III SA/Wa 162/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej postanawia - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy - Skarżący – M. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienie pełnomocnika (doradcy podatkowego), z uwagi na konieczność reprezentowania Skarżącego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W uzasadnieniu wniosku poinformował o zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym ½ wynagrodzenia za pracę, które aktualnie wynosi 2.458 zł. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z niepracującą żoną i dwiema córkami. Do majątku zaliczył obciążone hipoteką mieszkanie (współwłasność). Przedłożył nadto zestawienie wydatków, wśród których wymienił kredyt i pożyczkę (999,71 zł), opłaty za: mieszkanie (713,60 zł), media (150 zł), przedszkole (1.350 zł). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wniósł o uwzględnienie w niniejszej sprawie informacji złożonych do sprawy III SA/Wa 1492/16, tj.: zaświadczenia o wynagrodzeniu, dokumentów obrazujących wydatki, wyciągów bankowych, zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Wyjaśnił, że wpłaty gotówkowe na konto pochodziły z wynagrodzenia za pracę. Były to środki wcześniej z niego wypłacone celem nieprzetrzymywania wszystkich środków na rachunku bankowym. Skarżący poinformował, że w sprawach III SA/Wa 162 i 2189/14 wynagrodzenie doradcy podatkowego zostało zminimalizowane tylko do sporządzenia skargi kasacyjnej. Starszy referendarz sądowy, postanowieniem z 28 lipca 2016 r., odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wyjaśniono, że Skarżący złożył już w sprawie skargę kasacyjną od wyroku oddalającego jego skargę, którą sporządził w jego imieniu profesjonalny pełnomocnik. Uznano też, że w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Skarżący może sam brać udział i nie ma potrzeby udzielania zastępstwa procesowego. Zauważono, że NSA jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie w skardze kasacyjnej wskazane. Skarżący, w sprzeciwie od tego postanowienia wniósł o "powtórne rozważenie przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie". W uzasadnieniu powołał się na art. 183 § 1 P.p.s.a., z którego wynika, że strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Zdaniem Skarżącego, oznacza to, że na wynik postępowania kasacyjnego może mieć istotny wpływ okoliczność obecności oraz stosownej aktywności profesjonalnego pełnomocnika na rozprawie przed NSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Wniosek Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a.)", w brzmieniu które zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015r., poz. 658 znajduje zastosowanie w odniesieniu do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu (doradcy podatkowego). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przypomnieć w tym miejscu należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika (art. 199 P.p.s.a.). Wskazać przy tym trzeba, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. Należy podzielić poglądy Skarżącego, wyrażone w sprzeciwie, co do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. i możliwości Skarżącego przytaczania nowego uzasadnienia skargi kasacyjnej. Wbrew poglądom Skarżącego aktywność ta nie jest zarezerwowana jedynie dla profesjonalnego pełnomocnika: przymus adwokacki, jak wynika z art. 175 § 1 P.p.s.a. dotyczy jedynie sporządzenia skargi kasacyjnej, co zostało już w sprawie dokonane przez profesjonalnego pełnomocnika (karta 49 i n. akt sądowych). Zarówno w orzecznictwie jak i w piśmiennictwie wskazuje się na obowiązek ścisłego interpretowania instytucji "przymusu adwokackiego" (postanowienie NSA z dnia 22 listopada 2004 r., FSK 799/04, LEX nr 799317; Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Komentarz do art. 175 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pkt 9 i n., program Lex). Należy też wyjaśnić Skarżącemu, że chociaż art. 183 § 1 P.p.s.a. pozwala stronom przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych, to prawo to nie oznacza jednak prawa do uzupełnienia podstaw kasacyjnych przez powołanie nowych przepisów (por. wyroki NSA: z dnia 7 czerwca 2004 r., FSK 131/04, ONSA WSA 2004, nr 1, poz. 14; z dnia 30 sierpnia 2004 r., GSK 816/04, LEX nr 1089577; z dnia 12 października 2004 r., FSK 554/04, M. Pod. 2005, nr 1, poz. 37). Jeżeli Skarżący, opierając skargę kasacyjną na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, nie wskazał już w skardze kasacyjnej, które przepisy ustawy procesowej zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji, to wskazanie ich dopiero na rozprawie nie może być uznane za skuteczne (wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2004 r., GSK 699/04, LEX nr 1089527). Zarazem związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej nie stoi na przeszkodzie, aby Sąd ten uwzględnił wspomnianą skargę w ramach powołanej podstawy, ale z odmiennym uzasadnieniem (por. postanowienie NSA z dnia 13 grudnia 2005 r., II FSK 774/05, LEX nr 187561). Sąd zauważa, że w rozprawie przed NSA, Skarżący, wobec sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, może brać udział samodzielnie i nie ma potrzeby korzystania przez niego z zastępstwa procesowego. Odnosząc się do zastrzeżeń Skarżącego, co do zabezpieczenia jego praw Sąd wskazuje, że w piśmiennictwie przyjmuje się, że art. 175 P.p.s.a. nie jest sprzeczny z art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Z powołanego przepisu Konwencji wynika prawo strony do wniesienia skutecznego środka odwoławczego, lecz prawa tego nie przekreśla przymus adwokacki. Ratio legis jego wprowadzenia to konieczność profesjonalnego sporządzenia skargi kasacyjnej, który to warunek został spełniony w sprawie, a nie zablokowanie skarżącemu możliwości jej złożenia (Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, op.cit. pkt 11). Z tych powodów uznać należało, iż nie ma konieczności, aby Skarb Państwa ponosił za Skarżącego koszty (dodatkowego) pełnomocnika ustanowionego z urzędu i udziału tego pełnomocnika w dalszym postępowaniu. Sąd, mając na uwadze powyższe oraz treść art. art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.