III SA/Wa 1583/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi B. S.A. w W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] marca 2007 r., nr [...], 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz B. S.A. w W. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. B. S.A. (dalej zwany "Stroną", "Skarżącą") wniosła do Naczelnika Urzędu Skarbowego P. pismo z [...] lutego 2007r. zatytułowane "Skarga", "licząc na osobistą interwencję Pani Naczelnik celem doprowadzenia do jak najszybszego zaspokojenia wierzyciela". W uzasadnieniu wyjaśniła, że egzekucję w sprawie o sygn. akt [...] wszczął 27 stycznia 2006r. komornik rewiru [...] w P., a obecnie, od przekazania postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z [...] maja 2006r., prowadzi ją komornik Urzędu Skarbowego P. Strona podała, że 9 sierpnia 2006r., w związku z brakiem jakichkolwiek informacji w sprawie, wysłała pismo o przedstawienie działań służących wyegzekwowaniu należności od dłużnika. Na pismo to nie uzyskała wyczerpujących wyjaśnień, a interwencje pisemne i ustne nie odniosły skutku. Samodzielne podjęła więc starania służące ustaleniu majątku dłużnika, dowiadując się, że dłużnik w lipcu 2006r. sprzedał nieruchomość, która była objęta egzekucją, nie informując o tym wierzyciela. Podniosła też, że podczas wizyty w biurze komornika dowiedziała się, że komornik nie wiedział o tej okoliczności. Zawiadomiła go więc o sprzedaży pismem z 14 listopada 2006r, zwracając się o potwierdzenie czy taka transakcja miała miejsce oraz o potwierdzenie dlaczego w trakcie prowadzonej egzekucji możliwe było wyzbycie się przez dłużnika pokaźnego majątku ze szkodą dla wierzyciela. Nie uzyskała od komornika żadnych wyjaśnień, mimo znacznego upływu terminów. Takie opieszałe wykonywanie obowiązków uniemożliwia wierzycielowi złożenie skargi paulińskiej, którą już dawno powinien złożyć komornik. Zwróciła się ponadto o wyjaśnienie czy komornik zawiadomił prokuraturę, jeśli potwierdziła się sprzedaż ww. nieruchomości. Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z [...] marca 2007r., na podstawie art. 123 ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. oraz art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954, dalej "u.p.e.a."), oddalił skargę, w uzasadnieniu wyjaśniając, że wniesiono ją na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Stwierdził, że egzekucję wobec dłużnika S. wszczął [...] stycznia 2006r. Komornik Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w P., ale z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej z sądową do rachunku bankowego dłużnika obecnie - od 25 maja 2006r. - egzekucję prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego P., po przekazaniu przez Komornika Sądowego akt egzekucyjnych o [...], zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. [...] z [...] kwietnia 2006r. sygn. akt [...]. Organ wyjaśnił jednocześnie (bez podawania dat), że w związku z zaspokojeniem tylko części kosztów egzekucyjnych z zajętego rachunku bankowego dłużnika wystąpił do Starostwa Powiatowego w L. z zapytaniem czy dłużnik jest właścicielem nieruchomości. Z otrzymanych odpisów ksiąg wieczystych wynika, że dłużnik sprzedał w połowie 2006r. nieruchomości położone G., gmina W. firmie S. sp. z o.o. Organ egzekucyjny nie został o tym poinformowany. Zdaniem Dyrektora organ egzekucyjny prowadząc postępowanie nie pozostawał bierny, choć napotkał trudności w realizacji sprawy. Akta były dwukrotnie przydzielone poborcy skarbowemu 11 i 18 września 2006r., jednak z uwagi na nieobecność zobowiązanego pod wskazanym adresem, sprawa nie została załatwiona. Utrudniony był ponadto kontakt z przedstawicielami firmy, ze względu na różny adres siedziby Spółki i adres prowadzonej działalności - B, Gm. W.. Zdaniem organu zarzut strony, iż działanie Urzędu uniemożliwia wierzycielowi złożenie skargi paulińskiej są bezzasadne, gdyż przysługuje ona tylko i wyłącznie wierzycielowi, nie później niż przed upływem 5 lat od daty dokonania czynności prawnej przez dłużnika, która działała na niekorzyść wierzyciela. Organ egzekucyjny podejmował działania mające na celu zastosowanie środków egzekucyjnych w celu wyegzekwowania należności wskazanej w aktach sprawy [...]. Dowodem tego są raporty poborców skarbowych oraz pisma mające na celu pozyskanie informacji o zobowiązanym. Wskazano, że organ egzekucyjny posiada bardzo dużą ilość tytułów wykonawczych, a biorąc pod uwagę obsadę kadrową uniemożliwiło to częstsze przydzielanie sprawy do służby poborcom skarbowym. