III SA/Wa 1637/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2005 r. sprawy ze skargi B. Sp. z o.o. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją z [...] marca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników "B." Sp. z o.o. za: listopad 1995 r., styczeń i kwiecień 1996 r. oraz za okres od czerwca do września 1996 r. wraz odsetkami, powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż zadłużenie obciążające Spółkę powstało na skutek nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne pracowników. Z kolei składki za pracowników mogą być umorzone tylko w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Przesłanka ta w przedmiotowej sprawie nie została spełniona, ponieważ tytuły wykonawcze skierowane do urzędu skarbowego "pozostają w realizacji". Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał również, iż dłużnik może skorzystać z ulgi w spłacie zadłużenia, o której mowa w art. 29 ust. 2 powołanej ustawy tj. wystąpić z wnioskiem o rozłożenie spłaty zadłużenia na raty. Pismem z 25 marca 2005 r. "B." Sp. z o.o. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podniesiono, iż zaległości powstały z winy urzędu Kontroli Skarbowej w K. i Urzędów Skarbowych w K., co zostało potwierdzone wyrokami sądowymi. Kontrole prowadzone przez organy skarbowe doprowadziły Spółkę do bankructwa i niemożności regulowania zobowiązań. Decyzją z [...] kwietnia 2005 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Rozpatrując ponownie sprawę organ wskazał, iż przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek nie zostały spełnione. Nie ma więc podstaw do zmiany decyzji z [...] marca 2005 r. Organ stwierdził, iż poza sporem jest, że płatnik zobowiązany jest do zapłaty zaległych składek. Kwestia ta była przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.. Z kolei, powyższe należności nie podlegają umorzeniu na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy, jako należności wynikające z nieopłaconych składek za pracowników, dlatego też na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy nie ma wpływu okoliczność podniesiona przez wnioskodawcę tj. brak winy w powstaniu zaległości. Organ podkreślił, iż zaległości Spółki mogłyby być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie "B." Sp. z o.o. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędne przyjęcie, iż nie nastąpił stan nieściągalności należności w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 2 powołanej ustawy, a także poprzez przyjęcie, iż bez znaczenia jest kwestia braku winy Spółki w powstaniu zaległości, w sytuacji, gdy większą część kwoty stanowią odsetki za zwłokę. Z uwagi na powyższe, Spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 oraz 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływanej jako p.p.s.a. ) - zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a., jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Kwestie właściwości rzeczowej i miejscowej regulują przepisy art. 19 i nast. K.p.a., instancyjnej zaś - art. 127 K.p.a. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadzące w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność. Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 83 ust. 1 pkt. 3 u.s.u.s., w którym zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Z kolei w art. 32 powołanej ustawy, normodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Tak jak nie ma wątpliwości, co do właściwości Zakładu w pierwszej instancji, tak w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji - zdaniem Sądu - doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów. Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Zdaniem Sądu, ówcześnie obowiązujący art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona była prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez drugą instancję. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się także art. 15 oraz art. 127 wyżej powołanej ustawy. Z tych względów przyjąć należy, iż postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest dwuinstancyjne. Odwołanie od decyzji Zakładu przysługuje do organu administracji publicznej wyższego stopnia, co wynika z art. 127§ 2 K.p.a. W świetle art. 17 K.p.a. organami wyższego stopnia - uprawnionymi do rozpatrywania odwołań - w stosunku do organów administracji publicznej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Organem nadrzędnym jest organ sprawujący nadzór nad działalnością danego organu. W myśl art. 66 ust. 2 u.s.u.s. nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. A zatem, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej. W niniejszej sprawie, odwołanie od decyzji ZUS rozstrzygnął organ niewłaściwy - Prezes ZUS. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, że w sprawie zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 152 wyżej cytowanej ustawy stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.