podstaw opodatkowania oraz obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług. Wymagany wpis od skargi kasacyjnej wynosi 50 tys zł, wymagany wpis od skargi (już uiszczony) wynosił 100 tys zł. Należy wskazać Skarżącej, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów (por. postanowienie NSA z dnia 22/7/2014 r., I FZ 226/14, publ. LEX nr 1492476). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 16.01.2014 r., sygn. akt II GZ 792/13, publ. LEX nr 1452809), w szczególności stopień realizacji obowiązku zabezpieczenia środków na poczet kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (tak Europejski Trybunał Praw Człowieka, np. w wyroku z 19/1/ 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. wyrok NSA z dnia 1/4/2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191, postanowienie NSA z 13/3/2012 r., II FZ 195/12). Skoro spółka z o.o. nadal zgłasza roszczenie do istnienia w porządku prawnym, czego przejawem jest złożenie wniosku o likwidację, to powinna realizować swoje cele, w tym pokrywać koszty sądowe, o własnych siłach i w oparciu o własne środki bądź też środki pochodzące z innych źródeł - choćby z dopłat wspólników czy instrumentów dłużnych (por. postanowienie NSA z dnia 3/7/2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 oraz powołane tam orzeczenie ETPCz z 22/3/2012 r. 19508/07 w sprawie Granos Organicos Nacionales S.A. przeciwko Niemcom, § 48). Tym bardziej, że jak wynika z pisma z 13/8/2018 r. (k. 67 akt o prawo pomocy), Skarżąca korzysta z zewnętrznych źródeł finansowania (pożyczki od udziałowca), niezależnie od innych uzyskiwanych przychodów, czy posiadanych należności (por sprawozdanie finansowe i bilans załączone do akt sprawy). W ocenie referendarza sądowego, nie jest wystarczającym do przyznania prawa pomocy oświadczenie wnioskodawcy dotyczące przeznaczania wszystkich posiadanych środków pieniężnych na zabezpieczenie spłaty zobowiązań. Takim samym zobowiązaniem, tylko wobec Skarbu Państwa, jest obowiązek zapłaty wpisu od skargi kasacyjnej. Zdaniem referendarza sądowego, dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z 30/8/2002 r. Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako u.p.p.s.a.) znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie. (postanowienie NSA z dnia 5.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., I FZ 26/13, CBOSA). W tym kontekście należy zaakcentować, ze przychody Strony za dwa ostatnie lata wynosiły, odpowiednio, 1141360 zł i 784609 zł. Również obecnie Skarżąca wprost uzyskuje przychody (we wskazanej w części historycznej wysokości) oraz wciąż dokonuje wydatków związanych z działalnością. Brak jest podstaw, by uznać, ze koszt sporu sądowego nie powinien zawierać się w kategorii wydatków związanych z działalnością. W tych okolicznościach nie sposób przyznać Skarżącej prawa pomocy w pełnym, wnioskowanym zakresie. Przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa stanowiłoby naruszenie art. 71 jak i art. 84 Konstytucji RP: wskazuje na to tak ocena niezrealizowanego w pełni obowiązku poczynienia rezerw, jak fakt posiadania środków, co Strona zadeklarowała w formularzu PPPr Podkreślić bowiem należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4.07.2013 r., II GZ 324/13). Referendarz sądowy zadecydował o przyznaniu Stronie prawa pomocy w wysokości wskazanej w sentencji z uwagi na uiszczenie przez nią wpisu od skargi w wysokości 100 tys. zł, fakt zabezpieczenia majątku, zmniejszenie dynamiki prowadzenia działalności gospodarczej, korzystanie (już) przez Stronę z zewnętrznych źródeł finansowania jak i uciążliwość natychmiastowego (w terminie siedmiu dni) w zgromadzeniu środków wymaganych na poczet wpisu od skargi kasacyjnej. W swoim działaniu referendarz sądowy dąży do zapewnienia Stronie pełni realizacji prawa do Sądu i – w konsekwencji – uzyskania potencjalnie korzystnego wyniku sporu Sądowego na etapie Sadu drugiej instancji (aegroto dum anima est, spes est). Wyważenie tych wartości jest przyczyną zwolnienia Strony od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej 10 tys zł, jak też uzasadnieniem odstąpienia od postulatu zabezpieczenia interesów Skarbu Państwa w ramach przestrzegania zasad dyscypliny gospodarowania finansami publicznymi przez urzędnika sądowego. Referendarz sądowy ma też na uwadze stopień realizacji przez Skarżącą zasady transparentności gospodarki finansowej i stopień realizacji wezwania sadowego, do wystosowania którego był zobowiązany (nil mirari, nil indignari, sed intellegere). Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.