III SA/Wa 1731/07

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i Z. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł Skarżący A. i Z. L. pismem z dnia 11 października 2007 r. zwrócili się o zwolnienie od obowiązku jego zapłaty, argumentując iż oboje pobierają renty w wysokości odpowiednio 600 zł i 420 zł. Z uwagi na stan zdrowia połowę rent przeznaczają na zakup leków i lekarzy. Trzy miesiące temu Skarżącym wstrzymano wypłatę renty, w związku z czym nie mają żadnych dochodów. Ziemię będącą ich własnością wydzierżawili w zamian za podatek. Do pisma dołączyli zaświadczenia lekarskie, umowę dzierżawy. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący przesłali formularz PPF w którym zaznaczyli iż domagają się zwolnienia od kosztów sadowych oraz ustanowienia adwokata. Wskazali iż w chwili obecnej na ich dochód składają się zapomogi w kwotach 394 zł i 144 zł (kwartalnie), z których muszą utrzymać dom (zakup artykułów pierwszej potrzeby - żywność, odzież, opał). Poza domem (142m2) i wydzierżawioną nieruchomością rolną (25ha) Skarżący nie posiadają żadnego majątku. W złożonym wraz z formularzem piśmie z dnia 28 października 2007 r. Skarżący przedstawili strukturę wydatków do których zaliczyli: żywność 600 zł, opłaty za energię 136,46 zł na dwa miesiące, węgiel (2.500 zł), lekarze i lekarstwa 300 zł, gaz 35 zł. Zaznaczyli przy tym iż nie otrzymują żadnej pomocy od dzieci, które również znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Wyjaśnili także że nie zakupili węgla na zimę gdyż nie mają pieniędzy. Z tych samych powodów nie opłacili energii. Z pomocy społecznej Skarżący nie korzystają gdyż "wstydzą się i nie chcą obciążać budżetu gminy". Nie posiadają rachunków bankowych. Otrzymywana przez Skarżącego zapomoga jest pomniejszana o potrącenia dokonywane przez KRUS. Do formularza dołączyli odcinki dokumentujące wysokość zapomóg, rachunek za energię, wezwanie do dokonywania potrąceń z renty, postanowienie w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca A. L. uzupełniła braki formalne wniosku i przesłała podpisany formularz, w którym podniosła że od wielu już lat Skarżący chorują i wydają dużo pieniędzy na lekarzy i lekarstwa. Żyją w nędzy, nie mają węgla, butów i ubrań na zimę. Brakuje im także wyżywienia. W chwili obecnej Skarżący zapadł na drugą chorobę - dyskopatię. Przypomniała że zarówno dom, nieruchomość rolna, jak i budynki gospodarskie (chlewnia) zostały wydzierżawione. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 p.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy zaś do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Ze złożonych przez Skarżących oświadczeń wyłania się obraz ich sytuacji finansowej tak dramatyczny, że wydaje się on być wręcz nieprawdopodobny. Gdyby bowiem uznać go za rzetelny, należałoby przyjąć iż z uzyskiwanych co kwartał zapomóg w łącznej wysokości 538 zł (jedyne źródło utrzymania) Skarżący zaspokajają potrzeby niezbędne do egzystencji, gdzie do tych tylko minimalnych zaliczyć należy koszty zakupu żywności (przy tej wysokości dochodu dzienna stawka żywieniowa na dwie osoby wynosi niespełna 6 zł). Zwłaszcza że z jednej strony twierdzą oni iż na żywność wydają 600 zł, innym zaś razem oświadczają że żywności tej im brakuje. Dane o dochodach kłócą się ponadto z informacją o tym iż "dużo pieniędzy" wydatkują na lekarzy i lekarstwa. Znamienne jest także to że takimi sformułowaniami jak: "żyjemy w nędzy, nie mamy węgla, butów, ubrań na zimę, brakuje nam wyżywienia", Skarżący posługiwali się zarówno wówczas gdy ich dochód wynosił ok. 1.000 zł miesięcznie (zob. odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji), jak i obecnie kiedy to ich dochód kształtuje się na poziomie 538 zł kwartalnie. W świetle tych sformułowań niezrozumiałe wydają się powody dla których - mimo bardzo trudnej, jak podnoszą, sytuacji - Skarżący nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej. Fakt ten tłumaczą mianowicie honorem (zob. przywołane wyżej odwołanie) oraz troską o budżet państwa (tamże) czy gminy (pismo z dnia 28 października 2007 r.). Ten ostatni argument jest tym bardziej niezrozumiały że przecież wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest niczym innym jak wyrazem chęci skorzystania z pomocy państwa w sfinansowaniu udziału w postępowaniu sądowym prowadzonym przez Skarżących, której to chęci, jeśli dać wiarę ich tłumaczeniom, brakuje im w przypadku świadczeń z pomocy społecznej. Mając na względzie opisane wyżej niejasności stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazali, że ich wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Zaznaczyć jednocześnie należy iż niewykluczone że wyjaśnienie tych niejasności na dalszym etapie postępowania (sprzeciw) skutkować będzie odmiennym od podjętego przez referendarza sądowego rozstrzygnięciem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.