III SA/Wa 1708/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 stycznia 2011 r. po rozpoznaniu wniosku adw. M. W. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w sprawie ze skargi W. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić pełnomocnikowi z urzędu przyznania wynagrodzenia w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd, postanowieniem z 30 września 2010 r. III SA/WA 1708/10 przyznał W. W. – dalej jako skarżący - prawo pomocy w postaci ustanowienia adwokata i zwolnienia od kosztów sądowych. Okręgowa Rada Adwokacka w W., pismem z 9 listopada 2010 r. poinformowała, że do udzielenia pomocy prawnej skarżącej został wyznaczony adw. M.W.. Substytut pełnomocnika z urzędu zapoznał się, w dniu 2 grudnia 2010 r., z aktami sprawy. Adw. M. W., pismem z 9 grudnia 2010 r. wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i oświadczył, że takie koszty nie zostały uiszczone w całości lub w części. Do wniosku załączył oświadczenie o tym, że w jego ocenie organy podatkowe prawidłowo zastosowały normy prawa materialnego i formalnego. Nadto, dołączył "opinie w przedmiocie braku podstaw do popierania skargi wniesionej (...)"., w której, na trzech stronach, zawarł ocenę szans powodzenia sprawy z uwzględnieniem orzecznictwa sądów administracyjnych w podobnych sprawach. Następnie, Pełnomocnik z Urzędu, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 15 grudnia 2010 r., nadesłał kserokopię zawiadomienia strony o opinii, co do zasadności popierania jej skargi przed Sądem I instancji. Referendarz sądowy wskazuje, że wyznaczony przez Sąd pełnomocnik ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270/ - dalej jako u.p.p.s.a). Do czynności, o których mowa w tym przepisie, należy – m.in. – reprezentowania przed Sądem I instancji, wniesienie środków odwoławczych albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Referendarz sądowy wskazuje, że decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, iż Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Referendarz sądowy zauważa, że pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 u.p.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie ustalonym w art. 250 u.p.p.s.a. jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną, a ze względu na opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych sąd ma zarazem uprawnienie, jak i obowiązek ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. OZ 720/04, niepubl.). Jako miernik przyznanego wynagrodzenia za świadczoną pomoc, ustawodawca przyjął , jak wynika z art. 250 u.p.p.s.a., "zasady określone w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radów prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych". Istotą pomocy prawnej, pomijając zagadnienia związana z opinią o braku podstaw do wniesienia środka odwoławczego, jest rzetelna i umocowana w dorobku prawnym porada prawna, jak i przystający do wskazanych standardów sposób reprezentacji przez pełnomocnika przed sądem (por. Dauter Bogusław, Gruszczyński Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Komentarz do art.250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.153.1270), [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). Fakt uzależnienia przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia od sposobu prowadzenie sprawy, uregulowany w art. 250 u.p.p.s.a., i związana z tym analiza działania pełnomocnika dokonana podczas zasądzania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, jest konstrukcją, która zabezpiecza pełnię realizacji prawa jednostki do Sądu, uregulowanego zarówno w art. 6 Europejska Konwencja Praw Człowieka (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284), jak też w art. 45 Konstytucji RP. Zdaniem referendarza sądowego, pismo Pełnomocnika z Urzędu z 9 grudnia 2010 r. nie nosi znamion cofnięcia skargi, jak też wola cofnięcia skargi nie wynika z pism skarżącego nasyłanych w trakcie postępowania. Referendarz sądowy zauważa, że za reprezentowanie skarżącego przed Sądem I instancji w innej sprawie, niż ta, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna lub w innej sprawie niż ta w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego pełnomocnik powinien otrzymać kwotę – jeśli nie zajdą przesłanki do jej podwyższenia – 240,- zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. o opłatach za czynności adwokackie oraz ponoszeniu przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm). W analizowanej sprawie, pełnomocnik sporządził opinię o braku podstaw do popierania skargi przed Sądem I instancji, która to instytucja, w przeciwieństwie do opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie została przewidziana w przywołanym rozporządzeniu, jako podstawa do przyznania wynagrodzenia. Referendarz sądowy zwraca uwagę na fakt, że strona skutecznie wniosła skargę do Sądu i skarga ta będzie rozpoznana przez Sąd. Zarazem z art. 134 § 1 u.p.p.s.a. wynika, że Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach, kontrolując zgodność z prawem działania administracji, nie będąc związany zarzutami skargi. Jedynym ograniczeniem dla Sądu, jedynego podmiotu rozstrzygającego spór, jest zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego. Fakty te powinien mieć na uwadze także pełnomocnik ustanowiony z urzędu, jeśli decyduje się, nawet wskutek wyznaczenia przez organ samorządu zawodowego, reprezentować stronę. Znaczenie tej uwagi jest wzmocnione faktem, że strona nie ma możliwości osobistego udziału w postępowaniu ze względu na fakt pozbawienia jej wolności w zakładzie karnym, a z informacji przekazanych przez pełnomocnika nie wynika, by decyzję o "braku podstaw...." oparł na innych informacjach niż te, zawarte w aktach administracyjnych sprawy. Ustawodawca nie przewidział w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. o opłatach za czynności adwokackie oraz ponoszeniu przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jak też w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwości przyznania wynagrodzenia za opinię pełnomocnika z urzędu o braku podstaw do popierania skargi przed Sądem I instancji. Zdaniem referendarza sądowego, uregulowane w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia uprawnienie do przyznania wynagrodzenia adwokatowi w sytuacji sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie upoważnia referendarza sądowego do przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do popierania skargi przed sądem I instancji. W szczególności, referendarz sądowy, jest zobowiązany, wykazując respekt dla konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP), działać na podstawie i w granicach prawa, jak też przestrzegać zakresu swoich kompetencji oraz zadań i trybu postępowania, które to zmienne wyznaczają granice aktywności referendarza sadowego w sferze wykonywania przydanej mu władzy publicznej (art. 7 Konstytucji RP). Z uwagi na wzmiankowany powyżej, wynikający z art. 134 § 1 i § 2 u.p.p.s.a. sposób działania Sądu Administracyjnego I instancji, etap postępowania i charakter pomocy prawnej świadczonej przez pełnomocnika z urzędu, w sytuacji, kiedy złożona przez stronę skarga zainicjowała postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym przed przyznaniem stronie pełnomocnika z urzędu, pomocą prawną, za którą przysługuje wynagrodzenie z art.250 u.p.p.s.a, nie jest opinia pełnomocnika o braku podstaw do popierania wniesionej już przez stronę skargi przed sądem I instancji, ponieważ Sąd, w braku cofnięcia skargi, jest zobowiązany do analizy całości sprawy i respektowania zakazu reformationis in peius. Stąd, nie rozstrzygając, czy w badanym wypadku, sposób udzielenia pomocy prawnej przez pełnomocnika z urzędu mieści się w zakresie należytego wykonywania zawodu adwokata, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2009 r. Nr 446, poz 1188 ze zm), opartym na szczególnym zaufaniu i czy działanie Pełnomocnika z Urzędu było zgodne z interesem strony, referendarz sądowy zadecydował o odmowie przyznania wynagrodzenia. Referendarz sądowy, mając to na uwadze, na podstawie art. 250, art. 258 § 2 pkt 8, § 3 u.p.p.s.a., stwierdził, jak w sentencji.