III SA/Wa 1592/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r. postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca - P. Sp. z o.o., wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając, że w latach 2014 i 2015 została dokonana fundamentalna restrukturyzacja polskiego przemysłu zbrojeniowego. Dotychczasowe przychody i zyski z prowadzonej kontraktacji krajowej i zagranicznej w zakresie handlu uzbrojeniem są zastępowane przychodami z nowej aktywności Spółki, co powoduje, że obecnie Spółka jest objęta głęboką restrukturyzacją na wszystkich poziomach jej działalności operacyjnej. Efektem tego jest istotne pogorszenie wyników finansowych. Spółka wygenerowała za 8 miesięcy 2016 r. stratę w wysokości 2.444.558,87 zł oraz stratę netto 791.511,29 zł. Spadające przychody uzyskiwane wcześniej z prowadzonej kontraktacji nie zostały jeszcze zastąpione nowymi przychodami uzyskiwanymi z innych umów handlowych z nowych obszarów aktywności biznesowej Spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca wskazała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł. Skarżąca za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w wysokości 26.984.254,41 zł. Skarżąca wskazała, że na posiadanych rachunkach bankowych posiada środki: w [...] 387.046,47 zł, a w bankach [...] debet w kwocie 3.061.427,12 euro. W [...] debet 371.147,34 USD oraz w banku [...] debet w wysokości 1.147.900,27 zł. Skarżąca wyjaśniła, że środki zgromadzone na rachunkach bankowych w większości stanowią zabezpieczenie gwarancji w formie kaucji bądź stanowią zabezpieczenie rozliczenia kontraktu. Skarżąca oświadczyła, że korzysta ze środków kredytowych: długoterminowych – 1.628.935,30, krótkoterminowych 39.128.802,92 zł. Posiada zobowiązania: długoterminowe – 1.628.935,30 zł oraz krótkoterminowe 156.498.227,32 zł. Na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła wyciągi z rachunków bankowych, wykaz posiadanych nieruchomości, wykaz należności, wykaz zobowiązań, zeznania podatkowe CIT-8, bilans, rachunek zysków i strat oraz deklaracje VAT-7 od kwietnia do sierpnia 2016r. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 6 lutego 2017 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego zarzucając mu wadliwą ocenę sytuacji finansowej i majątkowej Spółki. Ponadto przy piśmie z dnia 21 lutego 2017 r. Skarżąca przedstawiła dodatkowe argumenty uzasadniające jej zdaniem zasadność przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania czy też dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Jednocześnie dodania wymaga, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Dodania również wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737). Należy również podkreślić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. W przeciwnym razie zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i strony skarżącej. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Oceniając sytuację materialną Spółki w oparciu o dostępne dokumenty i oświadczenia należało dojść do wniosku, że Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mianowicie, z analizy złożonych dokumentów wynika, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach. Z przedstawionych deklaracji VAT-7 wynika, że przykładowo w październiku 2016 r. Skarżąca dokonała dostawy towarów lub świadczyła usługi na kwotę 20.211.511 zł, we wrześniu na kwotę 925.534 zł oraz nabyła towary i usługi na kwotę 20.394.098 zł w październiku 2016r. i 1.506.705 we wrześniu 2016 r. Z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu PPPr wynika, że za ostatni rok obrotowy Skarżąca uzyskała zysk w kwocie 28.984.284,41 zł kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł. Skarżąca posiada ponadto liczne nieruchomości. Natomiast z bilansu sporządzonego na 31 grudnia 2015 r. wynika, że Skarżąca posiada środki trwałe w kwocie [...] oraz środki w kasie i na rachunkach w kwocie 1.344.974,31 zł. Powyższe wielkości w porównaniu wysokością wymaganych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, nie pozwalają zatem stwierdzić, że Skarżąca wykazała przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. (I FZ 327/13) wydatki na spory sądowe są, obok wydatków o charakterze cywilnoprawnym, co do