III SA/Wa 1686/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Asesor WSA Artur Kot (spr.), Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2006 r. sprawy ze skargi W. Sp. z o.o. w K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Pismem z 29 października 2004 r. Spółka z o. o. "W." z siedzibą w K. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie 50% należności składkowych, motywując swoją prośbę bardzo trudną sytuacją finansową spowodowaną jej zdaniem działaniami Ministra Edukacji Narodowej i Sportu. Wydana przez ten organ decyzja doprowadziła do utraty płynności finansowej i zawieszenia działalności uczelni założonej przez Spółkę, która w związku z tym wystąpiła z roszczeniem o odszkodowanie. Postępowanie w tej sprawie nie zostało jednak dotychczas zakończone. Decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), Zakład odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu finansowanych przez płatnika: zaległych składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 52.060,96 zł za okres od 1 stycznia 2003 r. do 31 sierpnia 2004 r. oraz z tytułu zaległych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 4.472,13 zł za okres od 1 czerwca 2003 r. do 31 sierpnia 2004 r. - z należnymi odsetkami za zwłokę w łącznej wysokości 8.247,30 zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład podniósł, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą od 1 września 1990 r. Nie wywiązała się z obowiązku opłacania należności składkowych. Zakład skierował zatem do niej stosowne upomnienie, a następnie podjął inicjatywę zmierzającą do zaspokojenia swoich roszczeń w drodze łącznej egzekucji. W październiku i grudniu 2004 r. Spółka dokonała wpłat na poczet należności składkowych dotyczących tej części zaległości, która była finansowana przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Po przedstawieniu przebiegu postępowania w sprawie Zakład powołał się na art. 28 ust. 1, 3 i 4 u.s.u.s., a następnie wyjaśnił, że zaległości dotyczą składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika. W sprawie nie ma zatem zastosowania przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a należności składkowe mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która to przesłanka zdaniem organu nie została spełniona w rozpoznawanej sprawie. Zakład powołał się na skutecznie prowadzoną do majątku zobowiązanej egzekucję. Wskazał nadto na swoje ustalenia faktyczne, z których wynika, że Spółka posiada majątek, w skład którego wchodzą zarówno nieruchomości, jak i ruchomości (samochody i sprzęt biurowy). Brak jest zatem podstaw do umorzenia należności składkowych zgodnie z wnioskiem skarżącej. Pismem z 11 stycznia 2005 r., korzystając z pouczenia zawartego w powyższej decyzji Zakładu, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - powoływanego dalej jako "Prezes Zakładu". Skarżąca podtrzymała swój wniosek o umorzenie części zadłużenia i postawiła zarzuty dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz pominięcia przez Zakład okoliczności towarzyszących powstaniu zaległości składkowych. Decyzją z [...] lutego 2005 r., Prezes Zakładu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu. Nie dopatrzył się bowiem wystąpienia przesłanek uzasadniających konieczność umorzenia należności składkowych. Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 24 października 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 1046/05) stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, z powodu jej wydania przez niewłaściwy organ, a w konsekwencji naruszenia art. 156 K.p.a. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] marca 2006 r., powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. - zwanej dalej jako "K.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - w brzmieniu obowiązującym od 24 sierpnia 2005 r., Prezes Zakładu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z [...] stycznia 2005 r. Po przedstawieniu przebiegu postępowania w sprawie podniósł, że Spółka prowadzi od 1990 r. działalność gospodarczą. Nie wywiązywała się w pełni z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia za pracowników, doprowadzając do powstania zaległości z tego tytułu. Spółka dokonała jednak w 2004 r. wpłaty należności składkowych w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Pozostało zaś zadłużenie z tytułu składek finansowanych przez płatnika w łącznej kwocie przekraczającej 64.000 zł z odsetkami za zwłokę. Do majątku skarżącej prowadzona była skutecznie egzekucja, w wyniku której zaległe należności składkowe zostały wpłacone na rachunek bankowy Zakładu w październiku i grudniu 2005 r. Spółka nie posiada zatem zaległości składkowych. Powołując się na treść art. 28 u.s.u.s. Prezes Zakładu wyjaśnił, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych ma charakter decyzji wydawanej w ramach uznania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie w sprawie mają przepisy art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s., z których wynika, że należności składkowe mogą być