III SA/Wa 1586/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa, , po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "M." sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi "M." sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2005 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - W skardze z 4 sierpnia 2009 r. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia[...] lipca 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2005 r., "M. " sp. z o.o. (dalej - "Skarżąca" lub "Spółka") zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, że nie ma żadnych środków finansowych na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Pismem z 23 września 2009 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącą do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPPr oraz do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej Spółki tj.: zeznań podatkowych za 2007 i 2008 r., deklaracji VAT- 7 za ostatnie 3 miesiące, zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania za okres od stycznia do września 2009 r., szczegółowej informacji dotyczącej posiadanych przez Spółkę zobowiązań i wierzytelności, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych Spółki za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca nadesłała formularz PPPr, z którego wynika jedynie, iż wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, a stan konta w banku 0 zł. W piśmie załączonym do wniosku Skarżąca wskazała, iż nie jest wstanie wykonać pozostałych punktów wezwania, gdyż od ponad dwóch lat nie prowadzi żadnej działalności. Wyjaśniła ponadto, że po kolejnych kontrolach skarbowych i ZUS, została obciążona zobowiązaniami, których nie jest wstanie spłacić. Wszelkie zaległości są wynikiem działania poprzedniego zarządu. Wskazała również, że nie uzyskuje żadnych przychodów. Pismem z 5 października 2009 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącą do wskazania zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz ponownie wezwał do nadesłania dokumentów obrazujących aktualną sytuacje finansową Skarżącej tj. : dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia od ponad dwóch lat działalności gospodarczej oraz nieuzyskiwania żadnych dochodów (np. sprawozdania finansowe, zaświadczenia o nieskładaniu zeznań podatkowych, "zerowe" deklaracje VAT- 7, zaświadczenie o zawieszeniu prowadzonej działalności itp.), wyciągów z rachunków bankowych Spółki w Banku [...], zeznania podatkowego Prezesa Zarządu Spółki za 2008 r. oraz zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskanych w roku bieżącym. W odpowiedzi Skarżąca wskazała, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku bankowego oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z [...] lipca 2008 r. oddalające wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości. Odnośnie pozostałych dokumentów wskazała, iż nie jest w stanie ich przedstawić, gdyż nie zostały one sporządzone na skutek braku środków. Postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 1586/09 referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Powołał się na brak dostatecznego wykazania przez Spółkę braku środków finansowych na ponoszenie kosztów sądowych. Wskazał, że Skarżąca nie nadesłała żądanych od niej dokumentów, w tym potwierdzających zaprzestanie prowadzenia działalności oraz zeznań podatkowych prezesa zarządu. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżąca zarzuciła mu naruszenie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.". Skarżąca została bowiem wezwana do złożenia dokumentów źródłowych nieprzewidzianych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) – powoływanego dalej jako "rozporządzenie". W § 4 rozporządzenia wymieniono dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. W przepisie tym nie wymieniono żądanych przez referendarza sądowego dokumentów potwierdzających zaprzestanie prowadzenia przez Skarżącą działalności gospodarczej oraz zeznań podatkowych prezesa zarządu. Co więcej referendarz żądał także od Skarżącej przedstawienia sprawozdań finansowych, zaświadczeń o nieskładaniu zeznań podatkowych oraz zaświadczeń o nieprowadzeniu działalności gospodarczej, które również nie zostały wymienione w § 4 rozporządzenia. W związku z powyższym odmowa przyznania prawa pomocy w oparciu o nieprzedstawienie przez Skarżącą wymienionych wyżej dokumentów narusza przepisy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 zdanie pierwsze p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 p.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a). Zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na Skarżącym. Do sądu należy natomiast ocena przytoczonych przez stronę okoliczności. Z powyższych uwag wynika, iż to na Skarżącej ciążył obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. W ocenie Sądu oświadczenia Skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W związku z tym zasadnie Skarżąca została wezwana przez referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o wyszczególnione przez niego dokumenty, potwierdzające jej trudną sytuację materialną. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżąca nadesłała jedynie wyciąg z rachunku bankowego za jeden miesiąc (wrzesień 2009 r.) oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z [...] lipca 2008 r. oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości. Skarżąca nie nadesłała pozostałych żądanych dokumentów, w szczególności potwierdzających fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej oraz zeznań podatkowych prezesa zarządu. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącą wynika, iż nie prowadzi ona działalności gospodarczej oraz nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Twierdzenia te nie zostały jednak poparte żadną dokumentacją – pomimo dwukrotnego wezwania Skarżącej w tym przedmiocie. Za niewystarczające Sąd uznał nadesłanie przez Skarżącą jedynie wyciągu z rachunku bankowego za jeden miesiąc (wrzesień 2009 r.) oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla W. oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości. Postanowienie to zostało bowiem wydane ponad rok temu i nie może stanowić potwierdzenia aktualnej sytuacji finansowej Skarżącej. Potwierdzenia takiego nie stanowi także sam wyciąg bankowy za jeden miesiąc 2009 r. W ocenie Sądu brak jest przekonywujących podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja, w której znajduje się Skarżąca wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., a tym samym uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05) prezentowany jest bowiem pogląd, iż uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy (m.in. wezwanie do nadesłania określonych dokumentów) uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Odnosząc się do podnoszonej w sprzeciwie okoliczności, iż wezwanie wystosowane do Skarżącej przez referendarza sądowego dotyczyło dokumentów niewymienionych w § 4 rozporządzenia, a zatem ich nienadesłanie nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy Sąd zarzutu tego nie podziela. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wykaz ww. dokumentów został zawarty w § 4 rozporządzenia zgodnie z którym dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności (podkr. Sądu): 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Z treści ww. przepisów, w szczególności z brzmienia § 4 rozporządzenia wynika, iż wykazany w nim katalog dokumentów potwierdzających sytuację wnioskodawcy jest katalogiem otwartym. Wskazuje na to w sposób wyraźny użyte w tym przepisie sformułowanie "w szczególności". Oznacza to, iż w celu wykazania spełnienia przesłanek koniecznych do przyznania prawa pomocy wnioskodawca może zostać wezwany do złożenia zarówno dokumentów wprost wymienionych w § 4 rozporządzenia, jak też i innych dokumentów – jeżeli mogą one wskazywać na sytuację finansową, w której wnioskodawca się znajduje. W związku z powyższym – zdaniem Sądu – w niniejszej sprawie istniały przesłanki do wezwania Skarżącej do przedłożenia dokumentów wskazanych w wezwaniach referendarza sądowego z dnia 23 września 2009 r. oraz z dnia 5 października 2009 r. Informacje przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone przez nią dokumenty nie pozwalały bowiem na prawidłową ocenę jej sytuacji materialnej. Niewypełnienie powyższych wezwań przez Skarżącą oraz niezłożenie wymaganych od niej dokumentów skutkuje natomiast brakiem możliwości przyznania Skarżącej prawa pomocy. Na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy Sąd nie jest bowiem w stanie ocenić, iż Skarżąca spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie jej z kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 255 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.