zasady, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednakże, wydatki związane z prowadzeniem tej działalności o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Również powoływany przez Skarżącą fakt poniesienia straty za część 2016 r. nie może być powodem przyznania prawa pomocy. Wykazana strata nie oznacza bowiem, iż nastąpił brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I FZ 260/08, postanowienie WSA z dnia 22 lipca 2008r., sygn. akt I SA/Kr 629/08). Co więcej spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Z żadnych dokumentów nie wynika, by wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Spółka zaś jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Odnośnie zaś twierdzeń Skarżącej zawartych w sprzeciwie, przyznać należy jej rację, że kapitał zakładowy stanowi określoną wartość zapisaną w bilansie spółki po stronie biernej (pasywa). Jest on w sensie ścisłym traktowany jako wielkość formalna stanowiąca sumę udziałów w kapitale zakładowym. Jako zapisowi rachunkowemu po stronie pasywnej w bilansie odpowiada po stronie aktywów suma składników majątkowych, które zostały nabyte jako wkłady majątkowe wspólników. Suma tych składników jest wpisywana po stronie czynnej (aktywa). W celu realizacji tzw. zasady stałości kapitału zakładowego w czasie trwania spółki nie wolno zwracać wspólnikom dokonanych wpłat ani w całości, ani w części (art. 189 ustawy - Kodeks spółek handlowych), wyjąwszy przypadki obniżenia kapitału zakładowego lub umorzenia udziału z czystego zysku. Nie wolno także wypłacać z kapitału zakładowego wynagrodzenia za usługi świadczone przy powstaniu spółki ani też zaliczyć tego wynagrodzenia na pokrycie udziałów wspólników. Nie wolno wreszcie wypłacać wspólnikom odsetek od udziałów (art. 190 kodeks spółek handlowych). Niemniej jednak od pojęcia kapitału zakładowego odróżnić należy majątek i mienie spółki (por. K. Kruczalak, glosa do uchwały SN z dnia 20 maja 1993 r., I KZP 10/93, "Monitor Prawniczy" 1994, nr 4, s. 141-143). Majątek spółki obejmuje wszystkie jej składniki, którymi aktualnie dysponuje i które stanowią jej aktywa, w tym także kapitał zakładowy. Tak rozumiany majątek spółki obejmuje wyłącznie aktywa spółki. Majątek ten, już w chwili powstania spółki z o.o., może różnić się od kapitału zakładowego. W szczególności może on od tego kapitału być wyższy. Na skutek prowadzonej działalności spółka z o.o. majątek ten powinna systematycznie zwiększać. Wierzyciele spółki z o.o. mogą kierować swoje roszczenia wyłącznie do tak pojmowanego majątku spółki. Majątek spółki z o.o. (łącznie z kapitałem zakładowym) stanowi gwarancję wypłacalności spółki wobec wierzycieli. W świetle powyższego oczywiste jest zatem w konsekwencji, iż zasada stałości kapitału zakładowego nie pociąga za sobą dyrektywy nienaruszalności składników materialnych mających mu pierwotnie odpowiadać. Funkcją takiego majątku założycielskiego jest zresztą podjęcie aktywności gospodarczej, która immanentnie łączy się z ryzykiem poniesienia straty, ale niejednokrotnie pociąga za sobą konieczność ponoszenia wydatków, które nie wiążą się z nabyciem innych odpowiadających im wartościowo składników majątkowych (na zasadzie surogacji). Nieracjonalne jest zatem rozumowanie spółki, iżby kwoty środków pieniężnych oraz inne przedmioty majątkowe odpowiadające wysokości kapitału zakładowego nie mogą być wykorzystane przez spółkę dla ponoszenia kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, w szczególności zaś ponoszeniem danin i opłat publicznoprawnych, a do takich należą koszty sądowe. Na marginesie wskazać też należy, że w aktualnym orzecznictwie przesądzony jest pogląd, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Jak bowiem wspomniano wyżej, ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). Brak natomiast konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą Skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi, których w niniejszej sprawie nie wykazała. Ponadto Skarżąca ma możliwość korzystania ze środków uzyskanych z kredytów lub zaciągnięcia nowych zobowiązań kredytowych. Przypomnieć bowiem raz jeszcze należy, że koszty sądowe należy traktować na równi z innymi bieżącymi wydatkami. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.