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił ponadto, że zobowiązał organ egzekucyjny do podjęcia wszelkich niezbędnych działań mających na celu zaspokojenie wierzyciela, przy czym wskazał, że wierzyciel nie powinien być bierny, lecz winien starać się pozyskać informacje o majątku zobowiązanego, do którego można skierować egzekucję. Strona w zażaleniu z [...] marca 2007r. ponownie podniosła, iż pierwsze pismo z zapytaniem o informacje o bieżącym stanie sprawy skierowała do organu egzekucyjnego 9 sierpnia 2006r. i przez trzy miesiące nie otrzymała żadnej odpowiedzi. Dalsze interwencje pisemne jak i ustne nie odnosiły skutku. Prowadzący egzekucję poborcy skarbowi, z którymi nawiązała bezpośredni kontakt nie byli zorientowani w stanie sprawy. Kolejne pismo do organu zawierało informację o sprzedaży spornej nieruchomości z majątku dłużnika. Odpowiedź na nie otrzymała po miesiącu, ale nie zgodziła się z twierdzeniem organu, iż dołożył wszelkich starań w sprawie, nie działał opieszale, a także podejmował wszelkie, możliwe działania, aby jak najszybciej zastosować odpowiednie środki egzekucyjne w celu zaspokojenia wierzyciela. Stwierdziła, że od samego początku podejmowała samodzielnie starania służące ustaleniu majątku dłużnika oraz poinformował organ egzekucyjny o sprzedaży nieruchomości przez dłużnika, o której komornik prowadzący sprawę nie wiedział. Ustaliła też i wskazała dane nowego właściciela nieruchomości. Dopiero po samodzielnym przeprowadzeniu licznych działań, które winny być wykonane przez organ uzyskała pierwszą lakoniczną odpowiedź w sprawie. Nie zgodziła się też ze stanowiskiem organu, że do sprawy nie mają zastosowania przepisy art. 527-534 k.c. dotyczące złożenia skargi paulińskiej, uznając je za w pełni zasadne. W jej ocenie niedopuszczalne jest, aby w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego dłużnik pozbył się majątku w postaci nieruchomości z pominięciem drogi licytacyjnej. Jest to działanie na szkodę wierzyciela. Organ rozpoznając skargę nie odpowiedział ponadto jednoznacznie na pytania, co może mieć znaczenie dla skuteczności skargi. Minister Finansów postanowieniem z [...] czerwca 2007r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17, art. 18 i art. 54 u.p.e.a., utrzymał w mocy ww. postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu powołując się na treść art. 54 u.p.e.a. wskazał, że podstawą do prowadzenia egzekucji było postanowienie Sądu Rejonowego w P. Wydział [...] z [...] marca 2006r. sygn. akt [...], które dotyczyło rachunku bankowego dłużnika. Organ wyznaczony przez Sąd prowadził jedynie egzekucję we wskazanym zakresie, ograniczając ją do majątku, do którego powstał zbieg. W pozostałej części, tj. egzekucji z rzeczy lub praw majątkowych dłużnika (zobowiązanego) nieobjętych zbiegiem, każdy organ egzekucyjny dokonuje czynności samodzielnie, w ramach prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego. Organem właściwym do dokonania czynności egzekucyjnych (w tym egzekucji z nieruchomości) był dotychczasowy organ egzekucyjny. Strona posiadała więc legitymację do złożenia skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego jedynie w zakresie realizacji egzekucji z rachunku bankowego. Organ egzekucyjny po dokonaniu zajęcia rachunku bankowego nie miał wpływu na realizacje tego środka egzekucyjnego, która uzależniona jest od stanu środków pieniężnych znajdujących się na tym rachunku. Zdaniem Ministra Finansów egzekucja z rachunku bankowego nie prowadzona była w sposób przewlekły. Na uwzględnienie nie zasługiwały też podniesione w zażaleniu zarzuty, gdyż nie odnosiły się do egzekucji skierowanej do zajętego rachunku bankowego, do którego nastąpił zbieg egzekucji sądowej z egzekucją administracyjną. Dyrektor Izby Skarbowej w P. w uzasadnieniu swego postanowienia winien ocenić wyłącznie zasadność skargi wierzyciela pod katem przysługującego mu prawa wniesienia skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, w zakresie środka egzekucyjnego, co do którego nastąpił zbieg egzekucji sądowej z egzekucją administracyjną. Strona w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła o uchylenie zaskarżonej "decyzji" i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu podkreśliła, że organ odwoławczy nie odniósł się do argumentów podnoszonych przez wierzyciela dotyczących między innymi długotrwałości postępowania, nieinformowania o przebiegu egzekucji ze wskazaniem konkretnych informacji oraz nieudzielaniu odpowiedzi na pisemne i ustne ponaglenia. Nie odniesiono się też do wyzbycia przez dłużnika majątku w postaci nieruchomości z pominięciem drogi licytacyjnej i nie umieszczeniu uzyskanych z tego tytułu środków finansowych na rachunku bankowym. Wyzbycie się majątku przez dłużnika winno skutkować złożeniem zawiadomienia do właściwej prokuratury o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa określonego w art. 300 § 3 Kodeksu karnego. Organ odwoławczy aprobował przewlekłość postępowania i bezczynność organu egzekucyjnego, który działał na szkodę interesów finansowych Skarbu Państwa. Działania dłużnika prowadziły również do uniemożliwienia egzekucji administracyjnej. Interpretacja przepisów prezentowana przez organ prowadzi do wniosku, że postępowanie egzekucyjne w administracji ogranicza się do zajęcia konta bankowego dłużnika, a organ egzekucyjny nie ma żadnych obowiązków i powinności. