III SA/Wa 1691/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie pozostawienia podania bez rozpatrzenia p o s t a n a w i a odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący T. Z. wnioskiem złożonym na formularzu PPF, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że jest zatrudniony jedynie na podstawie umów zlecenia, bez ciągłości pracy. Oświadczył, że praktycznie jest bezrobotny. Skarżący ma na utrzymaniu dwoje nieletnich dzieci oraz ponosi bardzo wysokie koszty leczenia po przebytym [...]. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami (ur. w [...] i [...] r.), oraz że nie posiada żadnego majątku z wyjątkiem oszczędności w kwocie 1.500 zł. Z oświadczenia wynika także, że Skarżący z tytułu umowy zlecenia uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 5.000 zł brutto. Postanowieniem z 31 maja 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że uzasadnienie referendarza sadowego jest błędne i prowadzi do krzywdzącej oceny zebranego materiału dowodowego. Zdaniem Skarżącego referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, że od dłuższego czasu sytuacja ekonomiczna Skarżącego nie pozwala na gromadzenie niezbędnych środków. Skarżący od ponad 6 lat jest poddawany specjalistycznemu leczeniu i w związku z tym jego aktywność zawodowa została ograniczona do minimum. Skarżący oświadczył, że jego zarobki nie mają charakteru stałego, a zarówno w tym jak i poprzednim roku zdarzały się miesiące, w których Skarżący nie osiągnął żadnego dochodu. Skarżący zarzucił, że referendarz sądowy nie uwzględnił wydatków na utrzymanie domu i córek. Pismem z 17 października 2012 r. Skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących sytuację majątkową jego i jego rodziny. Wezwanie wskutek nieustanowienia przez Skarżącego pełnomocnika do doręczeń w Polsce zostało pozostawione w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wysokość wpisu od skargi w kwocie 100 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. W sprawie należało wziąć również pod uwagę, że Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem o sygn. akt III SA/Wa 1690/12. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżący nie wykonał wezwania Sądu i wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożył. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o przedłożone informacje oraz akta sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z oświadczenia Skarżącego zawartego w urzędowym formularzu PPF wynika, że z tytułu umowy zlecenia uzyskuje On dochód w wysokości 5.000 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe z dwiema córkami, które pozostają na jego utrzymaniu i nie posiada żadnego majątku z wyjątkiem oszczędności w kwocie 1.500 zł. Wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania z 17 października 2012 r., - na postawie zgromadzonych informacji niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 260, art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.