III SA/Wa 1669/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w dniu 9 września 2005 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. w przedmiocie odmowy udzielenia układu ratalnego postanawia odrzucić skargę Pismem z dnia 11 lutego 2005 r. M. S. zwana dalej Skarżącą zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwanego dalej Zakładem o rozłożenie na raty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, motywując go trudną sytuacją finansową firmy. Jak wynika z akt sprawy z podobnymi wnioskami Skarżąca wystąpiła również w dniu 11 lutego 2004 r. (za pośrednictwem Sądu Rejonowego w S.) oraz w dniu 8 grudnia 2004 r. Pismem z dnia [...] lutego 2005 r. Zakład poinformował Skarżącą, iż pozytywne rozpatrzenie jej prośby uwarunkowane jest opłaceniem wymienionych w piśmie należności. Jednocześnie pismem z dnia [...] marca 2005 r. Zakład przesłał jej wykaz stanu tych należności. Pismem z dnia [...] kwietnia 2005 r. Zakład zawiadomił Skarżącą o odmowie uwzględnienia jej wniosku o rozłożenie należności z tytułu składek na raty, podając jako przyczynę brak reakcji na pismo z dnia 21 lutego 2005 r. W piśmie z dnia 12 kwietnia 2005 r. skierowanym do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Skarżąca wyjaśniła, iż na wyżej wymienione pismo odpisała, składając przy tym stosowne dokumenty, z wyjątkiem wykazu należności, które zobowiązana była zapłacić, a których nie wpłaciła. Wskazała, iż jednorazowa wpłata kwoty ponad 15.000 zł przekracza jej możliwości finansowe. Skarżąca podniosła, że sama wychowuje 14-letnią córkę, od stycznia 2004 r. systematycznie opłaca składki na ubezpieczenie społeczne. Pismem z dnia [...] kwietnia 2005 r. Zakład stwierdził brak podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o udzielenie układu ratalnego. W dniu 5 maja 2005 r. Skarżąca złożyła bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wniosła o rozłożenie na raty zaległości na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz o umorzenie ½ części odsetek od tych zaległości. Przedstawiła ponadto swoją sytuację materialną. Skarżąca wezwana przez Sąd do wskazania decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności będącej przedmiotem skargi, wyjaśniła, że są nimi decyzje Zakładu z dnia [...] lutego 2005 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, orzekając w sprawach skarg na decyzje, postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej wymienione w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej powoływanej jako p.p.s.a.). Kontrola ta sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Tak określony zakres właściwości Sądu uniemożliwia uwzględnienie przez Sąd wniosku Skarżącej o rozłożenie na raty zaległości oraz o umorzenie ½ części odsetek od tych zaległości. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego, tj. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 poz. 887 ze zm.) zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, rozstrzyga Zakład Ubezpieczeń Społecznych i właściwy organ odwoławczy. Oznacza to, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności bądź też rozłożenia ich na raty należy wyłącznie do kompetencji tych organów. Skarżąca przedmiot skargi określiła jako "decyzje" Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2005 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2005 r. wydane w przedmiocie odmowy udzielenia układu ratalnego. Tymczasem przez pojęcie "decyzji administracyjnej" należy rozumieć każdy, wydany na podstawie powszechnie obowiązującego przepisu prawa, władczy i jednostronny akt organu administracji, rozstrzygający konkretną sprawę i skierowany do imiennie oznaczonego adresata, niezwiązanego z organem ani węzłem zależności organizacyjnej, ani też podległości służbowej (zob. J.P.Tarno; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; s. 19). Jednakże dla ustalenia, czy w konkretnej sprawie organ administracji podejmuje rozstrzygnięcie w formie decyzji administracyjnej, niezbędne jest zbadanie przede wszystkim formy w jakiej może zapaść rozstrzygnięcie pozytywne dla strony. Będzie ono, w przypadku braku odmiennych unormowań prawnych, istotną wskazówką co do formy działania organu administracji. Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład Ubezpieczeń Społecznych może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy. Powyższy zapis wskazuje wyraźnie, iż podstawą udzielenia układu ratalnego jest umowa zawierana przez Zakład z płatnikiem składek. Oznacza to, że załatwienie wniosku Skarżącej o rozłożenie na raty zaległych składek nie mogłoby w ogóle nastąpić przez wydanie decyzji administracyjnej. Ustawodawca bowiem jednoznacznie przesądził formę umowy cywilnoprawnej dla pozytywnego załatwienia takiego wniosku, pozostawiając jednocześnie stronom tej umowy nie tylko swobodę kształtowania jej treści, ale także decydowanie o tym, czy i z kim taką umowę zawrą. Z powyższych względów pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia z dnia [...] lutego 2005 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2005 r. nie mogły być uznane za decyzje administracyjne. Sąd rozważył również, czy pisma te można by uznać za akt lub czynność z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Akty i czynności, określone w tym przepisie dotyczą spraw nie podlegających rozstrzygnięciu w formie decyzji administracyjnej. Zdaniem Sądu nie obejmują one jednak tych spraw, dla załatwienia których ustawodawca przewidział formę umowy, będącej instytucją cywilnoprawną. Skoro więc umowa będąca podstawą udzielenia układu ratalnego ma charakter cywilnoprawny, to, zdaniem Sądu, taki charakter mają również czynności z jej zawarciem związane (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2003 r., sygn. akt III SA 223/03). Z uwagi zatem na to, iż sprawa, której dotyczy skarga nie podlegała załatwieniu w formie decyzji administracyjnej i decyzja taka nie została wydana, a wskazane przez Skarżącą pisma nie stanowiły aktu lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., skargę należało uznać za niedopuszczalną. Z tej przyczyny Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.