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie powtarzając w uzasadnieniu dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne i miały wpływ na wynik sprawy. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej P.p.s.a., stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia, bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia jego nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 - 2 P.p.s.a.). W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że organy nadzoru rozpatrujące sprawę nie przeanalizowały w sposób właściwy treści wniosku strony skarżącej nazwanego skargą. Uwadze organów obu instancji uszło, iż strona w swym wniosku odwołuje się zarówno do działań komornika sądowego, jak również do działań organu, prosząc jednocześnie organ administracyjny o interwencję w związku z nieprawidłowościami w działaniach organu egzekucji sądowej. Stosownie natomiast do art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym należy w sposób odpowiedni stosować przepisy procedury administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne było ustalenie, jaki rodzaj środka prawnego został złożony przez stronę, wobec zawiłości sformułowań zawartych we wniosku oraz wskazywania przy dokonywanych czynnościach zarówno na komornika sądowego, jak również organ administracyjny prowadzący egzekucję. Tym samym należało w trybie art. 50 § 1 k.p.a. w związku z ww. przepisem art. 18 u.p.e.a. wezwać stronę skarżącą do sprecyzowania na piśmie żądań. W prawie cywilnym przewidziano bowiem instytucję złożenia skargi na czynności komornika, na co wskazuje również uzasadnienie zaskarżonego do Sądu postanowienia Ministra Finansów. Sąd zwraca ponadto uwagę, że w aktach sprawy, na podstawie których orzeka Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stosownie do treści art. 133 § 1 P.p.s.a. brak jest także pisma strony skarżącej z 9 sierpnia 2006r., w którym, jak podaje we wniosku wszczynającym niniejsze postępowanie administracyjne, zwróciła się o przedstawienie działań służących wyegzekwowaniu należności od dłużnika, w związku z brakiem jakichkolwiek informacji w sprawie. Brak tego pisma uniemożliwia Sądowi dokonanie kontroli legalności zaskarżonego do sądu postanowienie Ministra Finansów, oraz podniesionych w nim okoliczności, że w sprawie nie można mówić o przewlekłości postępowania egzekucyjnego, jak również poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. Skoro strona skarżąca, już we wniosku wszczynającym postępowanie w sprawie podniosła, że nie uzyskała wyczerpujących wyjaśnień co do podejmowanych działań, a interwencje pisemne i ustne nie odniosły skutku, rolą organów nadzoru obu instancji, które uznały, że w sprawie mamy do czynienia ze skargą na przewlekłość prowadzonego postępowania egzekucyjnego, było rozważenie i przeanalizowanie treści pisma strony, z uwagi na ewentualne nieprawidłowości w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym oraz podejmowanie działań zmierzających do wyegzekwowania należności. Dopiero analiza całokształtu materiału dowodowego sprawy pozwala na prawidłowość ocen, w rozpoznawanej sprawie wystąpienia, bądź nie przesłanek uzasadniających przewlekłość postępowania egzekucyjnego (art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz w związku z art. 54 § 1 in fine u.p.e.a.). Również w zażaleniu wniesionym do Ministra Finansów strona podtrzymała swoje stanowisko w zakresie nie ustosunkowania się do treści jej pism wnoszonych w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego. Tym samym organ rozpatrujący skargę na przewlekłość postępowania powinien odnieść się do zarzutów podnoszonych w zażaleniu. Organy egzekucyjne, w tym także organy nadzoru nie są bowiem zwolnione z prawidłowego stosowania dyspozycji przepisu art. 77 § 1 k.p.a., który zobowiązuje je do rozpatrzenia całości materiału dowodowego sprawy, szczególnie gdy, przed wyjaśnieniem istoty wniosku strony wszczynającego egzekucyjne postępowanie nadzorcze, organy te uznały że w sprawie należy rozważyć przesłanki