III SA/Wa 1718/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2006 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości. Wyrokiem z 27 października 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1929/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - dalej jako Prezes KRUS – z [...] maja 2005 r. Nr [...] i decyzję ją poprzedzającą o odmowie umorzenia nienależnie pobranego przez D. P. świadczenia. Zdaniem Sądu rozpatrującego sprawę, Prezes KRUS podejmując decyzję o odmowie umorzenia nie odniósł się w żaden sposób do argumentacji skarżącego. Zwrócił uwagę na to, że organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia jest uzasadnienie decyzji. Uzasadnienie to jeden ze wskazanych w art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm) – dalej jako k.p.a. - niezbywalnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej. Prezes KRUS ponownie ocenił stan sprawy i decyzją z dna [...] marca 2006 r. Nr [...], na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) – dalej usr - odmówił D. P. umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, lecz z urzędu obniżył kwotę rat. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że ze względu na informacje o sytuacji materialno-bytowej uzyskane w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania D. P. i jego małżonki nie ma podstaw do umorzenia zaległości. Zwrócił uwagę na to, że zarówno strona, jak i jego małżonka posiadają świadczenia emerytalno rentowe oraz zamieszkują z synem, który jest właścicielem gospodarstwa i ma przyznaną rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. We wniosku z [...] maja 2006 r. D. P. zwrócił się o "łaskę w postaci przyjścia (...) z pomocą i ponowne rozpatrzenie (...) sprawy". Zwrócił uwagę na swój podeszły wiek, stan zdrowia i stan majątkowy oraz na to, że nie może liczyć na niczyją pomoc. Jego rodzina jest jedną z najbiedniejszych w wiosce, gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, lekarstwa, które musi przyjmować są drogie. Prezes KRUS, po rozpoznaniu wniosku uznał, że D. P. nie przedłożył nowych dowodów, ani nie zaszły nowe okoliczności, które uzasadniałyby zmianę decyzji. Strona nie udokumentowała – w żaden sposób – swoich twierdzeń i posiada ponadto świadczenia emerytalno-rentowe przyznane ze względu na zły stan zdrowia, z których może zaspokajać swoje potrzeby. W tym stanie rzeczy decyzją z [...] kwietnia Nr [...] utrzymał w mocy decyzję wcześniej wydaną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2006 r. D. P. wniósł o uchylenie krzywdzącej go decyzji. Zdaniem skarżącego dokumentacja, co do stanu jego zdrowia, który nie uległ polepszeniu, znajduje się w aktach sprawy. Wiek (77 lat), przebyte choroby, niedołęstwo starcze, utrata zmysłów (słuch i wzrok) są przyczyną konieczności intensywnego leczenia, i stosowania leków po to, by skarżący mógł utrzymać się przy życiu. Skarżący nie rozumie, co powinien uczynić, żeby wykazać swój stan zdrowia, czy trudności z przeżyciem – jak wyliczył - za 5 zł dziennie. Skarżący prowadzi z żoną oddzielne gospodarstwo domowe i dzięki życzliwości syna korzysta z jednego pomieszczenia w domu. Skarżący zarzucił, że urzędnicy państwowi, pomimo tego, że deklarują przestrzeganie pewnych wartości, w rzeczywistości nie kierują się nimi. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zakwestionowanej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Poinformował, że organ rentowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia możliwości płatniczych D. P. W szczególności przeprowadzono [...] marca 2006 r. wywiad środowiskowy, i odbyła się wizyta w jego gospodarstwie w dniu [...] lutego 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwana dalej "u.p.p.s.a." -sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesiono. Skarga jest uzasadniona. Stosownie do art. 153 u.p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Pojęcia "ocena prawna" i "wskazania co do dalszego postępowania" zawarte w art. 153 u.p.p.s.a. powinny być rozumiane jako wyjaśnienie przez Sąd Administracyjny znaczenia stosowanych przepisów prawa materialnego i przepisów prawa proceduralnego, przy jednoznacznym sformułowaniu