umorzone tylko w razie ich całkowitej nieściągalności. Po rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu stwierdził natomiast, że skarżąca nie spełnia przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych. Posiada bowiem majątek w skład którego wchodzą zarówno nieruchomości, jak i ruchomości. Część zaległości Spółka wpłaciła dobrowolnie, a pozostała część roszczeń Zakładu została zaspokojona w drodze egzekucji. Skarżąca opłaca na bieżąco należności składkowe i nie posiada zaległości z tego tytułu. W ocenie Prezesa Zakładu należało zatem utrzymać w mocy decyzję odmawiająca skarżącej umorzenia należności składkowych. Skarżąca, niezadowolona z powyższego rozstrzygnięcia, pismem z 19 kwietnia 2006 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu z [...] marca 2006 r. Wnosząc o jej uchylenie w całości i umorzenie należności składkowych, Spółka podniosła, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia istotnej jej zdaniem okoliczności, a to takiej, że w drodze negocjacji z Zakładem zawarła układ, iż wpłaci znaczną część należności składkowych, a pozostałą kwotę zaległości Zakład jej umorzy. Zmiana stanowiska Zakładu, niekorzystna dla skarżącej, wprawiła ją w zdumienie. Zdaniem Spółki, Zakład powinien wywiązać się z ustnej umowy i umorzyć zaległości składkowe zgodnie z jej wnioskiem. Z tych względów w jej ocenie skarga jest zasadna. Odpowiadając na skargę, pełnomocnik organu podtrzymał prezentowane dotychczas stanowisko i wniósł o jej oddalenie, zaprzeczając jednocześnie "wszystkim zarzutom skarżącego wymienionym w skardze". Powołał się przy tym na "uznaniowy charakter" przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie dopatrzył się też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Sąd nie ma natomiast kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych skarżącej, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi Zakładu - zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 24 sierpnia 2005 r. II. Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest decyzja Prezesa Zakładu w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych za pracowników w części finansowanej przez Spółkę z o. o. "W." jako płatnika składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zastosowanie w sprawie mają zatem przepisy art. 28 u.s.u.s., z których wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Z dyspozycji tych przepisów wynika zaś, że należności składowe mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tj. gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał zatem siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". W myśl natomiast art. 28 ust 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten nie ma zatem zastosowania w rozpoznawanej sprawie, co słusznie zauważył Prezes Zakładu w zaskarżonej decyzji. Niezrozumiałe w tej sytuacji wydaje się powoływanie na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez pełnomocnika organu w odpowiedzi na skargę. Pełnomocnik ten "zaprzecza" nadto wszelkim zarzutom postawionym w skardze, ale ich nie wymienia. Skarga natomiast nie zawiera konkretnych zarzutów. Odnosi się jedynie do "ustnej umowy" zawartej jakoby przez skarżącą z Zakładem. Zdaniem Sądu, niewątpliwa wadliwość niezrozumiałego stanowiska zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę nie ma jednak wpływu na wynik sprawy, gdyż ocenie Sądu poddana została decyzja Prezesa Zakładu z [...] marca 2006 r. Z decyzji tej wynika natomiast, że Spółka posiada majątek ruchomy i nieruchomy. Nie posiada natomiast od końca 2005 r. zaległości z tytułu składek za pracowników, do uiszczania których była zobowiązania. Już tylko z tych względów można stwierdzić, że prawidłowe było stanowisko zarówno Zakładu, jak i Prezesa Zakładu, iż nie wystąpiły przesłanki pozwalające na umorzenie zaległości składkowych. Odnosząc się do stanowiska Spółki przedstawionego w skardze zauważyć należy, że obowiązujące przepisy nie dają Zakładowi kompetencji do zawierania umów pozwalających na umarzanie części zaległości składkowych, pod warunkiem dokonania przez dłużnika stosownych wpłat na poczet pozostałej zaległości. Nawet gdyby takowa umowa została zawarta, to i tak nie miałaby wpływu na zaskarżone rozstrzygnięcie. Z całą zaś pewnością na wynik sprawy nie może mieć wpływu powołana w skardze argumentacja. Jedyną przesłanką umorzenia należności składkowych mogłaby być w rozpoznawanej sprawie ich całkowita nieściągalność. Rację zaś należy przyznać Prezesowi Zakładu, że przesłanka ta nie wystąpiła, o czym świadczy zarówno posiadany przez Spółkę majątek, jak i zaspokojenie roszczeń Zakładu (dobrowolne oraz w drodze egzekucji). Zdaniem Sądu, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, w świetle przedstawionych wyżej rozważań, brak jest podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu. Warto natomiast jeszcze raz podkreślić, że wadliwej i niezrozumiałej dla Sądu odpowiedzi na skargę udzielił radca prawny występujący jako pełnomocnik organu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.