III SA/Wa 1724/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2005 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją z [...] lutego 2005 r., po rozpatrzeniu wniosku M. J. z 8 października 2004 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika: na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lutego 2000 r. do marca 2004r. wraz z odsetkami, a także odmówił umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych: na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2000 r. do czerwca 2002 r. wraz z odsetkami, powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w jego ocenie, nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 powołanej ustawy. Stwierdzono, iż zobowiązany otrzymuje emeryturę, z której na poczet zaległych składek prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W ocenie organu, istnieje możliwość spłaty zadłużenia w dogodnym systemie ratalnym Ponadto, nie stwierdzono szczególnych okoliczności pozwalających na umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy. Pismem z 21 lutego 2005 r. M. J. wniósł "odwołanie od decyzji nr [...] z dnia [...].02.2005 r. dotyczącej części odsetek naliczonych na dzień 11.10.2004 i nie naliczanie ich dalej". Zobowiązany powołał się na § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365) wskazując, iż emerytura, którą otrzymuje, po potrąceniu obciążeń, nie wystarcza nawet na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb życiowych. Podniósł również, iż od kilkunastu lat choruje na nadciśnienie tętnicze i musi codziennie brać leki. Decyzją z [...] maja 2005 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż w przedmiotowej sprawie na zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Ponadto, w ocenie organu, podjęcie decyzji o umorzeniu zadłużenia na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne, z uwagi na treść art. 24 ust. 4 powołanej ustawy, zgodnie z którym należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Organ wskazał również, iż nie stwierdzono szczególnych okoliczności pozwalających na umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy. Ponadto, zdaniem organu, istnieje szansa spłaty zadłużenia w dogodnym układzie ratalnym. W uzasadnieniu decyzji wskazano również, iż M. J. nie wykazał, aby wystąpiły sytuacje określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Wskazano także, iż umorzenie należności ma charakter uznaniowy i jest instytucją nadzwyczajną, tym samym przypadki uzasadniające uwzględnienie wniosku muszą posiadać tę samą cechę. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. J. ponownie, szczegółowo opisał swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i "pozytywne ustosunkowanie się do mej prośby" Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 oraz 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływanej jako p.p.s.a. ) - zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a., jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Kwestie właściwości rzeczowej i miejscowej regulują przepisy art. 19 i nast. K.p.a., instancyjnej zaś - art. 127 K.p.a. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadzące w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność. Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 83 ust. 1 pkt. 3 u.s.u.s., w którym zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Z kolei w art. 32 powołanej ustawy, normodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Tak jak nie ma wątpliwości, co do właściwości Zakładu w pierwszej instancji, tak w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji - zdaniem Sądu - doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów. Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Zdaniem Sądu, ówcześnie obowiązujący art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona była prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez drugą instancję. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się także art. 15 oraz art. 127 wyżej powołanej ustawy. Z tych względów przyjąć należy, iż postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest dwuinstancyjne. Odwołanie od decyzji Zakładu przysługuje do organu administracji publicznej wyższego stopnia, co wynika z art. 127§ 2 K.p.a. W świetle art. 17 K.p.a. organami wyższego stopnia - uprawnionymi do rozpatrywania odwołań - w stosunku do organów administracji publicznej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Organem nadrzędnym jest organ sprawujący nadzór nad działalnością danego organu. W myśl art. 66 ust. 2 u.s.u.s. nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. A zatem, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej. W niniejszej sprawie, odwołanie od decyzji ZUS rozstrzygnął organ niewłaściwy - Prezes ZUS. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, że w sprawie zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 152 wyżej cytowanej ustawy stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.