III SA/Wa 1610/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Kocewiak po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 1997 roku postanawia: - odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. L.Z. (dalej "skarżący") w skardze na decyzję Ministra Finansów z dnia [...]czerwca 2007 r. Nr [...] wydaną w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 1997 roku wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wezwał skarżącego do złożenia wniosku na formularzu PPF. Skarżący w terminie nadesłał wypełniony formularz wnosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, że z powodu egzekucji administracyjnej na jego majątku (zlicytowano prawie cały majątek, oprócz mieszkania) nie prowadzi działalności gospodarczej od 1998 roku. Skarżący utrzymuje rodzinę podejmując prace dorywcze, a zarobione pieniądze wystarczają wyłącznie na podstawowe potrzeby. Korzysta też z pomocy finansowej rodziców. Podejmowane próby znalezienia stałej pracy kończą się niepowodzeniem, ponieważ w miejscu jego zamieszkania występuje wysoki wskaźnik bezrobocia, a ponadto pracodawcy szukają do pracy ludzi młodych (do 30 roku życia). W kwietniu 2007 r. urząd skarbowy zajął konta firmy skarżącego, dlatego skarżący nie jest w stanie zapłacić wpisu od skargi, a ewentualna odmowa pozbawia go możliwości skontrolowania decyzji. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Skarżący posiada mieszkanie o powierzchni [...]. kw. i nie wykazał innych składników majątkowych, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Z oświadczenia wynika także, iż nie uzyskuje stałych dochodów, żona i córka nie pracują (córka jest uczennicą liceum). Pismem z dnia 3 października 2007 roku Sąd wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów źródłowych. Odpowiadając na pismo, skarżący przedstawił kserokopie zeznań podatkowych za 2005 i 2006 r., fakturę VAT z tytułu rozliczenia sprzedaży energii elektrycznej, abonamentu telefonicznego, wyciąg z rachunku bankowego, oświadczenie o nieskorzystaniu z pomocy opieki społecznej, nieposiadaniu żadnych nieruchomości i ruchomości oprócz wykazanego we wniosku mieszkania. Skarżący oświadczył również, że jego żona i córka w okresie ostatnich dwóch lat nie osiągały żadnych dochodów, skarżący od 1 stycznia 2005 r. do 28 lutego 2006 r. był zatrudniony w firmie [...]jako handlowiec, a obecnie nie pracuje. Ponadto wskazał, że do kosztów utrzymania należą też opłaty za zużycie wody (100 zł), wywóz nieczystości (10 zł) oraz podatek gruntowy i od nieruchomości (8 zł). Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie stanowi wpis w kwocie 200 zł oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżący nie wykazał, że poniesienie kosztów sądowych, może spowodować uszczerbek w utrzymaniu jego rodziny. Przede wszystkim skarżący nie dopełnił w sposób należyty, ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do przedstawienia dokumentów źródłowych, złożył oświadczenia dotyczące jego sytuacji majątkowej: oświadczył, że nie pracuje, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, członkowie najbliższej rodziny w okresie ostatnich dwóch lat nie uzyskali żadnych dochodów. Nie przedstawił, pomimo wezwania, dokumentów źródłowych potwierdzających złożone oświadczenia np. zaświadczenia z urzędu skarbowego o braku dochodów skarżącego i członków rodziny, zaświadczenia o statusie bezrobotnego, opinii ośrodka pomocy społecznej. Ponadto przedstawione informacje są wybiórcze, niepełne i niewyczerpujące. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje stałych dochodów i podejmuje prace dorywcze. Nie określił jednak kwoty, którą uzyskuje z tego tytułu, nie wyjaśnił też na czym polega jego dorywcza praca. Wątpliwości dotyczą również sytuacji rodzinnej; skarżący poinformował Sąd, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką, jego córka uczy się, a żona nie pracuje z powodu stanu zdrowia. W tym zakresie również brak pełnej informacji, nie przedstawiono bowiem zaświadczeń potwierdzających stan zdrowia N. Z., brak informacji, czy uzyskuje ona jakąkolwiek pomoc państwa. Skarżący wspomniał również o pomocy, której jego rodzinie udzielają rodzice. Nie określił jednak w jakiej formie pomoc ta jest udzielana, nie określił jej wysokości. Strona skarżąca przedstawiła kopie zeznań podatkowych, z których wynika, że w 2005 roku uzyskała dochód w wysokości 8.961 złotych, a w roku 2006 - w wysokości 1.530 złotych. Opisując koszty stałe skarżący wskazał opłaty za energię elektryczną - 548,98 złotych za okres dwóch miesięcy, telefon, zużycie wody, wywóz nieczystości, podatek od gruntowy i od nieruchomości - łącznie około - 320 złotych. Ponadto warto zauważyć, że skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, co również wiąże się z ponoszeniem kosztów. Przedstawiając sytuację majątkową, skarżący przedstawił więc koszty utrzymania i równocześnie uchylił się od obowiązku rzetelnego przedstawienia dochodów i przedstawienia dokumentów źródłowych potwierdzających jego sytuację finansową. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która - poddana ocenie Sądu - może być, przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak - tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, strona utrudniła dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". Powtórzyć należy, iż przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem i dlatego to skarżący musi wykazać brak środków na pokrycie kosztów postępowania. Sąd natomiast ocenia powołane informacje i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. W sytuacji, kiedy skarżący nie wykazał należycie swojej sytuacji majątkowej przyznanie prawa pomocy byłoby nadużyciem uprawnień Sądu do stosowania tej instytucji. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.