przez Sąd wskazań co do dalszego postępowania przed organami administracji publicznej i związania tymi wskazaniami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 1999 r. I SA 1880/98). W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie prawa zostało w danym wypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i wreszcie, jakie zdaniem sądu zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem. W przypadku takim, jak w analizowanej sprawie, zaskarżenia decyzji administracyjnej wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Sąd ocenia między innymi, czy organ administracji publicznej usunął wskazane mu w uprzednim postępowaniu sądowym naruszenia prawa. W ocenie Sądu Prezes KRUS nie wykonał w całości zalecenia Sądu, ponieważ uzasadnienie zaskarżonej decyzji w dalszym ciągu nie odpowiada dyspozycji art. 107 par. 3 kpa oraz nie zastosował w sprawie wskazań wynikających z art. 7 i 77 § 1 kpa, art. 11 kpa, co wynika z analizy treści zaskarżonej decyzji. W szczególności, pomimo wskazań w treści uzasadnienia wyroku z 27 października 2005 r. III SA/Wa 1929/05 Prezes KRUS, w uzasadnieniach zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji (lakonicznych, bo czterozdaniowych) nie odniósł się do twierdzeń strony zawartych w treści wniosku z [...] stycznia 2005 r. i nie rozważył kryterium "ważnego interesu zobowiązanego", o którym mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 usr. Organ administracji ma obowiązek przedstawienia własnego stanowiska w sprawie i podania motywów tego stanowiska wraz z ich szczegółowym wyjaśnieniem. Powinien przy tym poddać rozwadze podnoszone przez stronę w czasie postępowania argumenty, odnieść je do norm wynikających z obowiązujących przepisów prawa i wskazać na powody takiego, a nie innego zastosowania tych przepisów. Bez wątpienia ogólnikowe stwierdzenia o braku możliwości przyznania skarżącemu ulgi, bez wyjaśnienia w treści decyzji tego stanu rzeczy i odniesienia go do obowiązujących przepisów prawa nie wypełnia znamion należytego sporządzenia uzasadnienia. Po zapoznaniu się z treścią uzasadnienia strona powinna być przekonana o prawidłowości rozstrzygnięcia, czyli uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, zawartej w art. 11 kpa: w sprawie strona do momentu zapoznania się z treścią odpowiedzi na skargę mogła co najwyżej przypuszczać o przyczynach podjętego rozstrzygnięcia. Równocześnie zapoznanie się z uzasadnieniem powinno umożliwić organowi nadzoru oraz Sądowi Administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia, co ma istotne znaczenie zwłaszcza przy ocenie prawidłowości decyzji o charakterze uznaniowym. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (zob. np. wyrok NSA OZ w Katowicach z 23 października 1998 r., I SA/Ka 225/97; wyrok NSA z 8 września 1998 r., IV SA 893/97; wyrok NSA z 28 lipca 1995 r., III SA 1329/94), co zachodzi w analizowanej przez Sąd sprawie. W analizowanej sprawie organ odwoławczy, w półstronicowym uzasadnieniu decyzji, niczego nie wyjaśnił i nie wytłumaczył skarżącemu, a jedynie stwierdził, że inaczej – niż skarżący – ocenia zaistniałą sytuację majątkową i zdrowotną. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poprzestano na stwierdzeniu, iż skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zmianę podjętej wcześniej decyzji: tego rodzaju okoliczność faktyczna nie zwalniała organu od rygorów prawidłowego uzasadnienia decyzji określonych w art. 107 § 3 kpa, gdyż takiego uprawnienia nie da się wywieść z żadnego przepisu kpa, a wskazane braki w uzasadnieniu miała także decyzja wydana w I instancji. Reasumując w analizowanej sprawie, w toku ponownego rozpoznania sprawy przez organ administracji, nadal nie wyjaśniono istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, czym naruszono art. 153 u.p.p.s.a., a uzasadnienie decyzji nie spełnia podstawowych wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 kpa, nie wspominając już o braku realizacji postulatu z art. 11 kpa. Naruszenie przepisu art. 153 u.p.p.s.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu należało, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 152 u.p.p.s.a orzec jak w sentencji.