III SA/Wa 163/11

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia 1. zwolnić skarżącą od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 100 zł (sto złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżąca B. R. wniosła o zwolnienie od opłaty kancelaryjnej, a następnie wniosek swój rozszerzyła na zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W formularzu PPF wskazała, że jedynym źródłem jej utrzymania jest renta chorobowa w kwocie 589 zł, z której opłaca m. in. zakup leków (200 zł). Pozostałą kwotę wydaje na dojazdy do lekarzy, żywność, środki higieny i korespondencję. Skarżąca nie posiada konta bankowego. Korzysta z dożywotniej służebności lokalu w domu należącym do córki. Reprezentujący Skarżącą pełnomocnik czyni to nieodpłatnie. Skarżąca przedstawiła legitymację rencisty, odcinek przekazu pocztowego, PIT-40A, decyzję przyznającą rentę, wezwanie do stawienia się w urzędzie skarbowym, pismo w sprawie egzekucji. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie należy przypomnieć, że Skarżąca korzystała już z prawa pomocy w niniejszej sprawie. Na mocy postanowienia Sądu z 11 kwietnia 2011 r. zwolniono ją mianowicie od części wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.301 zł. W rezultacie Skarżącą zobowiązano do zapłaty kwoty 100 zł, którą to kwotę uiściła. Referendarzowi sądowemu znany jest też fakt zwolnienia Skarżącej w analogicznym zakresie w sprawie III SA/Wa 1895/11. Z nadesłanych materiałów wynika, że Skarżąca utrzymuje się z renty w wysokości 589 zł. Potrzeby Skarżącej jako dożywotnika zaspokaja jej córka, na rzecz której przeniosła ona własność nieruchomości. Otrzymywaną rentę Skarżąca przeznacza w głównej mierze na lekarstwa i dojazdy do lekarzy. Mając na uwadze zakres przyznanego Skarżącej prawa pomocy w sprawach III SA/Wa 163/11 i 1895/11, przysługujące jej prawo dożywocia oraz fakt uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisów sądowych we wspomnianych sprawach (po 100 zł w każdej ze spraw) referendarz sądowy podzielił stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu z 11 kwietnia 2011 r., iż uzyskiwane przez Skarżącą dochody, nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym dlań utrzymaniu. Niemniej z dochodów tych Skarżąca jest w stanie wygospodarować 100 zł celem opłacenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Stąd też zasadne jest zwolnienie jej od wpisu od tej skargi powyżej tej kwoty. Podejmując rozstrzygnięcie o zwolnieniu Skarżącej od opłaty kancelaryjnej referendarz sądowy miał na względzie to, iż odpis orzeczenia z uzasadnieniem (zresztą już sporządzonym i doręczonym), doręcza się bez względu na to, czy strona uiściła opłatę kancelaryjną, czy też nie, o czym stanowi art. 234 § 2 p.p.s.a. Przepis ten wprowadza odstępstwo od zasady niepodejmowania przez Sąd żadnej czynności na skutek pisma, które nie zostało opłacone (art. 220 § 1 p.p.s.a.). Takie rozwiązanie jest wyrazem ochrony prawa do sądu (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 Konstytucji RP) przejawiającym się w możliwości uruchomienia postępowania kasacyjnego, gdyż brak uzasadnienia wyroku pozbawia stronę możliwości wniesienia skargi kasacyjnej (art. 177 § 1 p.p.s.a., por. postanowienie NSA z 7 lipca 2004 r., GZ 25/04). Referendarz sądowy miał także na uwadze to, że uzasadnianie orzeczeń sądowych jest decydującym komponentem prawa do rzetelnego sądu jako konstytucyjnie chronionego prawa jednostki. Jak bowiem podkreślił Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 11 kwietnia 2005 r. (SK 48/04) uzasadnianie orzeczeń pełni różne funkcje: sprzyjania samokontroli organu orzekającego, wyjaśniająco-interpretacyjną (w tym dokumentacyjną i ułatwiającą realizację orzeczenia), kontrolną zewnętrzną, umożliwiającą akceptację orzeczenia w skali indywidualnej i jego legitymizację społeczną (funkcja wychowawcza, głos w dyskursie społecznym). Skoro zatem możliwość zapoznania się przez stronę z pisemnym uzasadnieniem wyroku (a w efekcie przekonania się o jego trafności) jest elementem prawa do Sądu, to wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia należy rozpoznawać z uwzględnieniem gwarancji dostępu do Sądu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.