wystąpienia przewlekłości postępowania egzekucyjnego. W tym miejscu warto również podkreślić, że po zmianie u.p.e.a. ustawą nowelizującą z 2001r. oraz wprowadzeniem nowych definicji do art. 1a pkt 2 u.p.e.a. czynności egzekucyjne to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Sąd zwraca przy tym uwagę, że choć rację ma Minister Finansów twierdząc, że doszło do zbiegu egzekucji sądowej z egzekucją administracyjną jedynie w odniesieniu do jednego z zastosowanych środków egzekucyjnych - z rachunku bankowego i tylko w tym zakresie organ egzekucyjny zobowiązany był do łącznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, to jednak organ egzekucyjny nie został zwolniony od stosowania innych środków egzekucyjnych, które prowadziłyby do bezpośredniego wykonania obowiązku (art. 7 § 2 u.p.e.a.) oraz do wypełnienia celu, któremu służy prowadzenie postępowania egzekucyjnego - podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonywania obowiązków (art. 6 § 1 u.p.e.a.). Przekazanie przez Sąd powszechny prowadzonej egzekucji do rachunku bankowego administracyjnemu organowi egzekucyjnego nie zwalnia organu z podejmowania czynności w sposób bezpośrednio zmierzający do zaspokojenia wierzyciela, także z innych niż zajęty rachunek bankowy, składników majątkowych dłużnika. Sąd w związku z powyższymi uwagami stwierdza także, że we wskazanej wyżej ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zdefiniowano terminu przewlekłości postępowania, o którym mówi art. 54 § 1 u.p.e.a. in fine. Definicji tego pojęcia nie ma również w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, który ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z art. 18 u.p.e.a. W związku z tym mogą się rodzić wątpliwości interpretacyjne z tego zakresu. Niemniej jednak w ocenie Sądu możliwe jest posiłkowe odwołanie się do unormowań zawartych w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, dalej powoływana jako ustawa o skardze). Z przepisu art. 2 ust. 2 tej ustawy wynika, iż dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Pożądane jest również odwołanie się, na mocy art. 18 u.p.e.a., do zasady przewidzianej w art. 11 K.p.a. - szybkości, wnikliwości i prostoty postępowania oraz zasady wynikającej z dyspozycji art. 7 § 2 u.p.e.a. - stosowania środków prowadzących do bezpośredniego wykonania obowiązków, choć najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. W skardze na przewlekłość postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny strona - w rozpoznawanej sprawie wierzyciel - może zatem kwestionować zarówno prawidłowość poszczególnych czynności, twierdząc, że odstąpienie od ich dokonania przez organ egzekucyjny doprowadziło do przewlekłości postępowania egzekucyjnego, jak również zarzucać organowi egzekucyjnemu, że bezpodstawnie odstąpił od dokonania określonych czynności. Organ egzekucyjny, o czym była mowa już wyżej, otrzymawszy pismo od strony winien ocenić jego treść i ustalić jego rzeczywisty charakter, czego w rozpoznawanej sprawie zabrakło. Należy także podkreślić, że skarga na przewlekłość postępowania, w świetle art. 54 § 2 u.p.e.a. przysługuje każdemu kto jest zainteresowany prowadzeniem postępowania egzekucyjnego w sposób prawidłowy, ale nie przysługuje temu, kto powołuje się wyłącznie na potrzebę ochrony praworządności. W spawie udzielenia ochrony podmiotom mającym interes faktyczny i prawny można zastosować dyspozycję art. 6 § 1a u.p.e.a. i tą możliwość, w świetle złożoności wniosku strony wszczynającego postępowanie administracyjne powinny ewentualnie rozważyć organy nadzoru podczas toczącego się postępowania, w związku z opieszałym, jak twierdzi strona skarżąca, podejmowaniem czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Skarga taka, stosownie do ww. przepisu, przysługuje podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku. Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie uznał, że zasadne było wyeliminowanie z obrotu prawnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., zarówno zaskarżonego postanowienia, jak również poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. (punkt pierwszy sentencji). Doszło bowiem do istotnych naruszeń prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pozostałe zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie z punku drugiego sentencji ma swoje uzasadnienie w dyspozycji art. 152 P.p.s.a. Postanowienie o zwrocie kosztów postępowania sądowego (punkt 3 sentencji) wydano na podstawie art. 200, art. 209 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), strona skarżąca była reprezentowana przez adwokata, a wpis sądowy był wpisem stałym i wynosił 100 zł.